<?xml version='1.0' encoding='UTF-8'?><?xml-stylesheet href="http://www.blogger.com/styles/atom.css" type="text/css"?><feed xmlns='http://www.w3.org/2005/Atom' xmlns:openSearch='http://a9.com/-/spec/opensearchrss/1.0/' xmlns:georss='http://www.georss.org/georss' xmlns:gd='http://schemas.google.com/g/2005' xmlns:thr='http://purl.org/syndication/thread/1.0'><id>tag:blogger.com,1999:blog-1630280557827493496</id><updated>2011-08-27T02:07:57.675-07:00</updated><category term='मनोरंजन'/><category term='मंत्र-संग्रह'/><category term='माँ देवी'/><category term='देवी स्तुति'/><category term='श्लोक'/><category term='हनुमान'/><category term='नमन'/><category term='लघु-कथाएँ'/><category term='प्रश्नावली'/><category term='उत्सव'/><category term='ओशो'/><category term='स्तोत्रम्'/><category term='शायरी'/><category term='कथा'/><category term='वेदना'/><category term='हृदय तरंग'/><category term='श्रीमद्भागवत गीता'/><category term='ग़ज़ल'/><category term='प्रेरक-प्रसंग'/><category term='स्तुति'/><category term='काव्यांश'/><category term='काव्य-रचना'/><category term='व्यक्तित्व परिचय'/><category term='उद्धरण'/><category term='संत ऋषि मुनि'/><title type='text'>|| आचार्यश्री ||</title><subtitle type='html'>ज्ञान-विज्ञान के अखण्ड सूर्य!</subtitle><link rel='http://schemas.google.com/g/2005#feed' type='application/atom+xml' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/feeds/posts/default'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default?max-results=100'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/'/><link rel='hub' href='http://pubsubhubbub.appspot.com/'/><author><name>विप्र</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='26' height='32' src='http://vipradoot.googlepages.com/harry_potter_1.jpg'/></author><generator version='7.00' uri='http://www.blogger.com'>Blogger</generator><openSearch:totalResults>84</openSearch:totalResults><openSearch:startIndex>1</openSearch:startIndex><openSearch:itemsPerPage>100</openSearch:itemsPerPage><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1630280557827493496.post-5634465142731004295</id><published>2010-04-22T10:20:00.000-07:00</published><updated>2010-04-22T10:42:24.261-07:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='माँ देवी'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='देवी स्तुति'/><title type='text'>देवी स्तुति</title><content type='html'>&lt;a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://3.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/S9CKMsXqlUI/AAAAAAAAAXU/6HOv8zWbw8Q/s1600/durgapuja01_big.gif"&gt;&lt;img style="cursor:pointer; cursor:hand;width: 320px; height: 274px;" src="http://3.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/S9CKMsXqlUI/AAAAAAAAAXU/6HOv8zWbw8Q/s320/durgapuja01_big.gif" border="0" alt=""id="BLOGGER_PHOTO_ID_5463018298673894722" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;जगजननी जय! जय!  माँ! जगजननी जय! जय!&lt;br /&gt;भयहारिणी, भवतारिणी, भवभामिनि जय जय। (जगजननी जय ! जय !!)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;तू ही सत्-चित्-सुखमय, शुद्ध ब्रह्मरूपा।&lt;br /&gt;सत्य सनातन, सुन्दर, पर-शिव सुर-भूपा॥१॥ (जगजननी जय ! जय !!)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;आदि अनादि, अनामय, अविचल, अविनाशी।&lt;br /&gt;अमल, अनन्त, अगोचर, अज आनन्दराशी॥२॥ (जगजननी जय ! जय !!)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;अविकारी, अघहारी, अकल कलाधारी।&lt;br /&gt;कर्ता विधि, भर्ता हरि, हर संहारकारी॥३॥ (जगजननी जय ! जय !!)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;तू विधिवधू, रमा, तू उमा महामाया।&lt;br /&gt;मूल प्रकृति, विद्या तू, तू जननी जाया॥४॥ (जगजननी जय ! जय !!)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;राम, कृष्ण तू, सीता, ब्रजरानी राधा।&lt;br /&gt;तू वाँछाकल्पद्रुम, हारिणि सब बाधा॥५॥ (जगजननी जय ! जय !!)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दश विद्या, नव दुर्गा, नाना शस्त्रकरा।&lt;br /&gt;अष्टमातृका, योगिनि, नव-नव रूप धरा॥६॥ (जगजननी जय ! जय !!)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;तू परधामनिवासिनि, महाविलासिनि तू।&lt;br /&gt;तू ही श्मशानविहारिणि, ताण्डवलासिनि तू॥७॥ (जगजननी जय ! जय !!)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;सुर-मुनि मोहिनि सौम्या, तू शोभाधारा।&lt;br /&gt;विवसन विकट सरुपा, प्रलयमयी, धारा॥८॥ (जगजननी जय ! जय !!)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;तू ही स्नेहसुधामयी, तू अति गरलमना।&lt;br /&gt;रत्नविभूषित तू ही, तू ही अस्थि तना॥९॥ (जगजननी जय ! जय !!)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;मूलाधार निवासिनि, इह-पर सिद्धिप्रदे।&lt;br /&gt;कालातीता काली, कमला तू वरदे॥१०॥ (जगजननी जय ! जय !!)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;शक्ति शक्तिधर तू ही, नित्य अभेदमयी।&lt;br /&gt;भेद प्रदर्शिनि वाणी विमले! वेदत्रयी॥११॥ (जगजननी जय ! जय !!)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;हम अति दीन दु:खी माँ! विपत जाल घेरे।&lt;br /&gt;हैं कपूत अति कपटी, पर बालक तेरे॥१२॥ (जगजननी जय ! जय !!)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;निज स्वभाववश जननी! दयादृष्टि कीजै।&lt;br /&gt;करुणा कर करुणामयी! चरण शरण दीजै॥१३॥ (जगजननी जय ! जय !!)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;                    || ॐ देवी शरणम ||&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1630280557827493496-5634465142731004295?l=thedivinesoul.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/feeds/5634465142731004295/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1630280557827493496&amp;postID=5634465142731004295' title='1 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/5634465142731004295'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/5634465142731004295'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/2010/04/blog-post.html' title='देवी स्तुति'/><author><name>विप्र</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='26' height='32' src='http://vipradoot.googlepages.com/harry_potter_1.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://3.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/S9CKMsXqlUI/AAAAAAAAAXU/6HOv8zWbw8Q/s72-c/durgapuja01_big.gif' height='72' width='72'/><thr:total>1</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1630280557827493496.post-7917283351015389166</id><published>2009-10-15T07:56:00.000-07:00</published><updated>2009-10-15T08:00:55.435-07:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='उत्सव'/><title type='text'>शुभ  दीपावली</title><content type='html'>महाधुनि हनुमान, कपिराज सुग्रीव तथा लंकाधिपति विभीषण के साथ अयोध्या के महापराक्रमी सम्राट भगवान् श्री रामचंद्र अपने अनुज लक्ष्मण एवं बामांगी सीता को लिए १४ वर्षों के महा वनवास तथा असुरेश्वर रावण का वध कर आसुरी शक्तियों का समन करने के पश्चात्  अयोध्या की राजधानी आये! उनके आगमन के इस शुभ अवसर पर संपूर्ण अयोध्या को घी के दीयों से सजाया गया! आज भी हम इसी उत्सव को दीपावली के रूप में प्रति वर्ष भगवन के श्री चरणों में अपने उलास को व्यक्त करने हेतु बड़े धूम-धाम से बनाते हैं! &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;सभी अनुचरों को आचार्य श्री का स्नेहाशीष एवं दीपावली की हार्दिक शुभकामनाएं!&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1630280557827493496-7917283351015389166?l=thedivinesoul.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/feeds/7917283351015389166/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1630280557827493496&amp;postID=7917283351015389166' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/7917283351015389166'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/7917283351015389166'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/2009/10/blog-post.html' title='शुभ  दीपावली'/><author><name>विप्र</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='26' height='32' src='http://vipradoot.googlepages.com/harry_potter_1.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1630280557827493496.post-7911046563683074877</id><published>2009-04-28T00:12:00.000-07:00</published><updated>2009-04-28T00:41:33.056-07:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='हनुमान'/><title type='text'>हनुमान चालीसा श्रवनामृत !</title><content type='html'>हनुमान मन के प्रतिक हैं हनुमान सर्वसमर्थ अतुलित शक्तिशाली परम ज्ञानी हैं कलियुग के एकमात्र सक्रीय देवता जिनके उपासना से मन सबल होता है और कार्यों में सफलता सुनिश्चित होती है&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://www.hanuman.com/mp3/Jai_Jai_Hanuman/Jai_Jai_Hanuman-01-Shree_Hanuman_Chalisa.mp3"&gt;हनुमान चालीसा&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1630280557827493496-7911046563683074877?l=thedivinesoul.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/feeds/7911046563683074877/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1630280557827493496&amp;postID=7911046563683074877' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/7911046563683074877'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/7911046563683074877'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/2009/04/blog-post.html' title='हनुमान चालीसा श्रवनामृत !'/><author><name>विप्र</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='26' height='32' src='http://vipradoot.googlepages.com/harry_potter_1.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1630280557827493496.post-3851011936519019201</id><published>2008-04-29T00:52:00.000-07:00</published><updated>2008-12-10T20:23:07.334-08:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='शायरी'/><title type='text'>पहले पन्ने का हमेसा ज़िक्र था वो आदमी!</title><content type='html'>&lt;a href="http://4.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/SBbV88rQdGI/AAAAAAAAAPM/PBmlnO-K3qw/s1600-h/last.jpg"&gt;&lt;img style="display:block; margin:0px auto 10px; text-align:center;cursor:pointer; cursor:hand;" src="http://4.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/SBbV88rQdGI/AAAAAAAAAPM/PBmlnO-K3qw/s400/last.jpg" border="0" alt=""id="BLOGGER_PHOTO_ID_5194574463274873954" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;पहले पन्ने का हमेसा ज़िक्र था वो आदमी&lt;br /&gt;आखरी अंजाम से बे-फिक्र था वो आदमी&lt;br /&gt;न बहुत, थोड़ा मगर मगरूर था वो आदमी&lt;br /&gt;इल्म के बाबद हुआ मजबूर था वो आदमी &lt;br /&gt;उनकी आंखों का रौशन नूर था वो आदमी&lt;br /&gt;सामने होकर भी कितना दूर था वो आदमी&lt;br /&gt;कहने वाले कह गए, बेजोर था वो आदमी&lt;br /&gt;खोखले चट्टान सा कमजोर था वो आदमी&lt;br /&gt;आज शरहद पे खड़ा पछता रहा है, देख लो&lt;br /&gt;चार काँधों पर टीका लो जा रहा है आदमी&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1630280557827493496-3851011936519019201?l=thedivinesoul.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/feeds/3851011936519019201/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1630280557827493496&amp;postID=3851011936519019201' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/3851011936519019201'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/3851011936519019201'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/2008/04/blog-post_29.html' title='पहले पन्ने का हमेसा ज़िक्र था वो आदमी!'/><author><name>विप्र</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='26' height='32' src='http://vipradoot.googlepages.com/harry_potter_1.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://4.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/SBbV88rQdGI/AAAAAAAAAPM/PBmlnO-K3qw/s72-c/last.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1630280557827493496.post-7341274172683185673</id><published>2008-04-22T02:04:00.000-07:00</published><updated>2008-12-10T20:23:07.663-08:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='माँ देवी'/><title type='text'>देव्यपराधक्षमापनस्तोत्रम्</title><content type='html'>&lt;a href="http://4.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/SA2u6MrQdFI/AAAAAAAAAPE/ZLjZOqwTkaQ/s1600-h/kshama.jpg"&gt;&lt;img style="float:right; margin:0 0 10px 10px;cursor:pointer; cursor:hand;" src="http://4.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/SA2u6MrQdFI/AAAAAAAAAPE/ZLjZOqwTkaQ/s400/kshama.jpg" border="0" alt=""id="BLOGGER_PHOTO_ID_5191998260286354514" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;न मन्त्रं नो यन्त्रं तदापि च न जाने स्तुतिमहो&lt;br /&gt;न चाह्वानं ध्यानं तदापि च न जाने स्तुतिकथाः ।&lt;br /&gt;न जाने मुद्रास्ते तदापि च न जाने विलपनं&lt;br /&gt;परं जाने मातस्त्वदनुसरणं क्लेशहरणम् ॥ १ ॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;विधेरज्ञानेन द्रविणविरहेणालसतया&lt;br /&gt;विधेयाशक्यत्वात्तव चरणयोर्या च्युतिरभूत् ।&lt;br /&gt;तदेतत्क्षन्तव्यं जननि सकलोद्धारिणि शिवे&lt;br /&gt;कुपुत्रो जायेत क्वचिदपि कुमाता न भवति ॥ २ ॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;पृथिव्यां पुत्रास्ते जननि बहवः सन्ति सरलाः&lt;br /&gt;परं तेषां मध्ये विरलतरलोऽहं तव सुतः ।&lt;br /&gt;मदीयोऽयं त्यागः समुचितमिदं नो तव शिवे&lt;br /&gt;कुपुत्रो जायते क्वचिदपि कुमाता न भवति ॥ ३॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;जगन्मातर्मातस्तव चरणसेवा न रचिता&lt;br /&gt;न वा दत्तं देवि द्रविणमपि भूयस्तव मया ।&lt;br /&gt;तथापि त्वं स्नेहं मयि निरुपमं यत्प्रकुरुषे&lt;br /&gt;कुपुत्रो जायेत क्वचिदपि कुमाता न भवति ॥ ४ ॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;परित्यक्ता देवा विविधविधसेवाकुलतया&lt;br /&gt;मया पञ्चाशीतेरधिकमपनीते तु वयसि ।&lt;br /&gt;इदानीं चेन्मातस्तव यदि कृपा नापि भविता&lt;br /&gt;निरालम्बो लम्बोदरजननि कं यामि शरणम् ॥ ५ ॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;श्र्वपाको जल्पाको भवति मधुपाकोपमगिरा&lt;br /&gt;निरातङ्को रङ्को विहरति चिरं कोटिकनकैः ।&lt;br /&gt;तवापर्णे कर्णे विशति मनुवर्णे फलमिदं&lt;br /&gt;जनःको जानीते जनानि जपनीयं जपविधौ ॥ ६ ॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;चिताभस्मालेपो गरलमशनं दिक्पटधरो&lt;br /&gt;जटाधारी कण्ठे भुजगपतिहारी पशुपतिः ।&lt;br /&gt;कपाली भूतेशो भजति जगदीशैकपदवीं&lt;br /&gt;भवानि त्वत्पाणिग्रहणपरिपाटीफलमिदम् ॥ ७ ॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;न मोक्षस्याकाङ्क्षा भवविभववाञ्छापि च न मे&lt;br /&gt;न विज्ञानापेक्षा शशिमुखि सुखेच्छापि न पुनः ।&lt;br /&gt;अतस्त्वां संयाचे जननि जननं यातु मम वै&lt;br /&gt;मृडानी रुद्राणी शिव शिव भवानीति जपतः ॥ ८ ॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;नाराधितासि विधिना विविधोपचारैः&lt;br /&gt;किं रुक्षचिन्तनपरैर्न कृतं वचोभिः ।&lt;br /&gt;श्यामे त्वव यदि किञ्चन मय्यनाथे&lt;br /&gt;धत्से कृपामुचितमम्ब परं तवैव ॥ ९ ॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;आपत्सु मग्नः स्मरणं त्वदीयं करोमि दुर्गे करुणार्णवेशि ।&lt;br /&gt;नैतच्छठत्वं मम भावयेथाः क्षुधातृषार्ता जननीं स्मरन्ति ॥ १० ॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;जगदम्ब विचित्रमत्र किं परिपूर्णा करुणास्ति चेन्मयि ।&lt;br /&gt;अपराधपरम्परावृत्तं न हि माता समुपेक्षते सुतम् ॥ ११ ॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;मत्समः पातकी नास्ति पापघ्नी त्वत्समा न हि ।&lt;br /&gt;एवं ज्ञात्वा महादेवि यथा योग्यं तथा कुरु ॥ १२ ॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;॥ इति श्रीशंकराचार्यविरचितं देव्यपराधक्षमापनस्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1630280557827493496-7341274172683185673?l=thedivinesoul.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/feeds/7341274172683185673/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1630280557827493496&amp;postID=7341274172683185673' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/7341274172683185673'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/7341274172683185673'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/2008/04/blog-post_22.html' title='देव्यपराधक्षमापनस्तोत्रम्'/><author><name>विप्र</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='26' height='32' src='http://vipradoot.googlepages.com/harry_potter_1.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://4.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/SA2u6MrQdFI/AAAAAAAAAPE/ZLjZOqwTkaQ/s72-c/kshama.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1630280557827493496.post-3256611211286044712</id><published>2008-04-06T10:03:00.000-07:00</published><updated>2008-04-06T10:05:45.840-07:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='माँ देवी'/><title type='text'>श्री दुर्गा स्तुति</title><content type='html'>&lt;object width="425" height="355"&gt;&lt;param name="movie" value="http://www.youtube.com/v/SL0OV4zdiJE&amp;hl=en"&gt;&lt;/param&gt;&lt;param name="wmode" value="transparent"&gt;&lt;/param&gt;&lt;embed src="http://www.youtube.com/v/SL0OV4zdiJE&amp;hl=en" type="application/x-shockwave-flash" wmode="transparent" width="425" height="355"&gt;&lt;/embed&gt;&lt;/object&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1630280557827493496-3256611211286044712?l=thedivinesoul.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/feeds/3256611211286044712/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1630280557827493496&amp;postID=3256611211286044712' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/3256611211286044712'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/3256611211286044712'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/2008/04/blog-post_7245.html' title='श्री दुर्गा स्तुति'/><author><name>विप्र</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='26' height='32' src='http://vipradoot.googlepages.com/harry_potter_1.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1630280557827493496.post-3216163137065291987</id><published>2008-04-06T10:00:00.000-07:00</published><updated>2008-04-06T10:03:31.137-07:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='माँ देवी'/><title type='text'>श्री दुर्गा स्तुति - वैदिक</title><content type='html'>&lt;object width="425" height="355"&gt;&lt;param name="movie" value="http://www.youtube.com/v/Bo2_Zfz3cJM&amp;hl=en"&gt;&lt;/param&gt;&lt;param name="wmode" value="transparent"&gt;&lt;/param&gt;&lt;embed src="http://www.youtube.com/v/Bo2_Zfz3cJM&amp;hl=en" type="application/x-shockwave-flash" wmode="transparent" width="425" height="355"&gt;&lt;/embed&gt;&lt;/object&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1630280557827493496-3216163137065291987?l=thedivinesoul.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/feeds/3216163137065291987/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1630280557827493496&amp;postID=3216163137065291987' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/3216163137065291987'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/3216163137065291987'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/2008/04/blog-post_7418.html' title='श्री दुर्गा स्तुति - वैदिक'/><author><name>विप्र</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='26' height='32' src='http://vipradoot.googlepages.com/harry_potter_1.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1630280557827493496.post-3114544170531954322</id><published>2008-04-06T03:57:00.000-07:00</published><updated>2008-12-10T20:23:08.144-08:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='माँ देवी'/><title type='text'>अथ सप्तश्लोकी दुर्गा</title><content type='html'>&lt;a href="http://1.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R_itg15Tg3I/AAAAAAAAAO0/YmROGthKAdg/s1600-h/Devi.jpg"&gt;&lt;img style="display:block; margin:0px auto 10px; text-align:center;cursor:pointer; cursor:hand;" src="http://1.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R_itg15Tg3I/AAAAAAAAAO0/YmROGthKAdg/s400/Devi.jpg" border="0" alt=""id="BLOGGER_PHOTO_ID_5186085750651978610" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;अथ सप्तश्लोकी दुर्गा&lt;br /&gt;शिव उवाच&lt;br /&gt;देवि त्वं भक्तसुलभे सर्वकार्यविधायिनी ।&lt;br /&gt;कलौ कार्यसिद्ध्यर्थमुपायं ब्रूहि यत्नतः ॥ &lt;br /&gt;देव्युवाच &lt;br /&gt;श्रृणु देव प्रवक्ष्यामि कलौ सर्वेष्ट्साधनम् ।&lt;br /&gt;मया तवैव स्नेहेनाप्यम्बास्तुतिः प्रकाश्यते ॥&lt;br /&gt;ॐ अस्य श्रीदुर्गासप्तश्लोकीस्तोत्रमन्त्रस्य नारायण ॠषिः , अनुष्टुप&lt;br /&gt;छन्दः, श्रीमहाकाली-महालक्ष्मी-महासरस्वत्यो देवताः ,श्री दुर्गाप्रीत्यथं&lt;br /&gt; सप्तश्लोकी दुर्गापाठे विनियोगः ।&lt;br /&gt;ॐ ज्ञानिनामपि चेतांसि देवी भगवती हि सा ।&lt;br /&gt;बलादाकृष्य मोहाय महामाया प्रयच्छति ॥ १ ॥ &lt;br /&gt;दुर्गे स्मृता हरसि भीतिमशेषजन्तोः &lt;br /&gt;स्वस्थैः स्मृता मतिमतीव शुभां ददासि ।&lt;br /&gt;दारिद्र्यदुःखभयहारिणि का त्वदन्या &lt;br /&gt;सर्वोपकारकरणाय सदाऽऽर्द्रचित्ता ॥ २ ॥ &lt;br /&gt;सर्वमङ्गलमाङ्गल्ये शिवे सर्वार्थसाधिके ।&lt;br /&gt;शरण्ये त्र्यंम्बके गौरि नारायणि नमोऽस्तु ते ॥ ३ ॥ &lt;br /&gt;शरणागतदीनार्तपरित्राणे ।&lt;br /&gt;सर्वस्यार्तिहरे देवि नारायणि नमोऽस्तु ते ॥ ४ ॥ &lt;br /&gt;सर्वस्वरुपे सर्वेशे सर्वशक्तिसमन्विते ।&lt;br /&gt;भयेभ्यस्त्राहि नो देवि दुर्गे देवि नमोऽस्तु ते ॥ ५ ॥ &lt;br /&gt;रोगानशेषानपहंसि तुष्टा&lt;br /&gt;रुष्टा तु कामान् सकलानभीष्टान् ।&lt;br /&gt;त्वामाश्रितानां न विपन्नराणां&lt;br /&gt;त्वामाश्रिता ह्याश्रयतां प्र्यन्ति ॥ ६ ॥ &lt;br /&gt;सर्वबाधाप्रश्मनं त्रैलोक्यस्याखिलेश्र्वरि ।&lt;br /&gt;एवमेव त्वया कार्यमस्मद्वैरिविनाशनम् ॥ ७ ॥ &lt;br /&gt;॥ इति श्रीसप्तश्लोकी दुर्गा सम्पूर्ण ॥&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1630280557827493496-3114544170531954322?l=thedivinesoul.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/feeds/3114544170531954322/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1630280557827493496&amp;postID=3114544170531954322' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/3114544170531954322'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/3114544170531954322'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/2008/04/blog-post_9487.html' title='अथ सप्तश्लोकी दुर्गा'/><author><name>विप्र</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='26' height='32' src='http://vipradoot.googlepages.com/harry_potter_1.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://1.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R_itg15Tg3I/AAAAAAAAAO0/YmROGthKAdg/s72-c/Devi.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1630280557827493496.post-6605144930131084271</id><published>2008-04-06T03:40:00.000-07:00</published><updated>2008-12-10T20:23:08.769-08:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='माँ देवी'/><title type='text'>श्री दुर्गा चालीसा</title><content type='html'>&lt;a href="http://1.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R_irA15Tg2I/AAAAAAAAAOs/k2hrZ76SkFM/s1600-h/durga1.jpg"&gt;&lt;img style="display:block; margin:0px auto 10px; text-align:center;cursor:pointer; cursor:hand;" src="http://1.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R_irA15Tg2I/AAAAAAAAAOs/k2hrZ76SkFM/s320/durga1.jpg" border="0" alt=""id="BLOGGER_PHOTO_ID_5186083001872909154" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;object width="425" height="355"&gt;&lt;param name="movie" value="http://www.youtube.com/v/vuJka1L7BK0&amp;hl=en"&gt;&lt;/param&gt;&lt;param name="wmode" value="transparent"&gt;&lt;/param&gt;&lt;embed src="http://www.youtube.com/v/vuJka1L7BK0&amp;hl=en" type="application/x-shockwave-flash" wmode="transparent" width="425" height="355"&gt;&lt;/embed&gt;&lt;/object&gt;&lt;br /&gt;नमो नमो दुर्गे सुख करनी । नमो नमो अम्बे दुःख हरनी ।। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;निराकार है ज्योति तुम्हारी । तिहूं लोक फैली उजियारी ।। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;शशि ललाट मुख महा विशाला । नेत्र लाल भृकुटी विकराला ।। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;रुप मातु को अधिक सुहावे । दरश करत जन अति सुख पावे ।। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;तुम संसार शक्ति लय कीना । पालन हेतु अन्न धन दीना ।। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;अन्नपूर्णा हुई जग पाला । तुम ही आदि सुन्दरी बाला ।। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;प्रलयकाल सब नाशन हारी । तुम गौरी शिव शंकर प्यारी ।। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;शिव योगी तुम्हरे गुण गावें । ब्रहृ विष्णु तुम्हें नित ध्यावें ।। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;रुप सरस्वती को तुम धारा । दे सुबुद्घि ऋषि मुनिन उबारा ।। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;धरा रुप नरसिंह को अम्बा । प्रगट भई फाड़कर खम्बा ।। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;रक्षा कर प्रहलाद बचायो । हिरणाकुश को स्वर्ग पठायो ।। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;लक्ष्मी रुप धरो जग माही । श्री नारायण अंग समाही ।। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;क्षीरसिन्धु में करत विलासा । दयासिन्धु दीजै मन आसा ।। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;हिंगलाज में तुम्हीं भवानी । महिमा अमित न जात बखानी ।। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;मातंगी धूमावति माता । भुवनेश्वरि बगला सुखदाता ।। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;श्री भैरव तारा जग तारिणि । छिन्न भाल भव दुःख निवारिणी ।। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;केहरि वाहन सोह भवानी । लांगुर वीर चलत अगवानी ।। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;कर में खप्पर खड्ग विराजे । जाको देख काल डर भाजे ।। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;सोहे अस्त्र और तिरशूला । जाते उठत शत्रु हिय शूला ।। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;नगर कोटि में तुम्ही विराजत । तिहूं लोक में डंका बाजत ।। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;शुम्भ निशुम्भ दानव तुम मारे । रक्तबीज शंखन संहारे ।। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;महिषासुर नृप अति अभिमानी । जेहि अघ भार मही अकुलानी ।। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;रुप कराल कालिका धारा । सेन सहित तुम तिहि संहारा ।। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;परी गाढ़ सन्तन पर जब जब । भई सहाय मातु तुम तब तब ।। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;अमरपुरी अरु बासव लोका । तब महिमा सब रहें अशोका ।। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ज्वाला में है ज्योति तुम्हारी । तुम्हें सदा पूजें नर नारी ।। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;प्रेम भक्ति से जो यश गावै । दुःख दारिद्र निकट नहिं आवे ।। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ध्यावे तुम्हें जो नर मन लाई । जन्म-मरण ताको छुटि जाई ।। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;जोगी सुर मुनि कहत पुकारी । योग न हो बिन शक्ति तुम्हारी ।। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;शंकर आचारज तप कीनो । काम अरु क्रोध जीति सब लीनो ।। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;निशिदिन ध्यान धरो शंकर को । काहू काल नहिं सुमिरो तुमको ।। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;शक्ति रुप को मरम न पायो । शक्ति गई तब मन पछतायो ।। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;शरणागत हुई कीर्ति बखानी । जय जय जय जगदम्ब भवानी ।। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;भई प्रसन्न आदि जगदम्बा । दई शक्ति नहिं कीन विलम्बा ।। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;मोको मातु कष्ट अति घेरो । तुम बिन कौन हरै दुःख मेरो ।। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;आशा तृष्णा निपट सतवे । मोह मदादिक सब विनशावै ।। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;शत्रु नाश कीजै महारानी । सुमिरों इकचित तुम्हें भवानी ।। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;करौ कृपा हे मातु दयाला । ऋद्घि सिद्घि दे करहु निहाला ।। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;जब लगि जियौं दया फल पाऊँ । तुम्हरो यश मैं सदा सुनाऊँ ।। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दुर्गा चालीसा जो नित गावै । सब सुख भोग परम पद पावै ।। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;देवीदास शरण निज जानी । करहु कृपा जगदम्ब भवानी ।।&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1630280557827493496-6605144930131084271?l=thedivinesoul.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/feeds/6605144930131084271/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1630280557827493496&amp;postID=6605144930131084271' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/6605144930131084271'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/6605144930131084271'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/2008/04/blog-post_06.html' title='श्री दुर्गा चालीसा'/><author><name>विप्र</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='26' height='32' src='http://vipradoot.googlepages.com/harry_potter_1.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://1.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R_irA15Tg2I/AAAAAAAAAOs/k2hrZ76SkFM/s72-c/durga1.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1630280557827493496.post-1714971914954554622</id><published>2008-04-04T03:59:00.000-07:00</published><updated>2008-12-10T20:23:09.074-08:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='काव्य-रचना'/><title type='text'>शक्ति और क्षमा</title><content type='html'>&lt;a href="http://4.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R_YMdF5Tg1I/AAAAAAAAAOk/rohh5s-jMeI/s1600-h/RamWar.jpg"&gt;&lt;img style="display:block; margin:0px auto 10px; text-align:center;cursor:pointer; cursor:hand;" src="http://4.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R_YMdF5Tg1I/AAAAAAAAAOk/rohh5s-jMeI/s320/RamWar.jpg" border="0" alt=""id="BLOGGER_PHOTO_ID_5185345714901975890" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;क्षमा, दया, तप, त्याग, मनोबल&lt;br /&gt;सबका लिया सहारा&lt;br /&gt;पर नर व्याघ्र सुयोधन तुमसे&lt;br /&gt;कहो, कहाँ कब हारा?&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;क्षमाशील हो रिपु-समक्ष&lt;br /&gt;तुम हुये विनीत जितना ही&lt;br /&gt;दुष्ट कौरवों ने तुमको&lt;br /&gt;कायर समझा उतना ही।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;अत्याचार सहन करने का&lt;br /&gt;कुफल यही होता है&lt;br /&gt;पौरुष का आतंक मनुज&lt;br /&gt;कोमल होकर खोता है।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;क्षमा शोभती उस भुजंग को&lt;br /&gt;जिसके पास गरल हो&lt;br /&gt;उसको क्या जो दंतहीन&lt;br /&gt;विषरहित, विनीत, सरल हो।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;तीन दिवस तक पंथ मांगते&lt;br /&gt;रघुपति सिन्धु किनारे,&lt;br /&gt;बैठे पढ़ते रहे छन्द&lt;br /&gt;अनुनय के प्यारे-प्यारे।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;उत्तर में जब एक नाद भी&lt;br /&gt;उठा नहीं सागर से&lt;br /&gt;उठी अधीर धधक पौरुष की&lt;br /&gt;आग राम के शर से।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;सिन्धु देह धर त्राहि-त्राहि&lt;br /&gt;करता आ गिरा शरण में&lt;br /&gt;चरण पूज दासता ग्रहण की&lt;br /&gt;बँधा मूढ़ बन्धन में।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;सच पूछो , तो शर में ही&lt;br /&gt;बसती है दीप्ति विनय की&lt;br /&gt;सन्धि-वचन संपूज्य उसी का&lt;br /&gt;जिसमें शक्ति विजय की।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;सहनशीलता, क्षमा, दया को&lt;br /&gt;तभी पूजता जग है&lt;br /&gt;बल का दर्प चमकता उसके&lt;br /&gt;पीछे जब जगमग है।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;सहृदय धन्यवाद- रामधारी सिंह "दिनकर"&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1630280557827493496-1714971914954554622?l=thedivinesoul.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/feeds/1714971914954554622/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1630280557827493496&amp;postID=1714971914954554622' title='3 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/1714971914954554622'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/1714971914954554622'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/2008/04/blog-post_3010.html' title='शक्ति और क्षमा'/><author><name>विप्र</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='26' height='32' src='http://vipradoot.googlepages.com/harry_potter_1.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://4.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R_YMdF5Tg1I/AAAAAAAAAOk/rohh5s-jMeI/s72-c/RamWar.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>3</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1630280557827493496.post-795325728383018579</id><published>2008-04-04T00:51:00.000-07:00</published><updated>2008-12-10T20:23:09.588-08:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='काव्य-रचना'/><title type='text'>कृष्ण की चेतावनी</title><content type='html'>&lt;a href="http://4.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R_XfcV5TgyI/AAAAAAAAAOM/8p0uIrBYkqE/s1600-h/Krishna.jpg"&gt;&lt;img style="display:block; margin:0px auto 10px; text-align:center;cursor:pointer; cursor:hand;" src="http://4.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R_XfcV5TgyI/AAAAAAAAAOM/8p0uIrBYkqE/s400/Krishna.jpg" border="0" alt=""id="BLOGGER_PHOTO_ID_5185296223993824034" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;वर्षों तक वन में घूम-घूम, बाधा-विघ्नों को चूम-चूम, &lt;br /&gt;सह धूप-घाम, पानी-पत्थर, पांडव आये कुछ और निखर। &lt;br /&gt;सौभाग्य न सब दिन सोता है, &lt;br /&gt;देखें, आगे क्या होता है। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;मैत्री की राह बताने को, सबको सुमार्ग पर लाने को, &lt;br /&gt;दुर्योधन को समझाने को, भीषण विध्वंस बचाने को, &lt;br /&gt;भगवान् हस्तिनापुर आये, &lt;br /&gt;पांडव का संदेशा लाये। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;'दो न्याय अगर तो आधा दो, पर, इसमें भी यदि बाधा हो, &lt;br /&gt;तो दे दो केवल पाँच ग्राम, रक्खो अपनी धरती तमाम। &lt;br /&gt;हम वहीं खुशी से खायेंगे, &lt;br /&gt;परिजन पर असि न उठायेंगे! &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दुर्योधन वह भी दे ना सका, आशिष समाज की ले न सका, &lt;br /&gt;उलटे, हरि को बाँधने चला, जो था असाध्य, साधने चला। &lt;br /&gt;जन नाश मनुज पर छाता है, &lt;br /&gt;पहले विवेक मर जाता है। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;हरि ने भीषण हुंकार किया, अपना स्वरूप-विस्तार किया, &lt;br /&gt;डगमग-डगमग दिग्गज डोले, भगवान् कुपित होकर बोले- &lt;br /&gt;'जंजीर बढ़ा कर साध मुझे, &lt;br /&gt;हाँ, हाँ दुर्योधन! बाँध मुझे। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;यह देख, गगन मुझमें लय है, यह देख, पवन मुझमें लय है, &lt;br /&gt;मुझमें विलीन झंकार सकल, मुझमें लय है संसार सकल। &lt;br /&gt;अमरत्व फूलता है मुझमें, &lt;br /&gt;संहार झूलता है मुझमें। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;'उदयाचल मेरा दीप्त भाल, भूमंडल वक्षस्थल विशाल, &lt;br /&gt;भुज परिधि-बन्ध को घेरे हैं, मैनाक-मेरु पग मेरे हैं। &lt;br /&gt;दिपते जो ग्रह नक्षत्र निकर, &lt;br /&gt;सब हैं मेरे मुख के अन्दर। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;'दृग हों तो दृश्य अकाण्ड देख, मुझमें सारा ब्रह्माण्ड देख, &lt;br /&gt;चर-अचर जीव, जग, क्षर-अक्षर, नश्वर मनुष्य सुरजाति अमर। &lt;br /&gt;शत कोटि सूर्य, शत कोटि चन्द्र, &lt;br /&gt;शत कोटि सरित, सर, सिन्धु मन्द्र।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;'शत कोटि विष्णु, ब्रह्मा, महेश, शत कोटि विष्णु जलपति, धनेश, &lt;br /&gt;शत कोटि रुद्र, शत कोटि काल, शत कोटि दण्डधर लोकपाल। &lt;br /&gt;जञ्जीर बढ़ाकर साध इन्हें, &lt;br /&gt;हाँ-हाँ दुर्योधन! बाँध इन्हें। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;'भूलोक, अतल, पाताल देख, गत और अनागत काल देख, &lt;br /&gt;यह देख जगत का आदि-सृजन, यह देख, महाभारत का रण, &lt;br /&gt;मृतकों से पटी हुई भू है, &lt;br /&gt;पहचान, इसमें कहाँ तू है। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;'अम्बर में कुन्तल-जाल देख, पद के नीचे पाताल देख, &lt;br /&gt;मुट्ठी में तीनों काल देख, मेरा स्वरूप विकराल देख। &lt;br /&gt;सब जन्म मुझी से पाते हैं, &lt;br /&gt;फिर लौट मुझी में आते हैं। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;'जिह्वा से कढ़ती ज्वाल सघन, साँसों में पाता जन्म पवन, &lt;br /&gt;पड़ जाती मेरी दृष्टि जिधर, हँसने लगती है सृष्टि उधर! &lt;br /&gt;मैं जभी मूँदता हूँ लोचन, &lt;br /&gt;छा जाता चारों ओर मरण। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;'बाँधने मुझे तो आया है, जंजीर बड़ी क्या लाया है? &lt;br /&gt;यदि मुझे बाँधना चाहे मन, पहले तो बाँध अनन्त गगन। &lt;br /&gt;सूने को साध न सकता है, &lt;br /&gt;वह मुझे बाँध कब सकता है? &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;'हित-वचन नहीं तूने माना, मैत्री का मूल्य न पहचाना, &lt;br /&gt;तो ले, मैं भी अब जाता हूँ, अन्तिम संकल्प सुनाता हूँ। &lt;br /&gt;याचना नहीं, अब रण होगा, &lt;br /&gt;जीवन-जय या कि मरण होगा। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;'टकरायेंगे नक्षत्र-निकर, बरसेगी भू पर वह्नि प्रखर, &lt;br /&gt;फण शेषनाग का डोलेगा, विकराल काल मुँह खोलेगा। &lt;br /&gt;दुर्योधन! रण ऐसा होगा। &lt;br /&gt;फिर कभी नहीं जैसा होगा। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;'भाई पर भाई टूटेंगे, विष-बाण बूँद-से छूटेंगे, &lt;br /&gt;वायस-श्रृगाल सुख लूटेंगे, सौभाग्य मनुज के फूटेंगे। &lt;br /&gt;आखिर तू भूशायी होगा, &lt;br /&gt;हिंसा का पर, दायी होगा।' &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;थी सभा सन्न, सब लोग डरे, चुप थे या थे बेहोश पड़े। &lt;br /&gt;केवल दो नर ना अघाते थे, धृतराष्ट्र-विदुर सुख पाते थे। &lt;br /&gt;कर जोड़ खड़े प्रमुदित, निर्भय, &lt;br /&gt;दोनों पुकारते थे 'जय-जय'!&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;सहृदय धन्यवाद- रामधारी सिंह "दिनकर"&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1630280557827493496-795325728383018579?l=thedivinesoul.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/feeds/795325728383018579/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1630280557827493496&amp;postID=795325728383018579' title='1 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/795325728383018579'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/795325728383018579'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/2008/04/blog-post_04.html' title='कृष्ण की चेतावनी'/><author><name>विप्र</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='26' height='32' src='http://vipradoot.googlepages.com/harry_potter_1.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://4.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R_XfcV5TgyI/AAAAAAAAAOM/8p0uIrBYkqE/s72-c/Krishna.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>1</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1630280557827493496.post-7340083742373618427</id><published>2008-04-04T00:09:00.000-07:00</published><updated>2008-12-10T20:23:09.743-08:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='काव्य-रचना'/><title type='text'>कर्मवीर</title><content type='html'>&lt;a href="http://2.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R_XVr15TgxI/AAAAAAAAAOE/58q_qqOkJSk/s1600-h/Spiritual_Warrior.jpg"&gt;&lt;img style="display:block; margin:0px auto 10px; text-align:center;cursor:pointer; cursor:hand;" src="http://2.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R_XVr15TgxI/AAAAAAAAAOE/58q_qqOkJSk/s400/Spiritual_Warrior.jpg" border="0" alt=""id="BLOGGER_PHOTO_ID_5185285495165518610" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;देख कर बाधा विविध, बहु विघ्न घबराते नहीं&lt;br /&gt;रह भरोसे भाग के दुख भोग पछताते नहीं&lt;br /&gt;काम कितना ही कठिन हो किन्तु उबताते नहीं&lt;br /&gt;भीड़ में चंचल बने जो वीर दिखलाते नहीं&lt;br /&gt;हो गये एक आन में उनके बुरे दिन भी भले&lt;br /&gt;सब जगह सब काल में वे ही मिले फूले फले ।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;आज करना है जिसे करते उसे हैं आज ही&lt;br /&gt;सोचते कहते हैं जो कुछ कर दिखाते हैं वही&lt;br /&gt;मानते जो भी हैं सुनते हैं सदा सबकी कही&lt;br /&gt;जो मदद करते हैं अपनी इस जगत में आप ही&lt;br /&gt;भूल कर वे दूसरों का मुँह कभी तकते नहीं&lt;br /&gt;कौन ऐसा काम है वे कर जिसे सकते नहीं ।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;जो कभी अपने समय को यों बिताते हैं नहीं&lt;br /&gt;काम करने की जगह बातें बनाते हैं नहीं&lt;br /&gt;आज कल करते हुये जो दिन गंवाते हैं नहीं&lt;br /&gt;यत्न करने से कभी जो जी चुराते हैं नहीं&lt;br /&gt;बात है वह कौन जो होती नहीं उनके लिये&lt;br /&gt;वे नमूना आप बन जाते हैं औरों के लिये ।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;व्योम को छूते हुये दुर्गम पहाड़ों के शिखर&lt;br /&gt;वे घने जंगल जहां रहता है तम आठों पहर&lt;br /&gt;गर्जते जल-राशि की उठती हुयी ऊँची लहर&lt;br /&gt;आग की भयदायिनी फैली दिशाओं में लपट&lt;br /&gt;ये कंपा सकती कभी जिसके कलेजे को नहीं&lt;br /&gt;भूलकर भी वह नहीं नाकाम रहता है कहीं ।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;सहृदय धन्यवाद- अयोध्या सिंह उपाध्याय 'हरिऔध'&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1630280557827493496-7340083742373618427?l=thedivinesoul.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/feeds/7340083742373618427/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1630280557827493496&amp;postID=7340083742373618427' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/7340083742373618427'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/7340083742373618427'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/2008/04/blog-post.html' title='कर्मवीर'/><author><name>विप्र</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='26' height='32' src='http://vipradoot.googlepages.com/harry_potter_1.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://2.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R_XVr15TgxI/AAAAAAAAAOE/58q_qqOkJSk/s72-c/Spiritual_Warrior.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1630280557827493496.post-752198244848698823</id><published>2008-03-28T23:31:00.000-07:00</published><updated>2008-12-10T20:23:09.973-08:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='हनुमान'/><title type='text'>सुन्दर काण्ड</title><content type='html'>&lt;a href="http://1.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R-8iwF5TgwI/AAAAAAAAAN8/QTuX6qt7opo/s1600-h/Shri_Hanuman.jpg"&gt;&lt;img style="display:block; margin:0px auto 10px; text-align:center;cursor:pointer; cursor:hand;" src="http://1.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R-8iwF5TgwI/AAAAAAAAAN8/QTuX6qt7opo/s400/Shri_Hanuman.jpg" border="0" alt=""id="BLOGGER_PHOTO_ID_5183399905738326786" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;*** श्रीजानकीवल्लभो विजयते ***&lt;br /&gt;*** श्रीरामचरितमानस ***&lt;br /&gt;~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~&lt;br /&gt;***।। पञ्चम सोपान ।।***&lt;br /&gt;***।। सुन्दरकाण्ड ।।***&lt;br /&gt;~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~&lt;br /&gt;&lt;&lt; श्लोक &gt;&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;शान्तं शाश्वतमप्रमेयमनघं निर्वाणशान्तिप्रदं&lt;br /&gt;ब्रह्माशम्भुफणीन्द्रसेव्यमनिशं वेदान्तवेद्यं विभुम् ।&lt;br /&gt;रामाख्यं जगदीश्वरं सुरगुरुं मायामनुष्यं हरिं&lt;br /&gt;वन्देऽहं करुणाकरं रघुवरं भूपालचूड़ामणिम्।।1।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;नान्या स्पृहा रघुपते हृदयेऽस्मदीये&lt;br /&gt;सत्यं वदामि च भवानखिलान्तरात्मा।&lt;br /&gt;भक्तिं प्रयच्छ रघुपुङ्गव निर्भरां मे&lt;br /&gt;कामादिदोषरहितं कुरु मानसं च।।2।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;अतुलितबलधामं हेमशैलाभदेहं&lt;br /&gt;दनुजवनकृशानुं ज्ञानिनामग्रगण्यम्।&lt;br /&gt;सकलगुणनिधानं वानराणामधीशं&lt;br /&gt;रघुपतिप्रियभक्तं वातजातं नमामि।।3।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~&lt;br /&gt;जामवंत के बचन सुहाए। सुनि हनुमंत हृदय अति भाए।।&lt;br /&gt;तब लगि मोहि परिखेहु तुम्ह भाई। सहि दुख कंद मूल फल खाई।।&lt;br /&gt;जब लगि आवौं सीतहि देखी। होइहि काजु मोहि हरष बिसेषी।।&lt;br /&gt;यह कहि नाइ सबन्हि कहुँ माथा। चलेउ हरषि हियँ धरि रघुनाथा।।&lt;br /&gt;सिंधु तीर एक भूधर सुंदर। कौतुक कूदि चढ़ेउ ता ऊपर।।&lt;br /&gt;बार बार रघुबीर सँभारी। तरकेउ पवनतनय बल भारी।।&lt;br /&gt;जेहिं गिरि चरन देइ हनुमंता। चलेउ सो गा पाताल तुरंता।।&lt;br /&gt;जिमि अमोघ रघुपति कर बाना। एही भाँति चलेउ हनुमाना।।&lt;br /&gt;जलनिधि रघुपति दूत बिचारी। तैं मैनाक होहि श्रमहारी।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0- हनूमान तेहि परसा कर पुनि कीन्ह प्रनाम।&lt;br /&gt;राम काजु कीन्हें बिनु मोहि कहाँ बिश्राम।।1।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;जात पवनसुत देवन्ह देखा। जानैं कहुँ बल बुद्धि बिसेषा।।&lt;br /&gt;सुरसा नाम अहिन्ह कै माता। पठइन्हि आइ कही तेहिं बाता।।&lt;br /&gt;आजु सुरन्ह मोहि दीन्ह अहारा। सुनत बचन कह पवनकुमारा।।&lt;br /&gt;राम काजु करि फिरि मैं आवौं। सीता कइ सुधि प्रभुहि सुनावौं।।&lt;br /&gt;तब तव बदन पैठिहउँ आई। सत्य कहउँ मोहि जान दे माई।।&lt;br /&gt;कबनेहुँ जतन देइ नहिं जाना। ग्रससि न मोहि कहेउ हनुमाना।।&lt;br /&gt;जोजन भरि तेहिं बदनु पसारा। कपि तनु कीन्ह दुगुन बिस्तारा।।&lt;br /&gt;सोरह जोजन मुख तेहिं ठयऊ। तुरत पवनसुत बत्तिस भयऊ।।&lt;br /&gt;जस जस सुरसा बदनु बढ़ावा। तासु दून कपि रूप देखावा।।&lt;br /&gt;सत जोजन तेहिं आनन कीन्हा। अति लघु रूप पवनसुत लीन्हा।।&lt;br /&gt;बदन पइठि पुनि बाहेर आवा। मागा बिदा ताहि सिरु नावा।।&lt;br /&gt;मोहि सुरन्ह जेहि लागि पठावा। बुधि बल मरमु तोर मै पावा।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0-राम काजु सबु करिहहु तुम्ह बल बुद्धि निधान।&lt;br /&gt;आसिष देह गई सो हरषि चलेउ हनुमान।।2।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;निसिचरि एक सिंधु महुँ रहई। करि माया नभु के खग गहई।।&lt;br /&gt;जीव जंतु जे गगन उड़ाहीं। जल बिलोकि तिन्ह कै परिछाहीं।।&lt;br /&gt;गहइ छाहँ सक सो न उड़ाई। एहि बिधि सदा गगनचर खाई।।&lt;br /&gt;सोइ छल हनूमान कहँ कीन्हा। तासु कपटु कपि तुरतहिं चीन्हा।।&lt;br /&gt;ताहि मारि मारुतसुत बीरा। बारिधि पार गयउ मतिधीरा।।&lt;br /&gt;तहाँ जाइ देखी बन सोभा। गुंजत चंचरीक मधु लोभा।।&lt;br /&gt;नाना तरु फल फूल सुहाए। खग मृग बृंद देखि मन भाए।।&lt;br /&gt;सैल बिसाल देखि एक आगें। ता पर धाइ चढेउ भय त्यागें।।&lt;br /&gt;उमा न कछु कपि कै अधिकाई। प्रभु प्रताप जो कालहि खाई।।&lt;br /&gt;गिरि पर चढि लंका तेहिं देखी। कहि न जाइ अति दुर्ग बिसेषी।।&lt;br /&gt;अति उतंग जलनिधि चहु पासा। कनक कोट कर परम प्रकासा।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;छंद&lt;br /&gt;कनक कोट बिचित्र मनि कृत सुंदरायतना घना।&lt;br /&gt;चउहट्ट हट्ट सुबट्ट बीथीं चारु पुर बहु बिधि बना।।&lt;br /&gt;गज बाजि खच्चर निकर पदचर रथ बरूथिन्ह को गनै।।&lt;br /&gt;बहुरूप निसिचर जूथ अतिबल सेन बरनत नहिं बनै।।1।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;बन बाग उपबन बाटिका सर कूप बापीं सोहहीं।&lt;br /&gt;नर नाग सुर गंधर्ब कन्या रूप मुनि मन मोहहीं।।&lt;br /&gt;कहुँ माल देह बिसाल सैल समान अतिबल गर्जहीं।&lt;br /&gt;नाना अखारेन्ह भिरहिं बहु बिधि एक एकन्ह तर्जहीं।।2।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;करि जतन भट कोटिन्ह बिकट तन नगर चहुँ दिसि रच्छहीं।&lt;br /&gt;कहुँ महिष मानषु धेनु खर अज खल निसाचर भच्छहीं।।&lt;br /&gt;एहि लागि तुलसीदास इन्ह की कथा कछु एक है कही।&lt;br /&gt;रघुबीर सर तीरथ सरीरन्हि त्यागि गति पैहहिं सही।।3।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0-पुर रखवारे देखि बहु कपि मन कीन्ह बिचार।&lt;br /&gt;अति लघु रूप धरौं निसि नगर करौं पइसार।।3।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;मसक समान रूप कपि धरी। लंकहि चलेउ सुमिरि नरहरी।।&lt;br /&gt;नाम लंकिनी एक निसिचरी। सो कह चलेसि मोहि निंदरी।।&lt;br /&gt;जानेहि नहीं मरमु सठ मोरा। मोर अहार जहाँ लगि चोरा।।&lt;br /&gt;मुठिका एक महा कपि हनी। रुधिर बमत धरनीं ढनमनी।।&lt;br /&gt;पुनि संभारि उठि सो लंका। जोरि पानि कर बिनय संसका।।&lt;br /&gt;जब रावनहि ब्रह्म बर दीन्हा। चलत बिरंचि कहा मोहि चीन्हा।।&lt;br /&gt;बिकल होसि तैं कपि कें मारे। तब जानेसु निसिचर संघारे।।&lt;br /&gt;तात मोर अति पुन्य बहूता। देखेउँ नयन राम कर दूता।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0-तात स्वर्ग अपबर्ग सुख धरिअ तुला एक अंग।&lt;br /&gt;तूल न ताहि सकल मिलि जो सुख लव सतसंग।।4।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;प्रबिसि नगर कीजे सब काजा। हृदयँ राखि कौसलपुर राजा।।&lt;br /&gt;गरल सुधा रिपु करहिं मिताई। गोपद सिंधु अनल सितलाई।।&lt;br /&gt;गरुड़ सुमेरु रेनू सम ताही। राम कृपा करि चितवा जाही।।&lt;br /&gt;अति लघु रूप धरेउ हनुमाना। पैठा नगर सुमिरि भगवाना।।&lt;br /&gt;मंदिर मंदिर प्रति करि सोधा। देखे जहँ तहँ अगनित जोधा।।&lt;br /&gt;गयउ दसानन मंदिर माहीं। अति बिचित्र कहि जात सो नाहीं।।&lt;br /&gt;सयन किए देखा कपि तेही। मंदिर महुँ न दीखि बैदेही।।&lt;br /&gt;भवन एक पुनि दीख सुहावा। हरि मंदिर तहँ भिन्न बनावा।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0-रामायुध अंकित गृह सोभा बरनि न जाइ।&lt;br /&gt;नव तुलसिका बृंद तहँ देखि हरषि कपिराइ।।5।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;लंका निसिचर निकर निवासा। इहाँ कहाँ सज्जन कर बासा।।&lt;br /&gt;मन महुँ तरक करै कपि लागा। तेहीं समय बिभीषनु जागा।।&lt;br /&gt;राम राम तेहिं सुमिरन कीन्हा। हृदयँ हरष कपि सज्जन चीन्हा।।&lt;br /&gt;एहि सन हठि करिहउँ पहिचानी। साधु ते होइ न कारज हानी।।&lt;br /&gt;बिप्र रुप धरि बचन सुनाए। सुनत बिभीषण उठि तहँ आए।।&lt;br /&gt;करि प्रनाम पूँछी कुसलाई। बिप्र कहहु निज कथा बुझाई।।&lt;br /&gt;की तुम्ह हरि दासन्ह महँ कोई। मोरें हृदय प्रीति अति होई।।&lt;br /&gt;की तुम्ह रामु दीन अनुरागी। आयहु मोहि करन बड़भागी।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0-तब हनुमंत कही सब राम कथा निज नाम।&lt;br /&gt;सुनत जुगल तन पुलक मन मगन सुमिरि गुन ग्राम।।6।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;सुनहु पवनसुत रहनि हमारी। जिमि दसनन्हि महुँ जीभ बिचारी।।&lt;br /&gt;तात कबहुँ मोहि जानि अनाथा। करिहहिं कृपा भानुकुल नाथा।।&lt;br /&gt;तामस तनु कछु साधन नाहीं। प्रीति न पद सरोज मन माहीं।।&lt;br /&gt;अब मोहि भा भरोस हनुमंता। बिनु हरिकृपा मिलहिं नहिं संता।।&lt;br /&gt;जौ रघुबीर अनुग्रह कीन्हा। तौ तुम्ह मोहि दरसु हठि दीन्हा।।&lt;br /&gt;सुनहु बिभीषन प्रभु कै रीती। करहिं सदा सेवक पर प्रीती।।&lt;br /&gt;कहहु कवन मैं परम कुलीना। कपि चंचल सबहीं बिधि हीना।।&lt;br /&gt;प्रात लेइ जो नाम हमारा। तेहि दिन ताहि न मिलै अहारा।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0-अस मैं अधम सखा सुनु मोहू पर रघुबीर।&lt;br /&gt;कीन्ही कृपा सुमिरि गुन भरे बिलोचन नीर।।7।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;जानतहूँ अस स्वामि बिसारी। फिरहिं ते काहे न होहिं दुखारी।।&lt;br /&gt;एहि बिधि कहत राम गुन ग्रामा। पावा अनिर्बाच्य बिश्रामा।।&lt;br /&gt;पुनि सब कथा बिभीषन कही। जेहि बिधि जनकसुता तहँ रही।।&lt;br /&gt;तब हनुमंत कहा सुनु भ्राता। देखी चहउँ जानकी माता।।&lt;br /&gt;जुगुति बिभीषन सकल सुनाई। चलेउ पवनसुत बिदा कराई।।&lt;br /&gt;करि सोइ रूप गयउ पुनि तहवाँ। बन असोक सीता रह जहवाँ।।&lt;br /&gt;देखि मनहि महुँ कीन्ह प्रनामा। बैठेहिं बीति जात निसि जामा।।&lt;br /&gt;कृस तन सीस जटा एक बेनी। जपति हृदयँ रघुपति गुन श्रेनी।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0-निज पद नयन दिएँ मन राम पद कमल लीन।&lt;br /&gt;परम दुखी भा पवनसुत देखि जानकी दीन।।8।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;तरु पल्लव महुँ रहा लुकाई। करइ बिचार करौं का भाई।।&lt;br /&gt;तेहि अवसर रावनु तहँ आवा। संग नारि बहु किएँ बनावा।।&lt;br /&gt;बहु बिधि खल सीतहि समुझावा। साम दान भय भेद देखावा।।&lt;br /&gt;कह रावनु सुनु सुमुखि सयानी। मंदोदरी आदि सब रानी।।&lt;br /&gt;तव अनुचरीं करउँ पन मोरा। एक बार बिलोकु मम ओरा।।&lt;br /&gt;तृन धरि ओट कहति बैदेही। सुमिरि अवधपति परम सनेही।।&lt;br /&gt;सुनु दसमुख खद्योत प्रकासा। कबहुँ कि नलिनी करइ बिकासा।।&lt;br /&gt;अस मन समुझु कहति जानकी। खल सुधि नहिं रघुबीर बान की।।&lt;br /&gt;सठ सूने हरि आनेहि मोहि। अधम निलज्ज लाज नहिं तोही।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0- आपुहि सुनि खद्योत सम रामहि भानु समान।&lt;br /&gt;परुष बचन सुनि काढ़ि असि बोला अति खिसिआन।।9।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;सीता तैं मम कृत अपमाना। कटिहउँ तव सिर कठिन कृपाना।।&lt;br /&gt;नाहिं त सपदि मानु मम बानी। सुमुखि होति न त जीवन हानी।।&lt;br /&gt;स्याम सरोज दाम सम सुंदर। प्रभु भुज करि कर सम दसकंधर।।&lt;br /&gt;सो भुज कंठ कि तव असि घोरा। सुनु सठ अस प्रवान पन मोरा।।&lt;br /&gt;चंद्रहास हरु मम परितापं। रघुपति बिरह अनल संजातं।।&lt;br /&gt;सीतल निसित बहसि बर धारा। कह सीता हरु मम दुख भारा।।&lt;br /&gt;सुनत बचन पुनि मारन धावा। मयतनयाँ कहि नीति बुझावा।।&lt;br /&gt;कहेसि सकल निसिचरिन्ह बोलाई। सीतहि बहु बिधि त्रासहु जाई।।&lt;br /&gt;मास दिवस महुँ कहा न माना। तौ मैं मारबि काढ़ि कृपाना।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0-भवन गयउ दसकंधर इहाँ पिसाचिनि बृंद।&lt;br /&gt;सीतहि त्रास देखावहि धरहिं रूप बहु मंद।।10।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;त्रिजटा नाम राच्छसी एका। राम चरन रति निपुन बिबेका।।&lt;br /&gt;सबन्हौ बोलि सुनाएसि सपना। सीतहि सेइ करहु हित अपना।।&lt;br /&gt;सपनें बानर लंका जारी। जातुधान सेना सब मारी।।&lt;br /&gt;खर आरूढ़ नगन दससीसा। मुंडित सिर खंडित भुज बीसा।।&lt;br /&gt;एहि बिधि सो दच्छिन दिसि जाई। लंका मनहुँ बिभीषन पाई।।&lt;br /&gt;नगर फिरी रघुबीर दोहाई। तब प्रभु सीता बोलि पठाई।।&lt;br /&gt;यह सपना में कहउँ पुकारी। होइहि सत्य गएँ दिन चारी।।&lt;br /&gt;तासु बचन सुनि ते सब डरीं। जनकसुता के चरनन्हि परीं।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0-जहँ तहँ गईं सकल तब सीता कर मन सोच।&lt;br /&gt;मास दिवस बीतें मोहि मारिहि निसिचर पोच।।11।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;त्रिजटा सन बोली कर जोरी। मातु बिपति संगिनि तैं मोरी।।&lt;br /&gt;तजौं देह करु बेगि उपाई। दुसहु बिरहु अब नहिं सहि जाई।।&lt;br /&gt;आनि काठ रचु चिता बनाई। मातु अनल पुनि देहि लगाई।।&lt;br /&gt;सत्य करहि मम प्रीति सयानी। सुनै को श्रवन सूल सम बानी।।&lt;br /&gt;सुनत बचन पद गहि समुझाएसि। प्रभु प्रताप बल सुजसु सुनाएसि।।&lt;br /&gt;निसि न अनल मिल सुनु सुकुमारी। अस कहि सो निज भवन सिधारी।।&lt;br /&gt;कह सीता बिधि भा प्रतिकूला। मिलहि न पावक मिटिहि न सूला।।&lt;br /&gt;देखिअत प्रगट गगन अंगारा। अवनि न आवत एकउ तारा।।&lt;br /&gt;पावकमय ससि स्त्रवत न आगी। मानहुँ मोहि जानि हतभागी।।&lt;br /&gt;सुनहि बिनय मम बिटप असोका। सत्य नाम करु हरु मम सोका।।&lt;br /&gt;नूतन किसलय अनल समाना। देहि अगिनि जनि करहि निदाना।।&lt;br /&gt;देखि परम बिरहाकुल सीता। सो छन कपिहि कलप सम बीता।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;सो0-कपि करि हृदयँ बिचार दीन्हि मुद्रिका डारी तब।&lt;br /&gt;जनु असोक अंगार दीन्हि हरषि उठि कर गहेउ।।12।।&lt;br /&gt;तब देखी मुद्रिका मनोहर। राम नाम अंकित अति सुंदर।।&lt;br /&gt;चकित चितव मुदरी पहिचानी। हरष बिषाद हृदयँ अकुलानी।।&lt;br /&gt;जीति को सकइ अजय रघुराई। माया तें असि रचि नहिं जाई।।&lt;br /&gt;सीता मन बिचार कर नाना। मधुर बचन बोलेउ हनुमाना।।&lt;br /&gt;रामचंद्र गुन बरनैं लागा। सुनतहिं सीता कर दुख भागा।।&lt;br /&gt;लागीं सुनैं श्रवन मन लाई। आदिहु तें सब कथा सुनाई।।&lt;br /&gt;श्रवनामृत जेहिं कथा सुहाई। कहि सो प्रगट होति किन भाई।।&lt;br /&gt;तब हनुमंत निकट चलि गयऊ। फिरि बैंठीं मन बिसमय भयऊ।।&lt;br /&gt;राम दूत मैं मातु जानकी। सत्य सपथ करुनानिधान की।।&lt;br /&gt;यह मुद्रिका मातु मैं आनी। दीन्हि राम तुम्ह कहँ सहिदानी।।&lt;br /&gt;नर बानरहि संग कहु कैसें। कहि कथा भइ संगति जैसें।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0-कपि के बचन सप्रेम सुनि उपजा मन बिस्वास।।&lt;br /&gt;जाना मन क्रम बचन यह कृपासिंधु कर दास।।13।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;हरिजन जानि प्रीति अति गाढ़ी। सजल नयन पुलकावलि बाढ़ी।।&lt;br /&gt;बूड़त बिरह जलधि हनुमाना। भयउ तात मों कहुँ जलजाना।।&lt;br /&gt;अब कहु कुसल जाउँ बलिहारी। अनुज सहित सुख भवन खरारी।।&lt;br /&gt;कोमलचित कृपाल रघुराई। कपि केहि हेतु धरी निठुराई।।&lt;br /&gt;सहज बानि सेवक सुख दायक। कबहुँक सुरति करत रघुनायक।।&lt;br /&gt;कबहुँ नयन मम सीतल ताता। होइहहि निरखि स्याम मृदु गाता।।&lt;br /&gt;बचनु न आव नयन भरे बारी। अहह नाथ हौं निपट बिसारी।।&lt;br /&gt;देखि परम बिरहाकुल सीता। बोला कपि मृदु बचन बिनीता।।&lt;br /&gt;मातु कुसल प्रभु अनुज समेता। तव दुख दुखी सुकृपा निकेता।।&lt;br /&gt;जनि जननी मानहु जियँ ऊना। तुम्ह ते प्रेमु राम कें दूना।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0-रघुपति कर संदेसु अब सुनु जननी धरि धीर।&lt;br /&gt;अस कहि कपि गद गद भयउ भरे बिलोचन नीर।।14।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;कहेउ राम बियोग तव सीता। मो कहुँ सकल भए बिपरीता।।&lt;br /&gt;नव तरु किसलय मनहुँ कृसानू। कालनिसा सम निसि ससि भानू।।&lt;br /&gt;कुबलय बिपिन कुंत बन सरिसा। बारिद तपत तेल जनु बरिसा।।&lt;br /&gt;जे हित रहे करत तेइ पीरा। उरग स्वास सम त्रिबिध समीरा।।&lt;br /&gt;कहेहू तें कछु दुख घटि होई। काहि कहौं यह जान न कोई।।&lt;br /&gt;तत्व प्रेम कर मम अरु तोरा। जानत प्रिया एकु मनु मोरा।।&lt;br /&gt;सो मनु सदा रहत तोहि पाहीं। जानु प्रीति रसु एतेनहि माहीं।।&lt;br /&gt;प्रभु संदेसु सुनत बैदेही। मगन प्रेम तन सुधि नहिं तेही।।&lt;br /&gt;कह कपि हृदयँ धीर धरु माता। सुमिरु राम सेवक सुखदाता।।&lt;br /&gt;उर आनहु रघुपति प्रभुताई। सुनि मम बचन तजहु कदराई।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0-निसिचर निकर पतंग सम रघुपति बान कृसानु।&lt;br /&gt;जननी हृदयँ धीर धरु जरे निसाचर जानु।।15।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;जौं रघुबीर होति सुधि पाई। करते नहिं बिलंबु रघुराई।।&lt;br /&gt;रामबान रबि उएँ जानकी। तम बरूथ कहँ जातुधान की।।&lt;br /&gt;अबहिं मातु मैं जाउँ लवाई। प्रभु आयसु नहिं राम दोहाई।।&lt;br /&gt;कछुक दिवस जननी धरु धीरा। कपिन्ह सहित अइहहिं रघुबीरा।।&lt;br /&gt;निसिचर मारि तोहि लै जैहहिं। तिहुँ पुर नारदादि जसु गैहहिं।।&lt;br /&gt;हैं सुत कपि सब तुम्हहि समाना। जातुधान अति भट बलवाना।।&lt;br /&gt;मोरें हृदय परम संदेहा। सुनि कपि प्रगट कीन्ह निज देहा।।&lt;br /&gt;कनक भूधराकार सरीरा। समर भयंकर अतिबल बीरा।।&lt;br /&gt;सीता मन भरोस तब भयऊ। पुनि लघु रूप पवनसुत लयऊ।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0-सुनु माता साखामृग नहिं बल बुद्धि बिसाल।&lt;br /&gt;प्रभु प्रताप तें गरुड़हि खाइ परम लघु ब्याल।।16।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;मन संतोष सुनत कपि बानी। भगति प्रताप तेज बल सानी।।&lt;br /&gt;आसिष दीन्हि रामप्रिय जाना। होहु तात बल सील निधाना।।&lt;br /&gt;अजर अमर गुननिधि सुत होहू। करहुँ बहुत रघुनायक छोहू।।&lt;br /&gt;करहुँ कृपा प्रभु अस सुनि काना। निर्भर प्रेम मगन हनुमाना।।&lt;br /&gt;बार बार नाएसि पद सीसा। बोला बचन जोरि कर कीसा।।&lt;br /&gt;अब कृतकृत्य भयउँ मैं माता। आसिष तव अमोघ बिख्याता।।&lt;br /&gt;सुनहु मातु मोहि अतिसय भूखा। लागि देखि सुंदर फल रूखा।।&lt;br /&gt;सुनु सुत करहिं बिपिन रखवारी। परम सुभट रजनीचर भारी।।&lt;br /&gt;तिन्ह कर भय माता मोहि नाहीं। जौं तुम्ह सुख मानहु मन माहीं।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0-देखि बुद्धि बल निपुन कपि कहेउ जानकीं जाहु।&lt;br /&gt;रघुपति चरन हृदयँ धरि तात मधुर फल खाहु।।17।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;चलेउ नाइ सिरु पैठेउ बागा। फल खाएसि तरु तोरैं लागा।।&lt;br /&gt;रहे तहाँ बहु भट रखवारे। कछु मारेसि कछु जाइ पुकारे।।&lt;br /&gt;नाथ एक आवा कपि भारी। तेहिं असोक बाटिका उजारी।।&lt;br /&gt;खाएसि फल अरु बिटप उपारे। रच्छक मर्दि मर्दि महि डारे।।&lt;br /&gt;सुनि रावन पठए भट नाना। तिन्हहि देखि गर्जेउ हनुमाना।।&lt;br /&gt;सब रजनीचर कपि संघारे। गए पुकारत कछु अधमारे।।&lt;br /&gt;पुनि पठयउ तेहिं अच्छकुमारा। चला संग लै सुभट अपारा।।&lt;br /&gt;आवत देखि बिटप गहि तर्जा। ताहि निपाति महाधुनि गर्जा।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0-कछु मारेसि कछु मर्देसि कछु मिलएसि धरि धूरि।&lt;br /&gt;कछु पुनि जाइ पुकारे प्रभु मर्कट बल भूरि।।18।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;सुनि सुत बध लंकेस रिसाना। पठएसि मेघनाद बलवाना।।&lt;br /&gt;मारसि जनि सुत बांधेसु ताही। देखिअ कपिहि कहाँ कर आही।।&lt;br /&gt;चला इंद्रजित अतुलित जोधा। बंधु निधन सुनि उपजा क्रोधा।।&lt;br /&gt;कपि देखा दारुन भट आवा। कटकटाइ गर्जा अरु धावा।।&lt;br /&gt;अति बिसाल तरु एक उपारा। बिरथ कीन्ह लंकेस कुमारा।।&lt;br /&gt;रहे महाभट ताके संगा। गहि गहि कपि मर्दइ निज अंगा।।&lt;br /&gt;तिन्हहि निपाति ताहि सन बाजा। भिरे जुगल मानहुँ गजराजा।&lt;br /&gt;मुठिका मारि चढ़ा तरु जाई। ताहि एक छन मुरुछा आई।।&lt;br /&gt;उठि बहोरि कीन्हिसि बहु माया। जीति न जाइ प्रभंजन जाया।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0-ब्रह्म अस्त्र तेहिं साँधा कपि मन कीन्ह बिचार।&lt;br /&gt;जौं न ब्रह्मसर मानउँ महिमा मिटइ अपार।।19।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ब्रह्मबान कपि कहुँ तेहि मारा। परतिहुँ बार कटकु संघारा।।&lt;br /&gt;तेहि देखा कपि मुरुछित भयऊ। नागपास बाँधेसि लै गयऊ।।&lt;br /&gt;जासु नाम जपि सुनहु भवानी। भव बंधन काटहिं नर ग्यानी।।&lt;br /&gt;तासु दूत कि बंध तरु आवा। प्रभु कारज लगि कपिहिं बँधावा।।&lt;br /&gt;कपि बंधन सुनि निसिचर धाए। कौतुक लागि सभाँ सब आए।।&lt;br /&gt;दसमुख सभा दीखि कपि जाई। कहि न जाइ कछु अति प्रभुताई।।&lt;br /&gt;कर जोरें सुर दिसिप बिनीता। भृकुटि बिलोकत सकल सभीता।।&lt;br /&gt;देखि प्रताप न कपि मन संका। जिमि अहिगन महुँ गरुड़ असंका।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0-कपिहि बिलोकि दसानन बिहसा कहि दुर्बाद।&lt;br /&gt;सुत बध सुरति कीन्हि पुनि उपजा हृदयँ बिषाद।।20।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;कह लंकेस कवन तैं कीसा। केहिं के बल घालेहि बन खीसा।।&lt;br /&gt;की धौं श्रवन सुनेहि नहिं मोही। देखउँ अति असंक सठ तोही।।&lt;br /&gt;मारे निसिचर केहिं अपराधा। कहु सठ तोहि न प्रान कइ बाधा।।&lt;br /&gt;सुन रावन ब्रह्मांड निकाया। पाइ जासु बल बिरचित माया।।&lt;br /&gt;जाकें बल बिरंचि हरि ईसा। पालत सृजत हरत दससीसा।&lt;br /&gt;जा बल सीस धरत सहसानन। अंडकोस समेत गिरि कानन।।&lt;br /&gt;धरइ जो बिबिध देह सुरत्राता। तुम्ह ते सठन्ह सिखावनु दाता।&lt;br /&gt;हर कोदंड कठिन जेहि भंजा। तेहि समेत नृप दल मद गंजा।।&lt;br /&gt;खर दूषन त्रिसिरा अरु बाली। बधे सकल अतुलित बलसाली।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0-जाके बल लवलेस तें जितेहु चराचर झारि।&lt;br /&gt;तासु दूत मैं जा करि हरि आनेहु प्रिय नारि।।21।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;जानउँ मैं तुम्हारि प्रभुताई। सहसबाहु सन परी लराई।।&lt;br /&gt;समर बालि सन करि जसु पावा। सुनि कपि बचन बिहसि बिहरावा।।&lt;br /&gt;खायउँ फल प्रभु लागी भूँखा। कपि सुभाव तें तोरेउँ रूखा।।&lt;br /&gt;सब कें देह परम प्रिय स्वामी। मारहिं मोहि कुमारग गामी।।&lt;br /&gt;जिन्ह मोहि मारा ते मैं मारे। तेहि पर बाँधेउ तनयँ तुम्हारे।।&lt;br /&gt;मोहि न कछु बाँधे कइ लाजा। कीन्ह चहउँ निज प्रभु कर काजा।।&lt;br /&gt;बिनती करउँ जोरि कर रावन। सुनहु मान तजि मोर सिखावन।।&lt;br /&gt;देखहु तुम्ह निज कुलहि बिचारी। भ्रम तजि भजहु भगत भय हारी।।&lt;br /&gt;जाकें डर अति काल डेराई। जो सुर असुर चराचर खाई।।&lt;br /&gt;तासों बयरु कबहुँ नहिं कीजै। मोरे कहें जानकी दीजै।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0-प्रनतपाल रघुनायक करुना सिंधु खरारि।&lt;br /&gt;गएँ सरन प्रभु राखिहैं तव अपराध बिसारि।।22।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;राम चरन पंकज उर धरहू। लंका अचल राज तुम्ह करहू।।&lt;br /&gt;रिषि पुलिस्त जसु बिमल मंयका। तेहि ससि महुँ जनि होहु कलंका।।&lt;br /&gt;राम नाम बिनु गिरा न सोहा। देखु बिचारि त्यागि मद मोहा।।&lt;br /&gt;बसन हीन नहिं सोह सुरारी। सब भूषण भूषित बर नारी।।&lt;br /&gt;राम बिमुख संपति प्रभुताई। जाइ रही पाई बिनु पाई।।&lt;br /&gt;सजल मूल जिन्ह सरितन्ह नाहीं। बरषि गए पुनि तबहिं सुखाहीं।।&lt;br /&gt;सुनु दसकंठ कहउँ पन रोपी। बिमुख राम त्राता नहिं कोपी।।&lt;br /&gt;संकर सहस बिष्नु अज तोही। सकहिं न राखि राम कर द्रोही।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0-मोहमूल बहु सूल प्रद त्यागहु तम अभिमान।&lt;br /&gt;भजहु राम रघुनायक कृपा सिंधु भगवान।।23।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;जदपि कहि कपि अति हित बानी। भगति बिबेक बिरति नय सानी।।&lt;br /&gt;बोला बिहसि महा अभिमानी। मिला हमहि कपि गुर बड़ ग्यानी।।&lt;br /&gt;मृत्यु निकट आई खल तोही। लागेसि अधम सिखावन मोही।।&lt;br /&gt;उलटा होइहि कह हनुमाना। मतिभ्रम तोर प्रगट मैं जाना।।&lt;br /&gt;सुनि कपि बचन बहुत खिसिआना। बेगि न हरहुँ मूढ़ कर प्राना।।&lt;br /&gt;सुनत निसाचर मारन धाए। सचिवन्ह सहित बिभीषनु आए।&lt;br /&gt;नाइ सीस करि बिनय बहूता। नीति बिरोध न मारिअ दूता।।&lt;br /&gt;आन दंड कछु करिअ गोसाँई। सबहीं कहा मंत्र भल भाई।।&lt;br /&gt;सुनत बिहसि बोला दसकंधर। अंग भंग करि पठइअ बंदर।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0-कपि कें ममता पूँछ पर सबहि कहउँ समुझाइ।&lt;br /&gt;तेल बोरि पट बाँधि पुनि पावक देहु लगाइ।।24।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;पूँछहीन बानर तहँ जाइहि। तब सठ निज नाथहि लइ आइहि।।&lt;br /&gt;जिन्ह कै कीन्हसि बहुत बड़ाई। देखेउँûमैं तिन्ह कै प्रभुताई।।&lt;br /&gt;बचन सुनत कपि मन मुसुकाना। भइ सहाय सारद मैं जाना।।&lt;br /&gt;जातुधान सुनि रावन बचना। लागे रचैं मूढ़ सोइ रचना।।&lt;br /&gt;रहा न नगर बसन घृत तेला। बाढ़ी पूँछ कीन्ह कपि खेला।।&lt;br /&gt;कौतुक कहँ आए पुरबासी। मारहिं चरन करहिं बहु हाँसी।।&lt;br /&gt;बाजहिं ढोल देहिं सब तारी। नगर फेरि पुनि पूँछ प्रजारी।।&lt;br /&gt;पावक जरत देखि हनुमंता। भयउ परम लघु रुप तुरंता।।&lt;br /&gt;निबुकि चढ़ेउ कपि कनक अटारीं। भई सभीत निसाचर नारीं।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0-हरि प्रेरित तेहि अवसर चले मरुत उनचास।&lt;br /&gt;अट्टहास करि गर्जéा कपि बढ़ि लाग अकास।।25।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;देह बिसाल परम हरुआई। मंदिर तें मंदिर चढ़ धाई।।&lt;br /&gt;जरइ नगर भा लोग बिहाला। झपट लपट बहु कोटि कराला।।&lt;br /&gt;तात मातु हा सुनिअ पुकारा। एहि अवसर को हमहि उबारा।।&lt;br /&gt;हम जो कहा यह कपि नहिं होई। बानर रूप धरें सुर कोई।।&lt;br /&gt;साधु अवग्या कर फलु ऐसा। जरइ नगर अनाथ कर जैसा।।&lt;br /&gt;जारा नगरु निमिष एक माहीं। एक बिभीषन कर गृह नाहीं।।&lt;br /&gt;ता कर दूत अनल जेहिं सिरिजा। जरा न सो तेहि कारन गिरिजा।।&lt;br /&gt;उलटि पलटि लंका सब जारी। कूदि परा पुनि सिंधु मझारी।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0-पूँछ बुझाइ खोइ श्रम धरि लघु रूप बहोरि।&lt;br /&gt;जनकसुता के आगें ठाढ़ भयउ कर जोरि।।26।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;मातु मोहि दीजे कछु चीन्हा। जैसें रघुनायक मोहि दीन्हा।।&lt;br /&gt;चूड़ामनि उतारि तब दयऊ। हरष समेत पवनसुत लयऊ।।&lt;br /&gt;कहेहु तात अस मोर प्रनामा। सब प्रकार प्रभु पूरनकामा।।&lt;br /&gt;दीन दयाल बिरिदु संभारी। हरहु नाथ मम संकट भारी।।&lt;br /&gt;तात सक्रसुत कथा सुनाएहु। बान प्रताप प्रभुहि समुझाएहु।।&lt;br /&gt;मास दिवस महुँ नाथु न आवा। तौ पुनि मोहि जिअत नहिं पावा।।&lt;br /&gt;कहु कपि केहि बिधि राखौं प्राना। तुम्हहू तात कहत अब जाना।।&lt;br /&gt;तोहि देखि सीतलि भइ छाती। पुनि मो कहुँ सोइ दिनु सो राती।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0-जनकसुतहि समुझाइ करि बहु बिधि धीरजु दीन्ह।&lt;br /&gt;चरन कमल सिरु नाइ कपि गवनु राम पहिं कीन्ह।।27।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;चलत महाधुनि गर्जेसि भारी। गर्भ स्त्रवहिं सुनि निसिचर नारी।।&lt;br /&gt;नाघि सिंधु एहि पारहि आवा। सबद किलकिला कपिन्ह सुनावा।।&lt;br /&gt;हरषे सब बिलोकि हनुमाना। नूतन जन्म कपिन्ह तब जाना।।&lt;br /&gt;मुख प्रसन्न तन तेज बिराजा। कीन्हेसि रामचन्द्र कर काजा।।&lt;br /&gt;मिले सकल अति भए सुखारी। तलफत मीन पाव जिमि बारी।।&lt;br /&gt;चले हरषि रघुनायक पासा। पूँछत कहत नवल इतिहासा।।&lt;br /&gt;तब मधुबन भीतर सब आए। अंगद संमत मधु फल खाए।।&lt;br /&gt;रखवारे जब बरजन लागे। मुष्टि प्रहार हनत सब भागे।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0-जाइ पुकारे ते सब बन उजार जुबराज।&lt;br /&gt;सुनि सुग्रीव हरष कपि करि आए प्रभु काज।।28।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;जौं न होति सीता सुधि पाई। मधुबन के फल सकहिं कि खाई।।&lt;br /&gt;एहि बिधि मन बिचार कर राजा। आइ गए कपि सहित समाजा।।&lt;br /&gt;आइ सबन्हि नावा पद सीसा। मिलेउ सबन्हि अति प्रेम कपीसा।।&lt;br /&gt;पूँछी कुसल कुसल पद देखी। राम कृपाँ भा काजु बिसेषी।।&lt;br /&gt;नाथ काजु कीन्हेउ हनुमाना। राखे सकल कपिन्ह के प्राना।।&lt;br /&gt;सुनि सुग्रीव बहुरि तेहि मिलेऊ। कपिन्ह सहित रघुपति पहिं चलेऊ।&lt;br /&gt;राम कपिन्ह जब आवत देखा। किएँ काजु मन हरष बिसेषा।।&lt;br /&gt;फटिक सिला बैठे द्वौ भाई। परे सकल कपि चरनन्हि जाई।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0-प्रीति सहित सब भेटे रघुपति करुना पुंज।&lt;br /&gt;पूँछी कुसल नाथ अब कुसल देखि पद कंज।।29।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;जामवंत कह सुनु रघुराया। जा पर नाथ करहु तुम्ह दाया।।&lt;br /&gt;ताहि सदा सुभ कुसल निरंतर। सुर नर मुनि प्रसन्न ता ऊपर।।&lt;br /&gt;सोइ बिजई बिनई गुन सागर। तासु सुजसु त्रेलोक उजागर।।&lt;br /&gt;प्रभु कीं कृपा भयउ सबु काजू। जन्म हमार सुफल भा आजू।।&lt;br /&gt;नाथ पवनसुत कीन्हि जो करनी। सहसहुँ मुख न जाइ सो बरनी।।&lt;br /&gt;पवनतनय के चरित सुहाए। जामवंत रघुपतिहि सुनाए।।&lt;br /&gt;सुनत कृपानिधि मन अति भाए। पुनि हनुमान हरषि हियँ लाए।।&lt;br /&gt;कहहु तात केहि भाँति जानकी। रहति करति रच्छा स्वप्रान की।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0-नाम पाहरु दिवस निसि ध्यान तुम्हार कपाट।&lt;br /&gt;लोचन निज पद जंत्रित जाहिं प्रान केहिं बाट।।30।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;चलत मोहि चूड़ामनि दीन्ही। रघुपति हृदयँ लाइ सोइ लीन्ही।।&lt;br /&gt;नाथ जुगल लोचन भरि बारी। बचन कहे कछु जनककुमारी।।&lt;br /&gt;अनुज समेत गहेहु प्रभु चरना। दीन बंधु प्रनतारति हरना।।&lt;br /&gt;मन क्रम बचन चरन अनुरागी। केहि अपराध नाथ हौं त्यागी।।&lt;br /&gt;अवगुन एक मोर मैं माना। बिछुरत प्रान न कीन्ह पयाना।।&lt;br /&gt;नाथ सो नयनन्हि को अपराधा। निसरत प्रान करिहिं हठि बाधा।।&lt;br /&gt;बिरह अगिनि तनु तूल समीरा। स्वास जरइ छन माहिं सरीरा।।&lt;br /&gt;नयन स्त्रवहि जलु निज हित लागी। जरैं न पाव देह बिरहागी।&lt;br /&gt;सीता के अति बिपति बिसाला। बिनहिं कहें भलि दीनदयाला।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0-निमिष निमिष करुनानिधि जाहिं कलप सम बीति।&lt;br /&gt;बेगि चलिय प्रभु आनिअ भुज बल खल दल जीति।।31।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;सुनि सीता दुख प्रभु सुख अयना। भरि आए जल राजिव नयना।।&lt;br /&gt;बचन काँय मन मम गति जाही। सपनेहुँ बूझिअ बिपति कि ताही।।&lt;br /&gt;कह हनुमंत बिपति प्रभु सोई। जब तव सुमिरन भजन न होई।।&lt;br /&gt;केतिक बात प्रभु जातुधान की। रिपुहि जीति आनिबी जानकी।।&lt;br /&gt;सुनु कपि तोहि समान उपकारी। नहिं कोउ सुर नर मुनि तनुधारी।।&lt;br /&gt;प्रति उपकार करौं का तोरा। सनमुख होइ न सकत मन मोरा।।&lt;br /&gt;सुनु सुत उरिन मैं नाहीं। देखेउँ करि बिचार मन माहीं।।&lt;br /&gt;पुनि पुनि कपिहि चितव सुरत्राता। लोचन नीर पुलक अति गाता।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0-सुनि प्रभु बचन बिलोकि मुख गात हरषि हनुमंत।&lt;br /&gt;चरन परेउ प्रेमाकुल त्राहि त्राहि भगवंत।।32।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;बार बार प्रभु चहइ उठावा। प्रेम मगन तेहि उठब न भावा।।&lt;br /&gt;प्रभु कर पंकज कपि कें सीसा। सुमिरि सो दसा मगन गौरीसा।।&lt;br /&gt;सावधान मन करि पुनि संकर। लागे कहन कथा अति सुंदर।।&lt;br /&gt;कपि उठाइ प्रभु हृदयँ लगावा। कर गहि परम निकट बैठावा।।&lt;br /&gt;कहु कपि रावन पालित लंका। केहि बिधि दहेउ दुर्ग अति बंका।।&lt;br /&gt;प्रभु प्रसन्न जाना हनुमाना। बोला बचन बिगत अभिमाना।।&lt;br /&gt;साखामृग के बड़ि मनुसाई। साखा तें साखा पर जाई।।&lt;br /&gt;नाघि सिंधु हाटकपुर जारा। निसिचर गन बिधि बिपिन उजारा।&lt;br /&gt;सो सब तव प्रताप रघुराई। नाथ न कछू मोरि प्रभुताई।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0- ता कहुँ प्रभु कछु अगम नहिं जा पर तुम्ह अनुकुल।&lt;br /&gt;तब प्रभावँ बड़वानलहिं जारि सकइ खलु तूल।।33।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;नाथ भगति अति सुखदायनी। देहु कृपा करि अनपायनी।।&lt;br /&gt;सुनि प्रभु परम सरल कपि बानी। एवमस्तु तब कहेउ भवानी।।&lt;br /&gt;उमा राम सुभाउ जेहिं जाना। ताहि भजनु तजि भाव न आना।।&lt;br /&gt;यह संवाद जासु उर आवा। रघुपति चरन भगति सोइ पावा।।&lt;br /&gt;सुनि प्रभु बचन कहहिं कपिबृंदा। जय जय जय कृपाल सुखकंदा।।&lt;br /&gt;तब रघुपति कपिपतिहि बोलावा। कहा चलैं कर करहु बनावा।।&lt;br /&gt;अब बिलंबु केहि कारन कीजे। तुरत कपिन्ह कहुँ आयसु दीजे।।&lt;br /&gt;कौतुक देखि सुमन बहु बरषी। नभ तें भवन चले सुर हरषी।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0-कपिपति बेगि बोलाए आए जूथप जूथ।&lt;br /&gt;नाना बरन अतुल बल बानर भालु बरूथ।।34।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;प्रभु पद पंकज नावहिं सीसा। गरजहिं भालु महाबल कीसा।।&lt;br /&gt;देखी राम सकल कपि सेना। चितइ कृपा करि राजिव नैना।।&lt;br /&gt;राम कृपा बल पाइ कपिंदा। भए पच्छजुत मनहुँ गिरिंदा।।&lt;br /&gt;हरषि राम तब कीन्ह पयाना। सगुन भए सुंदर सुभ नाना।।&lt;br /&gt;जासु सकल मंगलमय कीती। तासु पयान सगुन यह नीती।।&lt;br /&gt;प्रभु पयान जाना बैदेहीं। फरकि बाम अँग जनु कहि देहीं।।&lt;br /&gt;जोइ जोइ सगुन जानकिहि होई। असगुन भयउ रावनहि सोई।।&lt;br /&gt;चला कटकु को बरनैं पारा। गर्जहि बानर भालु अपारा।।&lt;br /&gt;नख आयुध गिरि पादपधारी। चले गगन महि इच्छाचारी।।&lt;br /&gt;केहरिनाद भालु कपि करहीं। डगमगाहिं दिग्गज चिक्करहीं।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;छं0-चिक्करहिं दिग्गज डोल महि गिरि लोल सागर खरभरे।&lt;br /&gt;मन हरष सभ गंधर्ब सुर मुनि नाग किन्नर दुख टरे।।&lt;br /&gt;कटकटहिं मर्कट बिकट भट बहु कोटि कोटिन्ह धावहीं।&lt;br /&gt;जय राम प्रबल प्रताप कोसलनाथ गुन गन गावहीं।।1।।&lt;br /&gt;सहि सक न भार उदार अहिपति बार बारहिं मोहई।&lt;br /&gt;गह दसन पुनि पुनि कमठ पृष्ट कठोर सो किमि सोहई।।&lt;br /&gt;रघुबीर रुचिर प्रयान प्रस्थिति जानि परम सुहावनी।&lt;br /&gt;जनु कमठ खर्पर सर्पराज सो लिखत अबिचल पावनी।।2।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0-एहि बिधि जाइ कृपानिधि उतरे सागर तीर।&lt;br /&gt;जहँ तहँ लागे खान फल भालु बिपुल कपि बीर।।35।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;उहाँ निसाचर रहहिं ससंका। जब ते जारि गयउ कपि लंका।।&lt;br /&gt;निज निज गृहँ सब करहिं बिचारा। नहिं निसिचर कुल केर उबारा।।&lt;br /&gt;जासु दूत बल बरनि न जाई। तेहि आएँ पुर कवन भलाई।।&lt;br /&gt;दूतन्हि सन सुनि पुरजन बानी। मंदोदरी अधिक अकुलानी।।&lt;br /&gt;रहसि जोरि कर पति पग लागी। बोली बचन नीति रस पागी।।&lt;br /&gt;कंत करष हरि सन परिहरहू। मोर कहा अति हित हियँ धरहु।।&lt;br /&gt;समुझत जासु दूत कइ करनी। स्त्रवहीं गर्भ रजनीचर धरनी।।&lt;br /&gt;तासु नारि निज सचिव बोलाई। पठवहु कंत जो चहहु भलाई।।&lt;br /&gt;तब कुल कमल बिपिन दुखदाई। सीता सीत निसा सम आई।।&lt;br /&gt;सुनहु नाथ सीता बिनु दीन्हें। हित न तुम्हार संभु अज कीन्हें।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0–राम बान अहि गन सरिस निकर निसाचर भेक।&lt;br /&gt;जब लगि ग्रसत न तब लगि जतनु करहु तजि टेक।।36।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;श्रवन सुनी सठ ता करि बानी। बिहसा जगत बिदित अभिमानी।।&lt;br /&gt;सभय सुभाउ नारि कर साचा। मंगल महुँ भय मन अति काचा।।&lt;br /&gt;जौं आवइ मर्कट कटकाई। जिअहिं बिचारे निसिचर खाई।।&lt;br /&gt;कंपहिं लोकप जाकी त्रासा। तासु नारि सभीत बड़ि हासा।।&lt;br /&gt;अस कहि बिहसि ताहि उर लाई। चलेउ सभाँ ममता अधिकाई।।&lt;br /&gt;मंदोदरी हृदयँ कर चिंता। भयउ कंत पर बिधि बिपरीता।।&lt;br /&gt;बैठेउ सभाँ खबरि असि पाई। सिंधु पार सेना सब आई।।&lt;br /&gt;बूझेसि सचिव उचित मत कहहू। ते सब हँसे मष्ट करि रहहू।।&lt;br /&gt;जितेहु सुरासुर तब श्रम नाहीं। नर बानर केहि लेखे माही।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0-सचिव बैद गुर तीनि जौं प्रिय बोलहिं भय आस।&lt;br /&gt;राज धर्म तन तीनि कर होइ बेगिहीं नास।।37।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;सोइ रावन कहुँ बनि सहाई। अस्तुति करहिं सुनाइ सुनाई।।&lt;br /&gt;अवसर जानि बिभीषनु आवा। भ्राता चरन सीसु तेहिं नावा।।&lt;br /&gt;पुनि सिरु नाइ बैठ निज आसन। बोला बचन पाइ अनुसासन।।&lt;br /&gt;जौ कृपाल पूँछिहु मोहि बाता। मति अनुरुप कहउँ हित ताता।।&lt;br /&gt;जो आपन चाहै कल्याना। सुजसु सुमति सुभ गति सुख नाना।।&lt;br /&gt;सो परनारि लिलार गोसाईं। तजउ चउथि के चंद कि नाई।।&lt;br /&gt;चौदह भुवन एक पति होई। भूतद्रोह तिष्टइ नहिं सोई।।&lt;br /&gt;गुन सागर नागर नर जोऊ। अलप लोभ भल कहइ न कोऊ।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0- काम क्रोध मद लोभ सब नाथ नरक के पंथ।&lt;br /&gt;सब परिहरि रघुबीरहि भजहु भजहिं जेहि संत।।38।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;तात राम नहिं नर भूपाला। भुवनेस्वर कालहु कर काला।।&lt;br /&gt;ब्रह्म अनामय अज भगवंता। ब्यापक अजित अनादि अनंता।।&lt;br /&gt;गो द्विज धेनु देव हितकारी। कृपासिंधु मानुष तनुधारी।।&lt;br /&gt;जन रंजन भंजन खल ब्राता। बेद धर्म रच्छक सुनु भ्राता।।&lt;br /&gt;ताहि बयरु तजि नाइअ माथा। प्रनतारति भंजन रघुनाथा।।&lt;br /&gt;देहु नाथ प्रभु कहुँ बैदेही। भजहु राम बिनु हेतु सनेही।।&lt;br /&gt;सरन गएँ प्रभु ताहु न त्यागा। बिस्व द्रोह कृत अघ जेहि लागा।।&lt;br /&gt;जासु नाम त्रय ताप नसावन। सोइ प्रभु प्रगट समुझु जियँ रावन।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0-बार बार पद लागउँ बिनय करउँ दससीस।&lt;br /&gt;परिहरि मान मोह मद भजहु कोसलाधीस।।39(क)।।&lt;br /&gt;मुनि पुलस्ति निज सिष्य सन कहि पठई यह बात।&lt;br /&gt;तुरत सो मैं प्रभु सन कही पाइ सुअवसरु तात।।39(ख)।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;माल्यवंत अति सचिव सयाना। तासु बचन सुनि अति सुख माना।।&lt;br /&gt;तात अनुज तव नीति बिभूषन। सो उर धरहु जो कहत बिभीषन।।&lt;br /&gt;रिपु उतकरष कहत सठ दोऊ। दूरि न करहु इहाँ हइ कोऊ।।&lt;br /&gt;माल्यवंत गृह गयउ बहोरी। कहइ बिभीषनु पुनि कर जोरी।।&lt;br /&gt;सुमति कुमति सब कें उर रहहीं। नाथ पुरान निगम अस कहहीं।।&lt;br /&gt;जहाँ सुमति तहँ संपति नाना। जहाँ कुमति तहँ बिपति निदाना।।&lt;br /&gt;तव उर कुमति बसी बिपरीता। हित अनहित मानहु रिपु प्रीता।।&lt;br /&gt;कालराति निसिचर कुल केरी। तेहि सीता पर प्रीति घनेरी।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0-तात चरन गहि मागउँ राखहु मोर दुलार।&lt;br /&gt;सीत देहु राम कहुँ अहित न होइ तुम्हार।।40।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;बुध पुरान श्रुति संमत बानी। कही बिभीषन नीति बखानी।।&lt;br /&gt;सुनत दसानन उठा रिसाई। खल तोहि निकट मुत्यु अब आई।।&lt;br /&gt;जिअसि सदा सठ मोर जिआवा। रिपु कर पच्छ मूढ़ तोहि भावा।।&lt;br /&gt;कहसि न खल अस को जग माहीं। भुज बल जाहि जिता मैं नाही।।&lt;br /&gt;मम पुर बसि तपसिन्ह पर प्रीती। सठ मिलु जाइ तिन्हहि कहु नीती।।&lt;br /&gt;अस कहि कीन्हेसि चरन प्रहारा। अनुज गहे पद बारहिं बारा।।&lt;br /&gt;उमा संत कइ इहइ बड़ाई। मंद करत जो करइ भलाई।।&lt;br /&gt;तुम्ह पितु सरिस भलेहिं मोहि मारा। रामु भजें हित नाथ तुम्हारा।।&lt;br /&gt;सचिव संग लै नभ पथ गयऊ। सबहि सुनाइ कहत अस भयऊ।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0=रामु सत्यसंकल्प प्रभु सभा कालबस तोरि।&lt;br /&gt;मै रघुबीर सरन अब जाउँ देहु जनि खोरि।।41।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;अस कहि चला बिभीषनु जबहीं। आयूहीन भए सब तबहीं।।&lt;br /&gt;साधु अवग्या तुरत भवानी। कर कल्यान अखिल कै हानी।।&lt;br /&gt;रावन जबहिं बिभीषन त्यागा। भयउ बिभव बिनु तबहिं अभागा।।&lt;br /&gt;चलेउ हरषि रघुनायक पाहीं। करत मनोरथ बहु मन माहीं।।&lt;br /&gt;देखिहउँ जाइ चरन जलजाता। अरुन मृदुल सेवक सुखदाता।।&lt;br /&gt;जे पद परसि तरी रिषिनारी। दंडक कानन पावनकारी।।&lt;br /&gt;जे पद जनकसुताँ उर लाए। कपट कुरंग संग धर धाए।।&lt;br /&gt;हर उर सर सरोज पद जेई। अहोभाग्य मै देखिहउँ तेई।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0= जिन्ह पायन्ह के पादुकन्हि भरतु रहे मन लाइ।&lt;br /&gt;ते पद आजु बिलोकिहउँ इन्ह नयनन्हि अब जाइ।।42।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;एहि बिधि करत सप्रेम बिचारा। आयउ सपदि सिंधु एहिं पारा।।&lt;br /&gt;कपिन्ह बिभीषनु आवत देखा। जाना कोउ रिपु दूत बिसेषा।।&lt;br /&gt;ताहि राखि कपीस पहिं आए। समाचार सब ताहि सुनाए।।&lt;br /&gt;कह सुग्रीव सुनहु रघुराई। आवा मिलन दसानन भाई।।&lt;br /&gt;कह प्रभु सखा बूझिऐ काहा। कहइ कपीस सुनहु नरनाहा।।&lt;br /&gt;जानि न जाइ निसाचर माया। कामरूप केहि कारन आया।।&lt;br /&gt;भेद हमार लेन सठ आवा। राखिअ बाँधि मोहि अस भावा।।&lt;br /&gt;सखा नीति तुम्ह नीकि बिचारी। मम पन सरनागत भयहारी।।&lt;br /&gt;सुनि प्रभु बचन हरष हनुमाना। सरनागत बच्छल भगवाना।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0=सरनागत कहुँ जे तजहिं निज अनहित अनुमानि।&lt;br /&gt;ते नर पावँर पापमय तिन्हहि बिलोकत हानि।।43।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;कोटि बिप्र बध लागहिं जाहू। आएँ सरन तजउँ नहिं ताहू।।&lt;br /&gt;सनमुख होइ जीव मोहि जबहीं। जन्म कोटि अघ नासहिं तबहीं।।&lt;br /&gt;पापवंत कर सहज सुभाऊ। भजनु मोर तेहि भाव न काऊ।।&lt;br /&gt;जौं पै दुष्टहदय सोइ होई। मोरें सनमुख आव कि सोई।।&lt;br /&gt;निर्मल मन जन सो मोहि पावा। मोहि कपट छल छिद्र न भावा।।&lt;br /&gt;भेद लेन पठवा दससीसा। तबहुँ न कछु भय हानि कपीसा।।&lt;br /&gt;जग महुँ सखा निसाचर जेते। लछिमनु हनइ निमिष महुँ तेते।।&lt;br /&gt;जौं सभीत आवा सरनाई। रखिहउँ ताहि प्रान की नाई।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0=उभय भाँति तेहि आनहु हँसि कह कृपानिकेत।&lt;br /&gt;जय कृपाल कहि चले अंगद हनू समेत।।44।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;सादर तेहि आगें करि बानर। चले जहाँ रघुपति करुनाकर।।&lt;br /&gt;दूरिहि ते देखे द्वौ भ्राता। नयनानंद दान के दाता।।&lt;br /&gt;बहुरि राम छबिधाम बिलोकी। रहेउ ठटुकि एकटक पल रोकी।।&lt;br /&gt;भुज प्रलंब कंजारुन लोचन। स्यामल गात प्रनत भय मोचन।।&lt;br /&gt;सिंघ कंध आयत उर सोहा। आनन अमित मदन मन मोहा।।&lt;br /&gt;नयन नीर पुलकित अति गाता। मन धरि धीर कही मृदु बाता।।&lt;br /&gt;नाथ दसानन कर मैं भ्राता। निसिचर बंस जनम सुरत्राता।।&lt;br /&gt;सहज पापप्रिय तामस देहा। जथा उलूकहि तम पर नेहा।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0-श्रवन सुजसु सुनि आयउँ प्रभु भंजन भव भीर।&lt;br /&gt;त्राहि त्राहि आरति हरन सरन सुखद रघुबीर।।45।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;अस कहि करत दंडवत देखा। तुरत उठे प्रभु हरष बिसेषा।।&lt;br /&gt;दीन बचन सुनि प्रभु मन भावा। भुज बिसाल गहि हृदयँ लगावा।।&lt;br /&gt;अनुज सहित मिलि ढिग बैठारी। बोले बचन भगत भयहारी।।&lt;br /&gt;कहु लंकेस सहित परिवारा। कुसल कुठाहर बास तुम्हारा।।&lt;br /&gt;खल मंडलीं बसहु दिनु राती। सखा धरम निबहइ केहि भाँती।।&lt;br /&gt;मैं जानउँ तुम्हारि सब रीती। अति नय निपुन न भाव अनीती।।&lt;br /&gt;बरु भल बास नरक कर ताता। दुष्ट संग जनि देइ बिधाता।।&lt;br /&gt;अब पद देखि कुसल रघुराया। जौं तुम्ह कीन्ह जानि जन दाया।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0-तब लगि कुसल न जीव कहुँ सपनेहुँ मन बिश्राम।&lt;br /&gt;जब लगि भजत न राम कहुँ सोक धाम तजि काम।।46।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;तब लगि हृदयँ बसत खल नाना। लोभ मोह मच्छर मद माना।।&lt;br /&gt;जब लगि उर न बसत रघुनाथा। धरें चाप सायक कटि भाथा।।&lt;br /&gt;ममता तरुन तमी अँधिआरी। राग द्वेष उलूक सुखकारी।।&lt;br /&gt;तब लगि बसति जीव मन माहीं। जब लगि प्रभु प्रताप रबि नाहीं।।&lt;br /&gt;अब मैं कुसल मिटे भय भारे। देखि राम पद कमल तुम्हारे।।&lt;br /&gt;तुम्ह कृपाल जा पर अनुकूला। ताहि न ब्याप त्रिबिध भव सूला।।&lt;br /&gt;मैं निसिचर अति अधम सुभाऊ। सुभ आचरनु कीन्ह नहिं काऊ।।&lt;br /&gt;जासु रूप मुनि ध्यान न आवा। तेहिं प्रभु हरषि हृदयँ मोहि लावा।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0–अहोभाग्य मम अमित अति राम कृपा सुख पुंज।&lt;br /&gt;देखेउँ नयन बिरंचि सिब सेब्य जुगल पद कंज।।47।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;सुनहु सखा निज कहउँ सुभाऊ। जान भुसुंडि संभु गिरिजाऊ।।&lt;br /&gt;जौं नर होइ चराचर द्रोही। आवे सभय सरन तकि मोही।।&lt;br /&gt;तजि मद मोह कपट छल नाना। करउँ सद्य तेहि साधु समाना।।&lt;br /&gt;जननी जनक बंधु सुत दारा। तनु धनु भवन सुह्रद परिवारा।।&lt;br /&gt;सब कै ममता ताग बटोरी। मम पद मनहि बाँध बरि डोरी।।&lt;br /&gt;समदरसी इच्छा कछु नाहीं। हरष सोक भय नहिं मन माहीं।।&lt;br /&gt;अस सज्जन मम उर बस कैसें। लोभी हृदयँ बसइ धनु जैसें।।&lt;br /&gt;तुम्ह सारिखे संत प्रिय मोरें। धरउँ देह नहिं आन निहोरें।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0- सगुन उपासक परहित निरत नीति दृढ़ नेम।&lt;br /&gt;ते नर प्रान समान मम जिन्ह कें द्विज पद प्रेम।।48।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;सुनु लंकेस सकल गुन तोरें। तातें तुम्ह अतिसय प्रिय मोरें।।&lt;br /&gt;राम बचन सुनि बानर जूथा। सकल कहहिं जय कृपा बरूथा।।&lt;br /&gt;सुनत बिभीषनु प्रभु कै बानी। नहिं अघात श्रवनामृत जानी।।&lt;br /&gt;पद अंबुज गहि बारहिं बारा। हृदयँ समात न प्रेमु अपारा।।&lt;br /&gt;सुनहु देव सचराचर स्वामी। प्रनतपाल उर अंतरजामी।।&lt;br /&gt;उर कछु प्रथम बासना रही। प्रभु पद प्रीति सरित सो बही।।&lt;br /&gt;अब कृपाल निज भगति पावनी। देहु सदा सिव मन भावनी।।&lt;br /&gt;एवमस्तु कहि प्रभु रनधीरा। मागा तुरत सिंधु कर नीरा।।&lt;br /&gt;जदपि सखा तव इच्छा नाहीं। मोर दरसु अमोघ जग माहीं।।&lt;br /&gt;अस कहि राम तिलक तेहि सारा। सुमन बृष्टि नभ भई अपारा।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0-रावन क्रोध अनल निज स्वास समीर प्रचंड।&lt;br /&gt;जरत बिभीषनु राखेउ दीन्हेहु राजु अखंड।।49(क)।।&lt;br /&gt;जो संपति सिव रावनहि दीन्हि दिएँ दस माथ।&lt;br /&gt;सोइ संपदा बिभीषनहि सकुचि दीन्ह रघुनाथ।।49(ख)।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;अस प्रभु छाड़ि भजहिं जे आना। ते नर पसु बिनु पूँछ बिषाना।।&lt;br /&gt;निज जन जानि ताहि अपनावा। प्रभु सुभाव कपि कुल मन भावा।।&lt;br /&gt;पुनि सर्बग्य सर्ब उर बासी। सर्बरूप सब रहित उदासी।।&lt;br /&gt;बोले बचन नीति प्रतिपालक। कारन मनुज दनुज कुल घालक।।&lt;br /&gt;सुनु कपीस लंकापति बीरा। केहि बिधि तरिअ जलधि गंभीरा।।&lt;br /&gt;संकुल मकर उरग झष जाती। अति अगाध दुस्तर सब भाँती।।&lt;br /&gt;कह लंकेस सुनहु रघुनायक। कोटि सिंधु सोषक तव सायक।।&lt;br /&gt;जद्यपि तदपि नीति असि गाई। बिनय करिअ सागर सन जाई।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0-प्रभु तुम्हार कुलगुर जलधि कहिहि उपाय बिचारि।&lt;br /&gt;बिनु प्रयास सागर तरिहि सकल भालु कपि धारि।।50।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;सखा कही तुम्ह नीकि उपाई। करिअ दैव जौं होइ सहाई।।&lt;br /&gt;मंत्र न यह लछिमन मन भावा। राम बचन सुनि अति दुख पावा।।&lt;br /&gt;नाथ दैव कर कवन भरोसा। सोषिअ सिंधु करिअ मन रोसा।।&lt;br /&gt;कादर मन कहुँ एक अधारा। दैव दैव आलसी पुकारा।।&lt;br /&gt;सुनत बिहसि बोले रघुबीरा। ऐसेहिं करब धरहु मन धीरा।।&lt;br /&gt;अस कहि प्रभु अनुजहि समुझाई। सिंधु समीप गए रघुराई।।&lt;br /&gt;प्रथम प्रनाम कीन्ह सिरु नाई। बैठे पुनि तट दर्भ डसाई।।&lt;br /&gt;जबहिं बिभीषन प्रभु पहिं आए। पाछें रावन दूत पठाए।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0-सकल चरित तिन्ह देखे धरें कपट कपि देह।&lt;br /&gt;प्रभु गुन हृदयँ सराहहिं सरनागत पर नेह।।51।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;प्रगट बखानहिं राम सुभाऊ। अति सप्रेम गा बिसरि दुराऊ।।&lt;br /&gt;रिपु के दूत कपिन्ह तब जाने। सकल बाँधि कपीस पहिं आने।।&lt;br /&gt;कह सुग्रीव सुनहु सब बानर। अंग भंग करि पठवहु निसिचर।।&lt;br /&gt;सुनि सुग्रीव बचन कपि धाए। बाँधि कटक चहु पास फिराए।।&lt;br /&gt;बहु प्रकार मारन कपि लागे। दीन पुकारत तदपि न त्यागे।।&lt;br /&gt;जो हमार हर नासा काना। तेहि कोसलाधीस कै आना।।&lt;br /&gt;सुनि लछिमन सब निकट बोलाए। दया लागि हँसि तुरत छोडाए।।&lt;br /&gt;रावन कर दीजहु यह पाती। लछिमन बचन बाचु कुलघाती।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0-कहेहु मुखागर मूढ़ सन मम संदेसु उदार।&lt;br /&gt;सीता देइ मिलेहु न त आवा काल तुम्हार।।52।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;तुरत नाइ लछिमन पद माथा। चले दूत बरनत गुन गाथा।।&lt;br /&gt;कहत राम जसु लंकाँ आए। रावन चरन सीस तिन्ह नाए।।&lt;br /&gt;बिहसि दसानन पूँछी बाता। कहसि न सुक आपनि कुसलाता।।&lt;br /&gt;पुनि कहु खबरि बिभीषन केरी। जाहि मृत्यु आई अति नेरी।।&lt;br /&gt;करत राज लंका सठ त्यागी। होइहि जब कर कीट अभागी।।&lt;br /&gt;पुनि कहु भालु कीस कटकाई। कठिन काल प्रेरित चलि आई।।&lt;br /&gt;जिन्ह के जीवन कर रखवारा। भयउ मृदुल चित सिंधु बिचारा।।&lt;br /&gt;कहु तपसिन्ह कै बात बहोरी। जिन्ह के हृदयँ त्रास अति मोरी।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0–की भइ भेंट कि फिरि गए श्रवन सुजसु सुनि मोर।&lt;br /&gt;कहसि न रिपु दल तेज बल बहुत चकित चित तोर।।53।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;नाथ कृपा करि पूँछेहु जैसें। मानहु कहा क्रोध तजि तैसें।।&lt;br /&gt;मिला जाइ जब अनुज तुम्हारा। जातहिं राम तिलक तेहि सारा।।&lt;br /&gt;रावन दूत हमहि सुनि काना। कपिन्ह बाँधि दीन्हे दुख नाना।।&lt;br /&gt;श्रवन नासिका काटै लागे। राम सपथ दीन्हे हम त्यागे।।&lt;br /&gt;पूँछिहु नाथ राम कटकाई। बदन कोटि सत बरनि न जाई।।&lt;br /&gt;नाना बरन भालु कपि धारी। बिकटानन बिसाल भयकारी।।&lt;br /&gt;जेहिं पुर दहेउ हतेउ सुत तोरा। सकल कपिन्ह महँ तेहि बलु थोरा।।&lt;br /&gt;अमित नाम भट कठिन कराला। अमित नाग बल बिपुल बिसाला।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0-द्विबिद मयंद नील नल अंगद गद बिकटासि।&lt;br /&gt;दधिमुख केहरि निसठ सठ जामवंत बलरासि।।54।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ए कपि सब सुग्रीव समाना। इन्ह सम कोटिन्ह गनइ को नाना।।&lt;br /&gt;राम कृपाँ अतुलित बल तिन्हहीं। तृन समान त्रेलोकहि गनहीं।।&lt;br /&gt;अस मैं सुना श्रवन दसकंधर। पदुम अठारह जूथप बंदर।।&lt;br /&gt;नाथ कटक महँ सो कपि नाहीं। जो न तुम्हहि जीतै रन माहीं।।&lt;br /&gt;परम क्रोध मीजहिं सब हाथा। आयसु पै न देहिं रघुनाथा।।&lt;br /&gt;सोषहिं सिंधु सहित झष ब्याला। पूरहीं न त भरि कुधर बिसाला।।&lt;br /&gt;मर्दि गर्द मिलवहिं दससीसा। ऐसेइ बचन कहहिं सब कीसा।।&lt;br /&gt;गर्जहिं तर्जहिं सहज असंका। मानहु ग्रसन चहत हहिं लंका।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0–सहज सूर कपि भालु सब पुनि सिर पर प्रभु राम।&lt;br /&gt;रावन काल कोटि कहु जीति सकहिं संग्राम।।55।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;राम तेज बल बुधि बिपुलाई। तब भ्रातहि पूँछेउ नय नागर।।&lt;br /&gt;तासु बचन सुनि सागर पाहीं। मागत पंथ कृपा मन माहीं।।&lt;br /&gt;सुनत बचन बिहसा दससीसा। जौं असि मति सहाय कृत कीसा।।&lt;br /&gt;सहज भीरु कर बचन दृढ़ाई। सागर सन ठानी मचलाई।।&lt;br /&gt;मूढ़ मृषा का करसि बड़ाई। रिपु बल बुद्धि थाह मैं पाई।।&lt;br /&gt;सचिव सभीत बिभीषन जाकें। बिजय बिभूति कहाँ जग ताकें।।&lt;br /&gt;सुनि खल बचन दूत रिस बाढ़ी। समय बिचारि पत्रिका काढ़ी।।&lt;br /&gt;रामानुज दीन्ही यह पाती। नाथ बचाइ जुड़ावहु छाती।।&lt;br /&gt;बिहसि बाम कर लीन्ही रावन। सचिव बोलि सठ लाग बचावन।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0–बातन्ह मनहि रिझाइ सठ जनि घालसि कुल खीस।&lt;br /&gt;राम बिरोध न उबरसि सरन बिष्नु अज ईस।।56(क)।।&lt;br /&gt;की तजि मान अनुज इव प्रभु पद पंकज भृंग।&lt;br /&gt;होहि कि राम सरानल खल कुल सहित पतंग।।56(ख)।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;सुनत सभय मन मुख मुसुकाई। कहत दसानन सबहि सुनाई।।&lt;br /&gt;भूमि परा कर गहत अकासा। लघु तापस कर बाग बिलासा।।&lt;br /&gt;कह सुक नाथ सत्य सब बानी। समुझहु छाड़ि प्रकृति अभिमानी।।&lt;br /&gt;सुनहु बचन मम परिहरि क्रोधा। नाथ राम सन तजहु बिरोधा।।&lt;br /&gt;अति कोमल रघुबीर सुभाऊ। जद्यपि अखिल लोक कर राऊ।।&lt;br /&gt;मिलत कृपा तुम्ह पर प्रभु करिही। उर अपराध न एकउ धरिही।।&lt;br /&gt;जनकसुता रघुनाथहि दीजे। एतना कहा मोर प्रभु कीजे।&lt;br /&gt;जब तेहिं कहा देन बैदेही। चरन प्रहार कीन्ह सठ तेही।।&lt;br /&gt;नाइ चरन सिरु चला सो तहाँ। कृपासिंधु रघुनायक जहाँ।।&lt;br /&gt;करि प्रनामु निज कथा सुनाई। राम कृपाँ आपनि गति पाई।।&lt;br /&gt;रिषि अगस्ति कीं साप भवानी। राछस भयउ रहा मुनि ग्यानी।।&lt;br /&gt;बंदि राम पद बारहिं बारा। मुनि निज आश्रम कहुँ पगु धारा।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0-बिनय न मानत जलधि जड़ गए तीन दिन बीति।&lt;br /&gt;बोले राम सकोप तब भय बिनु होइ न प्रीति।।57।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;लछिमन बान सरासन आनू। सोषौं बारिधि बिसिख कृसानू।।&lt;br /&gt;सठ सन बिनय कुटिल सन प्रीती। सहज कृपन सन सुंदर नीती।।&lt;br /&gt;ममता रत सन ग्यान कहानी। अति लोभी सन बिरति बखानी।।&lt;br /&gt;क्रोधिहि सम कामिहि हरि कथा। ऊसर बीज बएँ फल जथा।।&lt;br /&gt;अस कहि रघुपति चाप चढ़ावा। यह मत लछिमन के मन भावा।।&lt;br /&gt;संघानेउ प्रभु बिसिख कराला। उठी उदधि उर अंतर ज्वाला।।&lt;br /&gt;मकर उरग झष गन अकुलाने। जरत जंतु जलनिधि जब जाने।।&lt;br /&gt;कनक थार भरि मनि गन नाना। बिप्र रूप आयउ तजि माना।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0-काटेहिं पइ कदरी फरइ कोटि जतन कोउ सींच।&lt;br /&gt;बिनय न मान खगेस सुनु डाटेहिं पइ नव नीच।।58।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;सभय सिंधु गहि पद प्रभु केरे। छमहु नाथ सब अवगुन मेरे।।&lt;br /&gt;गगन समीर अनल जल धरनी। इन्ह कइ नाथ सहज जड़ करनी।।&lt;br /&gt;तव प्रेरित मायाँ उपजाए। सृष्टि हेतु सब ग्रंथनि गाए।।&lt;br /&gt;प्रभु आयसु जेहि कहँ जस अहई। सो तेहि भाँति रहे सुख लहई।।&lt;br /&gt;प्रभु भल कीन्ही मोहि सिख दीन्ही। मरजादा पुनि तुम्हरी कीन्ही।।&lt;br /&gt;ढोल गवाँर सूद्र पसु नारी। सकल ताड़ना के अधिकारी।।&lt;br /&gt;प्रभु प्रताप मैं जाब सुखाई। उतरिहि कटकु न मोरि बड़ाई।।&lt;br /&gt;प्रभु अग्या अपेल श्रुति गाई। करौं सो बेगि जौ तुम्हहि सोहाई।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0-सुनत बिनीत बचन अति कह कृपाल मुसुकाइ।&lt;br /&gt;जेहि बिधि उतरै कपि कटकु तात सो कहहु उपाइ।।59।।&lt;br /&gt;____________________*********______________________&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;नाथ नील नल कपि द्वौ भाई। लरिकाई रिषि आसिष पाई।।&lt;br /&gt;तिन्ह के परस किएँ गिरि भारे। तरिहहिं जलधि प्रताप तुम्हारे।।&lt;br /&gt;मैं पुनि उर धरि प्रभुताई। करिहउँ बल अनुमान सहाई।।&lt;br /&gt;एहि बिधि नाथ पयोधि बँधाइअ। जेहिं यह सुजसु लोक तिहुँ गाइअ।।&lt;br /&gt;एहि सर मम उत्तर तट बासी। हतहु नाथ खल नर अघ रासी।।&lt;br /&gt;सुनि कृपाल सागर मन पीरा। तुरतहिं हरी राम रनधीरा।।&lt;br /&gt;देखि राम बल पौरुष भारी। हरषि पयोनिधि भयउ सुखारी।।&lt;br /&gt;सकल चरित कहि प्रभुहि सुनावा। चरन बंदि पाथोधि सिधावा।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;छं0-निज भवन गवनेउ सिंधु श्रीरघुपतिहि यह मत भायऊ।&lt;br /&gt;यह चरित कलि मलहर जथामति दास तुलसी गायऊ।।&lt;br /&gt;सुख भवन संसय समन दवन बिषाद रघुपति गुन गना।।&lt;br /&gt;तजि सकल आस भरोस गावहि सुनहि संतत सठ मना।।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दो0-सकल सुमंगल दायक रघुनायक गुन गान।&lt;br /&gt;सादर सुनहिं ते तरहिं भव सिंधु बिना जलजान।।60।।&lt;br /&gt;मासपारायण, चौबीसवाँ विश्राम&lt;br /&gt;~~~~~~~~~~~*************~~~~~~~~~~~&lt;br /&gt;इति श्रीमद्रामचरितमानसे सकलकलिकलुषविध्वंसने&lt;br /&gt;पञ्चमः सोपानः समाप्तः ।&lt;br /&gt;(सुन्दरकाण्ड समाप्त)&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1630280557827493496-752198244848698823?l=thedivinesoul.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/feeds/752198244848698823/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1630280557827493496&amp;postID=752198244848698823' title='1 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/752198244848698823'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/752198244848698823'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/2008/03/blog-post_28.html' title='सुन्दर काण्ड'/><author><name>विप्र</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='26' height='32' src='http://vipradoot.googlepages.com/harry_potter_1.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://1.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R-8iwF5TgwI/AAAAAAAAAN8/QTuX6qt7opo/s72-c/Shri_Hanuman.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>1</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1630280557827493496.post-5769246296143934776</id><published>2008-03-13T01:59:00.001-07:00</published><updated>2008-12-10T20:23:11.160-08:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='श्रीमद्भागवत गीता'/><title type='text'>श्रीमद्भागवत गीता</title><content type='html'>&lt;a href="http://4.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R9jubd-oORI/AAAAAAAAANc/olm5a3-R1II/s1600-h/mahabharata_war.jpg"&gt;&lt;img style="float:right; margin:0 0 10px 10px;cursor:pointer; cursor:hand;" src="http://4.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R9jubd-oORI/AAAAAAAAANc/olm5a3-R1II/s400/mahabharata_war.jpg" border="0" alt=""id="BLOGGER_PHOTO_ID_5177149927333574930" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://4.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R9juQd-oOQI/AAAAAAAAANU/n1Is0qctyKo/s1600-h/Krishna.jpg"&gt;&lt;img style="float:left; margin:0 10px 10px 0;cursor:pointer; cursor:hand;" src="http://4.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R9juQd-oOQI/AAAAAAAAANU/n1Is0qctyKo/s400/Krishna.jpg" border="0" alt=""id="BLOGGER_PHOTO_ID_5177149738355013890" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://1.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R9jt5t-oOPI/AAAAAAAAANM/WqVXelw9XrQ/s1600-h/geeta.jpg"&gt;&lt;img style="display:block; margin:0px auto 10px; text-align:center;cursor:pointer; cursor:hand;" src="http://1.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R9jt5t-oOPI/AAAAAAAAANM/WqVXelw9XrQ/s400/geeta.jpg" border="0" alt=""id="BLOGGER_PHOTO_ID_5177149347512989938" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;हरिः ओं तत् सत्&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;भगवद्-गीता किंचिद् अधीता &lt;br /&gt;गङ्ग-जल-लव-कणिका पीता&lt;br /&gt;यस्य कथंचिन् मुरारि-समर्चा&lt;br /&gt;क्रियते तस्य यमेन न चर्चा&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;श्री-वेद-व्यास-प्रणीत-महाभारतान्तर्गता&lt;br /&gt;श्री-श्रीमद्-भगवद्-गीता&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;नारायणं नमस्कृत्य &lt;br /&gt;नरं चैव नरोत्तमम् ।&lt;br /&gt;देवीं सरस्वतीं व्यासं &lt;br /&gt;ततो जयम् उदीरयेत् ॥&lt;br /&gt;अथ ध्यानम्&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ओं पार्थाय प्रतिबोधितां भगवता नारायणेन स्वयं&lt;br /&gt;व्यासेन ग्रथितां पुराण-मुनिना मध्ये-महाभारताम् ।&lt;br /&gt;अद्वैतामृत-वर्षिणीं भगवतीम् अष्टदशाध्यायिनीम्&lt;br /&gt;अम्ब त्वाम् अनुसन्दधामि भगवद्-गीते भव-द्वेषिणीम् ॥१॥&lt;br /&gt;अथ मङ्गलाचरणम्&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ओं&lt;br /&gt;वाग्-ईशाद्याः सुमनसः सर्वार्थानाम् उपक्रमे ।&lt;br /&gt;यं नत्वा कृत-कृत्याः स्युस् तं नमामि गजाननम् ॥२॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;नमो’स्तु ते व्यास विशाल-बुद्धे&lt;br /&gt;फुल्लारविन्दायत-पद्म-नेत्रे ।&lt;br /&gt;येन त्वया भारत-तैल-पूर्णः&lt;br /&gt;प्रज्वालितो ज्ञान-मयः प्रदीपः ॥३॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;प्रपन्न-परिजाताय तोत्र-वेत्रैक-पाणये ।&lt;br /&gt;ज्ञान-मुद्राय कृष्णाय गीतामृत-दुहे नमः ॥४॥&lt;br /&gt;सर्वोपनिषदो गावो दोग्धा गोपाल-नन्दनः ।&lt;br /&gt;पार्थो वत्सः सुधीर् भोक्ता दुग्धं गीतामृतं महत् ॥५॥&lt;br /&gt;वसुदेव-सुतं देवं कंस-चाणूर-मर्दनम् ।&lt;br /&gt;देवकी-परमानन्दं कृष्णं वन्दे जगद्-गुरुम् ॥६॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;भीष्म-द्रोण-तटा जयद्रथ-जला गान्धार-नीलोत्पला &lt;br /&gt;शाल्य-ग्राहवता कृपेण वहनी कर्णेन वेलाकुला ।&lt;br /&gt;अश्वत्थाम-विकर्ण-घोर-मकरा दुर्योधनावर्तिनी &lt;br /&gt;सोत्तीर्णा खलु पाण्डवै रण-नदी कैवर्तकः केशवः ॥७॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;पाराशर्य-वचः सरोजम् अमलं गीतार्थ-गन्धोत्कटं&lt;br /&gt;नानाख्यानक-केशरं हरि-कथा-सम्बोधनाबोधितम् ।&lt;br /&gt;लोके सज्जन-षट्पदैर् अहरहः पेपीयमानं मुदा&lt;br /&gt;भूयाद् भारत-पङ्कजं कलि-मल-प्रध्वंसि नः श्रेयसे ॥८॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;मूकं करोति वाचालं पङ्गुं लङ्घायते गिरिम् ।&lt;br /&gt;यत्-कृपा तम् अहं वन्दे परमानन्द-माधवम् ॥९॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;यं ब्रह्मा वरुणेन्द्र-रुद्र-मरुतः स्तुन्वन्ति दिव्यैः स्तवैर्&lt;br /&gt;वेदैः साङ्ग-पद-क्रमोपनिषदैर् गायन्ति यं साम-गाः ।&lt;br /&gt;ध्यानावस्थित-तद्-गतेन मनसा पश्यन्ति यं योगिनो&lt;br /&gt;यस्यान्तं न विदुः सुरासुर-गणा देवाय तस्मै नमः ॥१०॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; —ओ)०(ओ—&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(१)&lt;br /&gt;अथ प्रथमो’ध्यायः &lt;br /&gt;अर्जुन-विषाद-योगः&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;धृतराष्ट्र उवाच&lt;br /&gt;धर्म-क्षेत्रे कुरु-क्षेत्रे समवेता युयुत्सवः ।&lt;br /&gt;मामकाः पाण्डवाश् चैव किम् अकुर्वत संजय ॥१॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;संजय उवाच&lt;br /&gt;दृष्ट्वा तु पाण्डवानीकं व्यूढं दुर्योधनस् तदा ।&lt;br /&gt;आचार्यम् उपसंगम्य राजा वचनम् अब्रवीत् ॥२॥&lt;br /&gt;पश्यैतां पाण्डु-पुत्राणाम् आचार्य महतीं चमूम् ।&lt;br /&gt;व्यूढां द्रुपद-पुत्रेण तव शिष्येण धीमता ॥३॥&lt;br /&gt;अत्र शूरा महेष्वासा भीमार्जुन-समा युधि ।&lt;br /&gt;युयुधानो विराटश् च द्रुपदश् च महारथः ॥४॥&lt;br /&gt;धृष्टकेतुश् चेकितानः काशिराजश् च वीर्यवान् ।&lt;br /&gt;पुरुजित् कुन्तिभोजश् च शैब्यश् च नर-पुंगवः ॥५॥&lt;br /&gt;युधामन्युश् च विक्रान्त उत्तमौजाश् च वीर्यवान् ।&lt;br /&gt;सौभद्रो द्रौपदेयाश् च सर्व एव महा-रथाः ॥६॥&lt;br /&gt;अस्माकं तु विशिष्टा ये तान् निबोध द्विजोत्तम ।&lt;br /&gt;नायका मम सैन्यस्य संज्ञार्थं तान् ब्रवीमि ते ॥७॥&lt;br /&gt;भवान् भीष्मश् च कर्णश् च कृपश् च समितिंजयः ।&lt;br /&gt;अश्वत्थामा विकर्णश् च सौमदत्तिर् जयद्रथः ॥८॥&lt;br /&gt;अन्ये च बहवः शूरा मद्-अर्थे त्यक्त-जीविताः ।&lt;br /&gt;नाना-शस्त्र-प्रहरणाः सर्वे युद्ध-विशारदाः ॥९॥&lt;br /&gt;अपर्याप्तं तद् अस्माकं बलं भीष्माभिरक्षितम् ।&lt;br /&gt;पर्याप्तं त्व् इदम् एतेषां बलं भीमाभिरक्षितम् ॥१०॥&lt;br /&gt;अयनेषु च सर्वेषु यथा-भागम् अवस्थिताः ।&lt;br /&gt;भीष्मम् एवाभिरक्षन्तु भवन्तः सर्व एव हि ॥११॥&lt;br /&gt;तस्य संजनयन् हर्षं कुरु-वृद्धः पितामहः ।&lt;br /&gt;सिंह-नादं विनद्योच्चैः शङ्खं दध्मौ प्रतापवान् ॥१२॥&lt;br /&gt;ततः शङ्खाश् च भेर्यश् च पणवानक-गोमुखाः ।&lt;br /&gt;सहसैवाभ्यहन्यन्त स शब्दस् तुमुलो’भवत् ॥१३॥&lt;br /&gt;ततः श्वेतैर् हयैर् युक्ते महति स्यन्दने स्थितौ ।&lt;br /&gt;माधवः पाण्डवश् चैव दिव्यौ शङ्खौ प्रदध्मतुः ॥१४॥&lt;br /&gt;पाञ्चजन्यं हृषीकेशो देवदत्तं धनंजयः ।&lt;br /&gt;पौण्ड्रं दध्मौ महा-शङ्खं भीम-कर्मा वृकोदरः ॥१५॥&lt;br /&gt;अनन्त-विजयं राजा कुन्ती-पुत्रो युधिष्ठिरः ।&lt;br /&gt;नकुलः सहदेवश् च सुघोष-मणिपुष्पकौ ॥१६॥&lt;br /&gt;काश्यश् च परमेष्वासः शिखण्डी च महा-रथः ।&lt;br /&gt;धृष्टद्युम्नो विराटश् च सात्यकिश् चापराजितः ॥१७॥&lt;br /&gt;द्रुपदो द्रौपदेयाश् च सर्वशः पृथिवी-पते ।&lt;br /&gt;सौभद्रश् च महाबाहुः शङ्खान् दध्मुः पृथक् पृथक् ॥१८॥&lt;br /&gt;स घोषो धार्तराष्ट्राणां हृदयानि व्यदारयत् ।&lt;br /&gt;नभश् च पृथिवीं चैव तुमुलो व्यनुनादयन् ॥१९॥&lt;br /&gt;अथ व्यवस्थितान् दृष्ट्वा धार्तराष्ट्रान् कपि-ध्वजः ।&lt;br /&gt;प्रवृत्ते शस्त्र-संपाते धनुर् उद्यम्य पाण्डवः ॥२०॥&lt;br /&gt;हृषीकेशं तदा वाक्यम् इदम् आह मही-पते ।&lt;br /&gt;सेनयोर् उभयोर् मध्ये रथं स्थापय मे’च्युत ॥२१॥&lt;br /&gt;यावद् एतान् निरीक्षे’हं योद्धु-कामान् अवस्थितान् ।&lt;br /&gt;कैर् मया सह योद्धव्यम् अस्मिन् रण-समुद्यमे ॥२२॥&lt;br /&gt;योत्स्यमानान् अवेक्षे’हं य एते’त्र समागताः ।&lt;br /&gt;धार्तराष्ट्रस्य दुर्बुद्धेर् युद्धे प्रिय-चिकीर्षवः ॥२३॥&lt;br /&gt;एवम् उक्तो हृषीकेशो गुडाकेशेन भारत ।&lt;br /&gt;सेनयोर् उभयोर् मध्ये स्थापयित्वा रथोत्तमम् ॥२४॥&lt;br /&gt;भीष्म-द्रोण-प्रमुखतः सर्वेषां च महीक्षिताम् ।&lt;br /&gt;उवाच पार्थ पश्यैतान् समवेतान् कुरून् इति ॥२५॥&lt;br /&gt;तत्रापश्यत् स्थितान् पार्थः पितॄन् अथ पितामहान् ।&lt;br /&gt;आचार्यान् मातुलान् भ्रातॄन् पुत्रान् पौत्रान् सखींस् तथा ॥२६॥&lt;br /&gt;श्वशुरान् सुहृदश् चैव सेनयोर् उभयोर् अपि ।&lt;br /&gt;तान् समीक्ष्य स कौन्तेयः सर्वान् बन्धून् अवस्थितान् ॥२७॥&lt;br /&gt;कृपया परयाविष्टो विषीदन्न् इदम् अब्रवीत् ।&lt;br /&gt;दृष्ट्वेमं स्वजनं कृष्ण युयुत्सुं समुपस्थितम् ॥२८॥&lt;br /&gt;सीदन्ति मम गात्राणि मुखं च परिशुष्यति ।&lt;br /&gt;वेपथुश् च शरीरे मे रोमहर्षश् च जायते ॥२९॥&lt;br /&gt;गाण्डीवं स्रंसते हस्तात् त्वक् चैव परिदह्यते ।&lt;br /&gt;न च शक्नोम्य् अवस्थातुं भ्रमतीव च मे मनः ॥३०॥&lt;br /&gt;निमित्तानि च पश्यामि विपरीतानि केशव ।&lt;br /&gt;न च श्रेयो’नुपश्यामि हत्वा स्वजनम् आहवे ॥३१॥&lt;br /&gt;न काङ्क्षे विजयं कृष्ण न च राज्यं सुखानि च ।&lt;br /&gt;किं नो राज्येन गोविन्द किं भोगैर् जीवितेन वा ॥३२॥&lt;br /&gt;येषाम् अर्थे काङ्क्षितं नो राज्यं भोगाः सुखानि च ।&lt;br /&gt;त इमे’वस्थिता युद्धे प्राणांस् त्यक्त्वा धनानि च ॥३३॥&lt;br /&gt;आचार्याः पितरः पुत्रास् तथैव च पितामहाः ।&lt;br /&gt;मातुलाः श्वशुराः पौत्राः श्यालाः संबन्धिनस् तथा ॥३४॥&lt;br /&gt;एतान् न हन्तुम् इच्छामि घ्नतो’पि मधुसूदन ।&lt;br /&gt;अपि त्रैलोक्य-राज्यस्य हेतोः किं नु मही-कृते ॥३५॥&lt;br /&gt;निहत्य धार्तराष्ट्रान् नः का प्रीतिः स्याज् जनार्दन ।&lt;br /&gt;पापम् एवाश्रयेद् अस्मान् हत्वैतान् आततायिनः ॥३६॥&lt;br /&gt;तस्मान् नार्हा वयं हन्तुं धार्तराष्ट्रान् स्व-बान्धवान् ।&lt;br /&gt;स्वजनं हि कथं हत्वा सुखिनः स्याम माधव ॥३७॥&lt;br /&gt;यद्य् अप्य् एते न पश्यन्ति लोभोपहत-चेतसः ।&lt;br /&gt;कुल-क्षय-कृतं दोषं मित्र-द्रोहे च पातकम् ॥३८॥&lt;br /&gt;कथं न ज्ञेयम् अस्माभिः पापाद् अस्मान् निवर्तितुम् ।&lt;br /&gt;कुल-क्षय-कृतं दोषं प्रपश्यद्भिर् जनार्दन ॥३९॥&lt;br /&gt;कुल-क्षये प्रणश्यन्ति कुल-धर्माः सनातनाः ।&lt;br /&gt;धर्मे नष्टे कुलं कृत्स्नम् अधर्मो’भिभवत्य् उत ॥४०॥&lt;br /&gt;अधर्माभिभवात् कृष्ण प्रदुष्यन्ति कुल-स्त्रियः ।&lt;br /&gt;स्त्रीषु दुष्टासु वार्ष्णेय जायते वर्ण-संकरः ॥४१॥&lt;br /&gt;संकरो नरकायैव कुल-घ्नानां कुलस्य च ।&lt;br /&gt;पतन्ति पितरो ह्य् एषां लुप्त-पिण्डोदक-क्रियाः ॥४२॥&lt;br /&gt;दोषैर् एतैः कुल-घ्नानां वर्ण-संकर-कारकैः ।&lt;br /&gt;उत्साद्यन्ते जाति-धर्माः कुल-धर्माश् च शाश्वताः ॥४३॥&lt;br /&gt;उत्सन्न-कुल-धर्माणां मनुष्याणां जनार्दन ।&lt;br /&gt;नरके नियतं वासो भवतीत्य् अनुशुश्रुम ॥४४॥&lt;br /&gt;अहो बत महत् पापं कर्तुं व्यवसिता वयम् ।&lt;br /&gt;यद् राज्य-सुख-लोभेन हन्तुं स्वजनम् उद्यताः ॥४५॥&lt;br /&gt;यदि माम् अप्रतीकारम् अशस्त्रं शस्त्र-पाणयः ।&lt;br /&gt;धार्तराष्ट्रा रणे हन्युस् तन् मे क्षेमतरं भवेत् ॥४६॥&lt;br /&gt;एवम् उक्त्वार्जुनः संख्ये रथोपस्थ उपाविशत् ।&lt;br /&gt;विसृज्य सशरं चापं शोक-संविग्न-मानसः ॥४७॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;इति श्री-महाभारते शत-साहस्रयां संहितायां वैयासिक्यां भीष्म-पर्वणि &lt;br /&gt;श्रीमद्-भगवद्-गीतासूपनिषत्सु ब्रह्म-विद्यायां योग-शास्त्रे श्री-कृष्णार्जुन-संवादे &lt;br /&gt;अर्जुन-विषाद-योगो नाम प्रथमो’ध्यायः ॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; —ओ)०(ओ—&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(२)&lt;br /&gt;अथ द्वितीयो’ध्यायः&lt;br /&gt;साङ्ख्य-योगः&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;संजय उवाच&lt;br /&gt;तं तथा कृपयाविष्टम् अश्रु-पूर्णाकुलेक्षणम् ।&lt;br /&gt;विषीदन्तम् इदं वाक्यम् उवाच मधुसूदनः ॥१॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;श्री-भगवान् उवाच&lt;br /&gt;कुतस् त्वा कश्मलम् इदं विषमे समुपस्थितम् ।&lt;br /&gt;अनार्य-जुष्टम् अस्वर्ग्यम् अकीर्ति-करम् अर्जुन ॥२॥&lt;br /&gt;क्लैब्यं मा स्म गमः पार्थ नैतत् त्वय्य् उपपद्यते ।&lt;br /&gt;क्षुद्रं हृदय-दौर्बल्यं त्यक्त्वोत्तिष्ठ परन्तप ॥३॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;अर्जुन उवाच&lt;br /&gt;कथं भीष्मम् अहं संख्ये द्रोणं च मधुसूदन ।&lt;br /&gt;इषुभिः प्रतियोत्स्यामि पूजार्हाव् अरिसूदन ॥४॥&lt;br /&gt;गुरून् अहत्वा हि महानुभावाञ्&lt;br /&gt;श्रेयो भोक्तुं भैक्ष्यम् अपीह लोके ।&lt;br /&gt;हत्वार्थ-कामांस् तु गुरून् इहैव&lt;br /&gt;भुञ्जीय भोगान् रुधिर-प्रदिग्धान् ॥५॥&lt;br /&gt;न चैतद् विद्मः कतरन् नो गरीयो&lt;br /&gt;यद् वा जयेम यदि वा नो जयेयुः ।&lt;br /&gt;यान् एव हत्वा न जिजीविषामस्&lt;br /&gt;ते’वस्थिताः प्रमुखे धार्तराष्ट्राः ॥६॥&lt;br /&gt;कार्पण्य-दोषोपहत-स्वभावः&lt;br /&gt;पृच्छामि त्वां धर्म-संमूढ-चेताः ।&lt;br /&gt;यच् छ्रेयः स्यान् निश्चितं ब्रूहि तन् मे&lt;br /&gt;शिष्यस् ते’हं शाधि मां त्वां प्रपन्नम् ॥७॥&lt;br /&gt;न हि प्रपश्यामि ममापनुद्याद्&lt;br /&gt;यच् छोकम् उच्छोषणम् इन्द्रियाणाम् ।&lt;br /&gt;अवाप्य भूमाव् असपत्नम् ऋद्धं&lt;br /&gt;राज्यं सुराणाम् अपि चाधिपत्यम् ॥८॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;संजय उवाच&lt;br /&gt;एवम् उक्त्वा हृषीकेशं गुडाकेशः परन्तपः ।&lt;br /&gt;न योत्स्य इति गोविन्दम् उक्त्वा तूष्णीं बभूव ह ॥९॥&lt;br /&gt;तम् उवाच हृषीकेशः प्रहसन्न् इव भारत ।&lt;br /&gt;सेनयोर् उभयोर् मध्ये विषीदन्तम् इदं वचः ॥१०॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;श्री-भगवान् उवाच&lt;br /&gt;अशोच्यान् अन्वशोचस् त्वं प्रज्ञा-वादांश् च भाषसे ।&lt;br /&gt;गतासून् अगतासूंश् च नानुशोचन्ति पण्डिताः ॥११॥&lt;br /&gt;न त्व् एवाहं जातु नासं न त्वं नेमे जनाधिपाः ।&lt;br /&gt;न चैव न भविष्यामः सर्वे वयम् अतः परम् ॥१२॥&lt;br /&gt;देहिनो’स्मिन् यथा देहे कौमारं यौवनं जरा ।&lt;br /&gt;तथा देहान्तर-प्राप्तिर् धीरस् तत्र न मुह्यति ॥१३॥&lt;br /&gt;मात्रा-स्पर्शास् तु कौन्तेय शीतोष्ण-सुख-दुःख-दाः ।&lt;br /&gt;आगमापायिनो’नित्यास् तांस् तितिक्षस्व भारत ॥१४॥&lt;br /&gt;यं हि न व्यथयन्त्य् एते पुरुषं पुरुषर्षभ ।&lt;br /&gt;सम-दुःख-सुखं धीरं सो’मृतत्वाय कल्पते ॥१५॥&lt;br /&gt;नासतो विद्यते भावो नाभावो विद्यते सतः ।&lt;br /&gt;उभयोर् अपि दृष्टो’न्तस् त्व् अनयोस् तत्त्वदर्शिभिः ॥१६॥&lt;br /&gt;अविनाशि तु तद् विद्धि येन सर्वम् इदं ततम् ।&lt;br /&gt;विनाशम् अव्ययस्यास्य न कश्चित् कर्तुम् अर्हति ॥१७॥&lt;br /&gt;अन्तवन्त इमे देहा नित्यस्योक्ताः शरीरिणः ।&lt;br /&gt;अनाशिनो’प्रमेयस्य तस्माद् युध्यस्व भारत ॥१८॥&lt;br /&gt;य एनं वेत्ति हन्तारं यश् चैनं मन्यते हतम् ।&lt;br /&gt;उभौ तौ न विजानीतो नायं हन्ति न हन्यते ॥१९॥&lt;br /&gt;न जायते म्रियते वा कदाचिन्&lt;br /&gt;नायं भूत्वा भविता वा न भूयः ।&lt;br /&gt;अजो नित्यः शाश्वतो’यं पुराणो&lt;br /&gt;न हन्यते हन्यमाने शरीरे ॥२०॥&lt;br /&gt;वेदाविनाशिनं नित्यं य एनम् अजम् अव्ययम् ।&lt;br /&gt;कथं स पुरुषः पार्थ कं घातयति हन्ति कम् ॥२१॥&lt;br /&gt;वासांसि जीर्णानि यथा विहाय&lt;br /&gt;नवानि गृह्णाति नरो’पराणि ।&lt;br /&gt;तथा शरीराणि विहाय जीर्णानि&lt;br /&gt;अन्यानि संयाति नवानि देही ॥२२॥&lt;br /&gt;नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावकः ।&lt;br /&gt;न चैनं क्लेदयन्त्य् आपो न शोषयति मारुतः ॥२३॥&lt;br /&gt;अच्छेद्यो’यम् अदाह्यो’यम् अक्लेद्यो’शोष्य एव च ।&lt;br /&gt;नित्यः सर्व-गतः स्थाणुर् अचलो’यं सनातनः ॥२४॥&lt;br /&gt;अव्यक्तो’यम् अचिन्त्यो’यम् अविकार्यो’यम् उच्यते ।&lt;br /&gt;तस्माद् एवं विदित्वैनं नानुशोचितुम् अर्हसि ॥२५॥&lt;br /&gt;अथ चैनं नित्य-जातं नित्यं वा मन्यसे मृतम् ।&lt;br /&gt;तथापि त्वं महा-बाहो नैवं शोचितुम् अर्हसि ॥२६॥&lt;br /&gt;जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर् ध्रुवं जन्म मृतस्य च ।&lt;br /&gt;तस्माद् अपरिहार्ये’र्थे न त्वं शोचितुम् अर्हसि ॥२७॥&lt;br /&gt;अव्यक्तादीनि भूतानि व्यक्त-मध्यानि भारत ।&lt;br /&gt;अव्यक्त-निधनान्य् एव तत्र का परिदेवना ॥२८॥&lt;br /&gt;आश्चर्य-वत् पश्यति कश्चिद् एनम्&lt;br /&gt;आश्चर्य-वद् वदति तथैव चान्यः ।&lt;br /&gt;आश्चर्य-वच् चैनम् अन्यः शृणोति&lt;br /&gt;श्रुत्वाप्य् एनं वेद न चैव कश्चित् ॥२९॥&lt;br /&gt;देही नित्यम् अवध्यो’यं देहे सर्वस्य भारत ।&lt;br /&gt;तस्मात् सर्वाणि भूतानि न त्वं शोचितुम् अर्हसि ॥३०॥&lt;br /&gt;स्व-धर्मम् अपि चावेक्ष्य न विकम्पितुम् अर्हसि ।&lt;br /&gt;धर्म्याद् धि युद्धाच् छ्रेयो’न्यत् क्षत्रियस्य न विद्यते ॥३१॥&lt;br /&gt;यदृच्छया चोपपन्नं स्वर्गद्वारम् अपावृतम् ।&lt;br /&gt;सुखिनः क्षत्रियाः पार्थ लभन्ते युद्धम् ईदृशम् ॥३२॥&lt;br /&gt;अथ चेत् त्वम् इमं धर्म्यं संग्रामं न करिष्यसि ।&lt;br /&gt;ततः स्व-धर्मं कीर्तिं च हित्वा पापम् अवाप्स्यसि ॥३३॥&lt;br /&gt;अकीर्तिं चापि भूतानि कथयिष्यन्ति ते’व्ययाम् ।&lt;br /&gt;संभावितस्य चाकीर्तिर् मरणाद् अतिरिच्यते ॥३४॥&lt;br /&gt;भयाद् रणाद् उपरतं मंस्यन्ते त्वां महा-रथाः ।&lt;br /&gt;येषां च त्वं बहु-मतो भूत्वा यास्यसि लाघवम् ॥३५॥&lt;br /&gt;अवाच्य-वादांश् च बहून् वदिष्यन्ति तवाहिताः ।&lt;br /&gt;निन्दन्तस् तव सामर्थ्यं ततो दुःखतरं नु किम् ॥३६॥&lt;br /&gt;हतो वा प्राप्स्यसि स्वर्गं जित्वा वा भोक्ष्यसे महीम् ।&lt;br /&gt;तस्माद् उत्तिष्ठ कौन्तेय युद्धाय कृत-निश्चयः ॥३७॥&lt;br /&gt;सुख-दुःखे समे कृत्वा लाभालाभौ जयाजयौ ।&lt;br /&gt;ततो युद्धाय युज्यस्व नैवं पापम् अवाप्स्यसि ॥३८॥&lt;br /&gt;एषा ते’भिहिता सांख्ये बुद्धिर् योगे त्व् इमां शृणु ।&lt;br /&gt;बुद्ध्या युक्तो यया पार्थ कर्म-बन्धं प्रहास्यसि ॥३९॥&lt;br /&gt;नेहाभिक्रम-नाशो’स्ति प्रत्यवायो न विद्यते ।&lt;br /&gt;स्वल्पम् अप्य् अस्य धर्मस्य त्रायते महतो भयात् ॥४०॥&lt;br /&gt;व्यवसायात्मिका बुद्धिर् एकेह कुरु-नन्दन ।&lt;br /&gt;बहु-शाखा ह्य् अनन्ताश् च बुद्धयो’व्यवसायिनाम् ॥४१॥&lt;br /&gt;याम् इमां पुष्पितां वाचं प्रवदन्त्य् अविपश्चितः ।&lt;br /&gt;वेद-वाद-रताः पार्थ नान्यद् अस्तीति वादिनः ॥४२॥&lt;br /&gt;कामात्मानः स्वर्ग-परा जन्म-कर्म-फल-प्रदाम् ।&lt;br /&gt;क्रिया-विशेष-बहुलां भोगैश्वर्य-गतिं प्रति ॥४३॥&lt;br /&gt;भोगैश्वर्य-प्रसक्तानां तयापहृत-चेतसाम् ।&lt;br /&gt;व्यवसायात्मिका बुद्धिः समाधौ न विधीयते ॥४४॥&lt;br /&gt;त्रैगुण्य-विषया वेदा निस्त्रैगुण्यो भवार्जुन ।&lt;br /&gt;निर्द्वन्द्वो नित्य-सत्त्व-स्थो निर्योग-क्षेम आत्मवान् ॥४५॥&lt;br /&gt;यावान् अर्थ उदपाने सर्वतः संप्लुतोदके ।&lt;br /&gt;तावान् सर्वेषु वेदेषु ब्राह्मणस्य विजानतः ॥४६॥&lt;br /&gt;कर्मण्य् एवाधिकारस् ते मा फलेषु कदाचन ।&lt;br /&gt;मा कर्म-फल-हेतुर् भूर् मा ते सङ्गो’स्त्व् अकर्मणि ॥४७॥&lt;br /&gt;योग-स्थः कुरु कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा धनंजय ।&lt;br /&gt;सिद्ध्य्-असिद्ध्योः समो भूत्वा समत्वं योग उच्यते ॥४८॥&lt;br /&gt;दूरेण ह्य् अवरं कर्म बुद्धि-योगाद् धनंजय ।&lt;br /&gt;बुद्धौ शरणम् अन्विच्छ कृपणाः फल-हेतवः ॥४९॥&lt;br /&gt;बुद्धि-युक्तो जहातीह उभे सुकृत-दुष्कृते ।&lt;br /&gt;तस्माद् योगाय युज्यस्व योगः कर्मसु कौशलम् ॥५०॥&lt;br /&gt;कर्मजं बुद्धि-युक्ता हि फलं त्यक्त्वा मनीषिणः ।&lt;br /&gt;जन्म-बन्ध-विनिर्मुक्ताः पदं गच्छन्त्य् अनामयम् ॥५१॥&lt;br /&gt;यदा ते मोह-कलिलं बुद्धिर् व्यतितरिष्यति ।&lt;br /&gt;तदा गन्तासि निर्वेदं श्रोतव्यस्य श्रुतस्य च ॥५२॥&lt;br /&gt;श्रुति-विप्रतिपन्ना ते यदा स्थास्यति निश्चला ।&lt;br /&gt;समाधाव् अचला बुद्धिस् तदा योगम् अवाप्स्यसि ॥५३॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;अर्जुन उवाच&lt;br /&gt;स्थित-प्रज्ञस्य का भाषा समाधिस्थस्य केशव ।&lt;br /&gt;स्थित-धीः किं प्रभाषेत किम् आसीत व्रजेत किम् ॥५४॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;श्री-भगवान् उवाच&lt;br /&gt;प्रजहाति यदा कामान् सर्वान् पार्थ मनोगतान् ।&lt;br /&gt;आत्मन्य् एवात्मना तुष्टः स्थित-प्रज्ञस् तदोच्यते ॥५५॥&lt;br /&gt;दुःखेष्व् अनुद्विग्न-मनाः सुखेषु विगत-स्पृहः ।&lt;br /&gt;वीत-राग-भय-क्रोधः स्थितधीर् मुनिर् उच्यते ॥५६॥&lt;br /&gt;यः सर्वत्रानभिस्नेहस् तत् तत् प्राप्य शुभाशुभम् ।&lt;br /&gt;नाभिनन्दति न द्वेष्टि तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥५७॥&lt;br /&gt;यदा संहरते चायं कूर्मो’ङ्गानीव सर्वशः ।&lt;br /&gt;इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यस् तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥५८॥&lt;br /&gt;विषया विनिवर्तन्ते निराहारस्य देहिनः ।&lt;br /&gt;रस-वर्जं रसो’प्य् अस्य परं दृष्ट्वा निवर्तते ॥५९॥&lt;br /&gt;यततो ह्य् अपि कौन्तेय पुरुषस्य विपश्चितः ।&lt;br /&gt;इन्द्रियाणि प्रमाथीनि हरन्ति प्रसभं मनः ॥६०॥&lt;br /&gt;तानि सर्वाणि संयम्य युक्त आसीत मत्-परः ।&lt;br /&gt;वशे हि यस्येन्द्रियाणि तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥६१॥&lt;br /&gt;ध्यायतो विषयान् पुंसः सङ्गस् तेषूपजायते ।&lt;br /&gt;सङ्गात् संजायते कामः कामात् क्रोधो’भिजायते ॥६२॥&lt;br /&gt;क्रोधाद् भवति संमोहः संमोहात् स्मृति-विभ्रमः ।&lt;br /&gt;स्मृति-भ्रंशाद् बुद्धि-नाशो बुद्धि-नाशात् प्रणश्यति ॥६३॥&lt;br /&gt;राग-द्वेष-वियुक्तैस् तु विषयान् इन्द्रियैश् चरन् ।&lt;br /&gt;आत्म-वश्यैर् विधेयात्मा प्रसादम् अधिगच्छति ॥६४॥&lt;br /&gt;प्रसादे सर्व-दुःखानां हानिर् अस्योपजायते ।&lt;br /&gt;प्रसन्न-चेतसो ह्य् आशु बुद्धिः पर्यवतिष्ठते ॥६५॥&lt;br /&gt;नास्ति बुद्धिर् अयुक्तस्य न चायुक्तस्य भावना ।&lt;br /&gt;न चाभावयतः शान्तिर् अशान्तस्य कुतः सुखम् ॥६६॥&lt;br /&gt;इन्द्रियाणां हि चरतां यन् मनो’नुविधीयते ।&lt;br /&gt;तद् अस्य हरति प्रज्ञां वायुर् नावम् इवाम्भसि ॥६७॥&lt;br /&gt;तस्माद् यस्य महा-बाहो निगृहीतानि सर्वशः ।&lt;br /&gt;इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यस् तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥६८॥&lt;br /&gt;या निशा सर्व-भूतानां तस्यां जागर्ति संयमी ।&lt;br /&gt;यस्यां जाग्रति भूतानि सा निशा पश्यतो मुनेः ॥६९॥&lt;br /&gt;आपूर्यमाणम् अचल-प्रतिष्ठं&lt;br /&gt;समुद्रम् आपः प्रविशन्ति यद्वत् ।&lt;br /&gt;तद्वत् कामा यं प्रविशन्ति सर्वे&lt;br /&gt;स शान्तिम् आप्नोति न काम-कामी ॥७०॥&lt;br /&gt;विहाय कामान् यः सर्वान् पुमांश् चरति निःस्पृहः ।&lt;br /&gt;निर्ममो निरहंकारः स शान्तिम् अधिगच्छति ॥७१॥&lt;br /&gt;एषा ब्राह्मी स्थितिः पार्थ नैनां प्राप्य विमुह्यति ।&lt;br /&gt;स्थित्वास्याम् अन्त-काले’पि ब्रह्म-निर्वाणम् ऋच्छति ॥७२॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;इति श्री-महाभारते शत-साहस्रयां संहितायां वैयासिक्यां भीष्म-पर्वणि &lt;br /&gt;श्रीमद्-भगवद्-गीतासूपनिषत्सु ब्रह्म-विद्यायां योग-शास्त्रे श्री-कृष्णार्जुन-संवादे &lt;br /&gt;साङ्ख्य-योगो नाम द्वितीयो’ध्यायः ॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; —ओ)०(ओ—&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(३)&lt;br /&gt;अथ तृतीयो’ध्यायः&lt;br /&gt;कर्म-योगः&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;अर्जुन उवाच&lt;br /&gt;ज्यायसी चेत् कर्मणस् ते मता बुद्धिर् जनार्दन ।&lt;br /&gt;तत् किं कर्मणि घोरे मां नियोजयसि केशव ॥१॥&lt;br /&gt;व्यामिश्रेणैव वाक्येन बुद्धिं मोहयसीव मे ।&lt;br /&gt;तद् एकं वद निश्चित्य येन श्रेयो’हम् आप्नुयाम् ॥२॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;श्री-भगवान् उवाच&lt;br /&gt;लोके’स्मिन् द्विविधा निष्ठा पुरा प्रोक्ता मयानघ ।&lt;br /&gt;ज्ञान-योगेन सांख्यानां कर्म-योगेन योगिनाम् ॥३॥&lt;br /&gt;न कर्मणाम् अनारम्भान् नैष्कर्म्यं पुरुषो’श्नुते ।&lt;br /&gt;न च संन्यसनाद् एव सिद्धिं समधिगच्छति ॥४॥&lt;br /&gt;न हि कश्चित् क्षणम् अपि जातु तिष्ठत्य् अकर्म-कृत् ।&lt;br /&gt;कार्यते ह्य् अवशः कर्म सर्वः प्रकृति-जैर् गुणैः ॥५॥&lt;br /&gt;कर्मेन्द्रियाणि संयम्य य आस्ते मनसा स्मरन् ।&lt;br /&gt;इन्द्रियार्थान् विमूढात्मा मिथ्याचारः स उच्यते ॥६॥&lt;br /&gt;यस् त्व् इन्द्रियाणि मनसा नियम्यारभते’र्जुन ।&lt;br /&gt;कर्मेन्द्रियैः कर्म-योगम् असक्तः स विशिष्यते ॥७॥&lt;br /&gt;नियतं कुरु कर्म त्वं कर्म ज्यायो ह्य् अकर्मणः ।&lt;br /&gt;शरीर-यात्रापि च ते न प्रसिध्येद् अकर्मणः ॥८॥&lt;br /&gt;यज्ञार्थात् कर्मणो’न्यत्र लोको’यं कर्म-बन्धनः ।&lt;br /&gt;तद्-अर्थं कर्म कौन्तेय मुक्त-सङ्गः समाचर ॥९॥&lt;br /&gt;सह-यज्ञाः प्रजाः सृष्ट्वा पुरोवाच प्रजापतिः ।&lt;br /&gt;अनेन प्रसविष्यध्वम् एष वो’स्त्व् इष्ट-काम-धुक् ॥१०॥&lt;br /&gt;देवान् भावयतानेन ते देवा भावयन्तु वः ।&lt;br /&gt;परस्परं भावयन्तः श्रेयः परम् अवाप्स्यथ ॥११॥&lt;br /&gt;इष्टान् भोगान् हि वो देवा दास्यन्ते यज्ञ-भाविताः ।&lt;br /&gt;तैर् दत्तान् अप्रदायैभ्यो यो भुङ्क्ते स्तेन एव सः ॥१२॥&lt;br /&gt;यज्ञ-शिष्टाशिनः सन्तो मुच्यन्ते सर्व-किल्बिषैः ।&lt;br /&gt;भुञ्जते ते त्व् अघं पापा ये पचन्त्य् आत्म-कारणात् ॥१३॥&lt;br /&gt;अन्नाद् भवन्ति भूतानि पर्जन्याद् अन्न-संभवः ।&lt;br /&gt;यज्ञाद् भवति पर्जन्यो यज्ञः कर्म-समुद्भवः ॥१४॥&lt;br /&gt;कर्म ब्रह्मोद्भवं विद्धि ब्रह्माक्षर-समुद्भवम् ।&lt;br /&gt;तस्मात् सर्व-गतं ब्रह्म नित्यं यज्ञे प्रतिष्ठितम् ॥१५॥&lt;br /&gt;एवं प्रवर्तितं चक्रं नानुवर्तयतीह यः ।&lt;br /&gt;अघायुर् इन्द्रियारामो मोघं पार्थ स जीवति ॥१६॥&lt;br /&gt;यस् त्व् आत्म-रतिर् एव स्याद् आत्म-तृप्तश् च मानवः ।&lt;br /&gt;आत्मन्य् एव च संतुष्टस् तस्य कार्यं न विद्यते ॥१७॥&lt;br /&gt;नैव तस्य कृतेनार्थो नाकृतेनेह कश्चन ।&lt;br /&gt;न चास्य सर्व-भूतेषु कश्चिद् अर्थ-व्यपाश्रयः ॥१८॥&lt;br /&gt;तस्माद् असक्तः सततं कार्यं कर्म समाचर ।&lt;br /&gt;असक्तो ह्य् आचरन् कर्म परम् आप्नोति पूरुषः ॥१९॥&lt;br /&gt;कर्मणैव हि संसिद्धिम् आस्थिता जनकादयः ।&lt;br /&gt;लोक-संग्रहम् एवापि संपश्यन् कर्तुम् अर्हसि ॥२०॥&lt;br /&gt;यद् यद् आचरति श्रेष्ठस् तत् तद् एवेतरो जनः ।&lt;br /&gt;स यत् प्रमाणं कुरुते लोकस् तद् अनुवर्तते ॥२१॥&lt;br /&gt;न मे पार्थास्ति कर्तव्यं त्रिषु लोकेषु किंचन ।&lt;br /&gt;नानवाप्तम् अवाप्तव्यं वर्त एव च कर्मणि ॥२२॥&lt;br /&gt;यदि ह्य् अहं न वर्तेयं जातु कर्मण्य् अतन्द्रितः ।&lt;br /&gt;मम वर्त्मानुवर्तन्ते मनुष्याः पार्थ सर्वशः ॥२३॥&lt;br /&gt;उत्सीदेयुर् इमे लोका न कुर्यां कर्म चेद् अहम् ।&lt;br /&gt;संकरस्य च कर्ता स्याम् उपहन्याम् इमाः प्रजाः ॥२४॥&lt;br /&gt;सक्ताः कर्मण्य् अविद्वांसो यथा कुर्वन्ति भारत ।&lt;br /&gt;कुर्याद् विद्वांस् तथासक्तश् चिकीर्षुर् लोक-संग्रहम् ॥२५॥&lt;br /&gt;न बुद्धि-भेदं जनयेद् अज्ञानां कर्म-सङ्गिनाम् ।&lt;br /&gt;जोषयेत् सर्व-कर्माणि विद्वान् युक्तः समाचरन् ॥२६॥&lt;br /&gt;प्रकृतेः क्रियमाणानि गुणैः कर्माणि सर्वशः ।&lt;br /&gt;अहंकार-विमूढात्मा कर्ताहम् इति मन्यते ॥२७॥&lt;br /&gt;तत्त्व-वित् तु महा-बाहो गुण-कर्म-विभागयोः ।&lt;br /&gt;गुणा गुणेषु वर्तन्त इति मत्वा न सज्जते ॥२८॥&lt;br /&gt;प्रकृतेर् गुण-संमूढाः सज्जन्ते गुण-कर्मसु ।&lt;br /&gt;तान् अकृत्स्न-विदो मन्दान् कृत्स्न-विन् न विचालयेत् ॥२९॥&lt;br /&gt;मयि सर्वाणि कर्माणि संन्यस्याध्यात्म-चेतसा ।&lt;br /&gt;निराशीर् निर्ममो भूत्वा युध्यस्व विगत-ज्वरः ॥३०॥&lt;br /&gt;ये मे मतम् इदं नित्यम् अनुतिष्ठन्ति मानवाः ।&lt;br /&gt;श्रद्धावन्तो’नसूयन्तो मुच्यन्ते ते’पि कर्मभिः ॥३१॥&lt;br /&gt;ये त्व् एतद् अभ्यसूयन्तो नानुतिष्ठन्ति मे मतम् ।&lt;br /&gt;सर्व-ज्ञान-विमूढांस् तान् विद्धि नष्टान् अचेतसः ॥३२॥&lt;br /&gt;सदृशं चेष्टते स्वस्याः प्रकृतेर् ज्ञानवान् अपि ।&lt;br /&gt;प्रकृतिं यान्ति भूतानि निग्रहः किं करिष्यति ॥३३॥&lt;br /&gt;इन्द्रियस्येन्द्रियस्यार्थे राग-द्वेषौ व्यवस्थितौ ।&lt;br /&gt;तयोर् न वशम् आगच्छेत् तौ ह्य् अस्य परिपन्थिनौ ॥३४॥&lt;br /&gt;श्रेयान् स्व-धर्मो विगुणः पर-धर्मात् स्वनुष्ठितात् ।&lt;br /&gt;स्व-धर्मे निधनं श्रेयः पर-धर्मो भयावहः ॥३५॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;अर्जुन उवाच&lt;br /&gt;अथ केन प्रयुक्तो’यं पापं चरति पूरुषः ।&lt;br /&gt;अनिच्छन्न् अपि वार्ष्णेय बलाद् इव नियोजितः ॥३६॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;श्री-भगवान् उवाच&lt;br /&gt;काम एष क्रोध एष रजो-गुण-समुद्भवः ।&lt;br /&gt;महाशनो महा-पाप्मा विद्ध्य् एनम् इह वैरिणम् ॥३७॥&lt;br /&gt;धूमेनाव्रियते वह्निर् यथादर्शो मलेन च ।&lt;br /&gt;यथोल्बेनावृतो गर्भस् तथा तेनेदम् आवृतम् ॥३८॥&lt;br /&gt;आवृतं ज्ञानम् एतेन ज्ञानिनो नित्य-वैरिणा ।&lt;br /&gt;काम-रूपेण कौन्तेय दुष्पूरेणानलेन च ॥३९॥&lt;br /&gt;इन्द्रियाणि मनो बुद्धिर् अस्याधिष्ठानम् उच्यते ।&lt;br /&gt;एतैर् विमोहयत्य् एष ज्ञानम् आवृत्य देहिनम् ॥४०॥&lt;br /&gt;तस्मात् त्वम् इन्द्रियाण्य् आदौ नियम्य भरतर्षभ ।&lt;br /&gt;पाप्मानं प्रजहि ह्य् एनं ज्ञान-विज्ञान-नाशनम् ॥४१॥&lt;br /&gt;इन्द्रियाणि पराण्य् आहुर् इन्द्रियेभ्यः परं मनः ।&lt;br /&gt;मनसस् तु परा बुद्धिर् यो बुद्धेः परतस् तु सः ॥४२॥&lt;br /&gt;एवं बुद्धेः परं बुद्ध्वा संस्तभ्यात्मानम् आत्मना ।&lt;br /&gt;जहि शत्रुं महा-बाहो काम-रूपं दुरासदम् ॥४३॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;इति श्री-महाभारते शत-साहस्रयां संहितायां वैयासिक्यां भीष्म-पर्वणि &lt;br /&gt;श्रीमद्-भगवद्-गीतासूपनिषत्सु ब्रह्म-विद्यायां योग-शास्त्रे श्री-कृष्णार्जुन-संवादे &lt;br /&gt;कर्म-योगो नाम तृतीयो’ध्यायः ॥&lt;br /&gt; —ओ)०(ओ—&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(४)&lt;br /&gt;अथ चतुर्थो’ध्यायः&lt;br /&gt;ज्ञान-कर्म-सन्न्यास-योगः&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;श्री-भगवान् उवाच&lt;br /&gt;इमं विवस्वते योगं प्रोक्तवान् अहम् अव्ययम् ।&lt;br /&gt;विवस्वान् मनवे प्राह मनुर् इक्ष्वाकवे’ब्रवीत् ॥१॥&lt;br /&gt;एवं परम्परा-प्राप्तम् इमं राजर्षयो विदुः ।&lt;br /&gt;स कालेनेह महता योगो नष्टः परन्तप ॥२॥&lt;br /&gt;स एवायं मया ते’द्य योगः प्रोक्तः पुरातनः ।&lt;br /&gt;भक्तो’सि मे सखा चेति रहस्यं ह्य् एतद् उत्तमम् ॥३॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;अर्जुन उवाच&lt;br /&gt;अपरं भवतो जन्म परं जन्म विवस्वतः ।&lt;br /&gt;कथम् एतद् विजानीयां त्वम् आदौ प्रोक्तवान् इति ॥४॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;श्री-भगवान् उवाच ।&lt;br /&gt;बहूनि मे व्यतीतानि जन्मानि तव चार्जुन ।&lt;br /&gt;तान्य् अहं वेद सर्वाणि न त्वं वेत्थ परन्तप ॥५॥&lt;br /&gt;अजो’पि सन्न् अव्ययात्मा भूतानाम् ईश्वरो’पि सन् ।&lt;br /&gt;प्रकृतिं स्वाम् अधिष्ठाय संभवाम्य् आत्म-मायया ॥६॥&lt;br /&gt;यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिर् भवति भारत ।&lt;br /&gt;अभ्युत्थानम् अधर्मस्य तदात्मानं सृजाम्य् अहम् ॥७॥&lt;br /&gt;परित्राणाय साधूनां विनाशाय च दुष्कृताम् ।&lt;br /&gt;धर्म-संस्थापनार्थाय संभवामि युगे युगे ॥८॥&lt;br /&gt;जन्म कर्म च मे दिव्यम् एवं यो वेत्ति तत्त्वतः ।&lt;br /&gt;त्यक्त्वा देहं पुनर् जन्म नैति माम् एति सो’र्जुन ॥९॥&lt;br /&gt;वीत-राग-भय-क्रोधा मन्-मया माम् उपाश्रिताः ।&lt;br /&gt;बहवो ज्ञान-तपसा पूता मद्-भावम् आगताः ॥१०॥&lt;br /&gt;ये यथा मां प्रपद्यन्ते तांस् तथैव भजाम्य् अहम् ।&lt;br /&gt;मम वर्त्मानुवर्तन्ते मनुष्याः पार्थ सर्वशः ॥११॥&lt;br /&gt;काङ्क्षन्तः कर्मणां सिद्धिं यजन्त इह देवताः ।&lt;br /&gt;क्षिप्रं हि मानुषे लोके सिद्धिर् भवति कर्मजा ॥१२॥&lt;br /&gt;चातुर्वर्ण्यं मया सृष्टं गुण-कर्म-विभागशः ।&lt;br /&gt;तस्य कर्तारम् अपि मां विद्ध्य् अकर्तारम् अव्ययम् ॥१३॥&lt;br /&gt;न मां कर्माणि लिम्पन्ति न मे कर्म-फले स्पृहा ।&lt;br /&gt;इति मां यो’भिजानाति कर्मभिर् न स बध्यते ॥१४॥&lt;br /&gt;एवं ज्ञात्वा कृतं कर्म पूर्वैर् अपि मुमुक्षुभिः ।&lt;br /&gt;कुरु कर्मैव तस्मात् त्वं पूर्वैः पूर्वतरं कृतम् ॥१५॥&lt;br /&gt;किं कर्म किम् अकर्मेति कवयो’प्य् अत्र मोहिताः ।&lt;br /&gt;तत् ते कर्म प्रवक्ष्यामि यज् ज्ञात्वा मोक्ष्यसे’शुभात् ॥१६॥&lt;br /&gt;कर्मणो ह्य् अपि बोद्धव्यं बोद्धव्यं च विकर्मणः ।&lt;br /&gt;अकर्मणश् च बोद्धव्यं गहना कर्मणो गतिः ॥१७॥&lt;br /&gt;कर्मण्य् अकर्म यः पश्येद् अकर्मणि च कर्म यः ।&lt;br /&gt;स बुद्धिमान् मनुष्येषु स युक्तः कृत्स्न-कर्म-कृत् ॥१८॥&lt;br /&gt;यस्य सर्वे समारम्भाः काम-संकल्प-वर्जिताः ।&lt;br /&gt;ज्ञानाग्नि-दग्ध-कर्माणं तम् आहुः पण्डितं बुधाः ॥१९॥&lt;br /&gt;त्यक्त्वा कर्म-फलासङ्गं नित्य-तृप्तो निराश्रयः ।&lt;br /&gt;कर्मण्य् अभिप्रवृत्तो’पि नैव किंचित् करोति सः ॥२०॥&lt;br /&gt;निराशीर् यत-चित्तात्मा त्यक्त-सर्व-परिग्रहः ।&lt;br /&gt;शारीरं केवलं कर्म कुर्वन् नाप्नोति किल्बिषम् ॥२१॥&lt;br /&gt;यदृच्छा-लाभ-संतुष्टो द्वन्द्वातीतो विमत्सरः ।&lt;br /&gt;समः सिद्धाव् असिद्धौ च कृत्वापि न निबध्यते ॥२२॥&lt;br /&gt;गत-सङ्गस्य मुक्तस्य ज्ञानावस्थित-चेतसः ।&lt;br /&gt;यज्ञायाचरतः कर्म समग्रं प्रविलीयते ॥२३॥&lt;br /&gt;ब्रह्मार्पणं ब्रह्म हविर् ब्रह्माग्नौ ब्रह्मणा हुतम् ।&lt;br /&gt;ब्रह्मैव तेन गन्तव्यं ब्रह्म-कर्म-समाधिना ॥२४॥&lt;br /&gt;दैवम् एवापरे यज्ञं योगिनः पर्युपासते ।&lt;br /&gt;ब्रह्माग्नाव् अपरे यज्ञं यज्ञेनैवोपजुह्वति ॥२५॥&lt;br /&gt;श्रोत्रादीनीन्द्रियाण्य् अन्ये संयमाग्निषु जुह्वति ।&lt;br /&gt;शब्दादीन् विषयान् अन्य इन्द्रियाग्निषु जुह्वति ॥२६॥&lt;br /&gt;सर्वाणीन्द्रिय-कर्माणि प्राण-कर्माणि चापरे ।&lt;br /&gt;आत्म-संयम-योगाग्नौ जुह्वति ज्ञान-दीपिते ॥२७॥&lt;br /&gt;द्रव्य-यज्ञास् तपो-यज्ञा योग-यज्ञास् तथापरे ।&lt;br /&gt;स्वाध्याय-ज्ञान-यज्ञाश् च यतयः संशित-व्रताः ॥२८॥&lt;br /&gt;अपाने जुह्वति प्राणं प्राणे’पानं तथापरे ।&lt;br /&gt;प्राणापान-गती रुद्ध्वा प्राणायाम-परायणाः ॥२९॥&lt;br /&gt;अपरे नियताहाराः प्राणान् प्राणेषु जुह्वति ।&lt;br /&gt;सर्वे’प्य् एते यज्ञ-विदो यज्ञ-क्षपित-कल्मषाः ॥३०॥&lt;br /&gt;यज्ञ-शिष्टामृत-भुजो यान्ति ब्रह्म सनातनम् ।&lt;br /&gt;नायं लोको’स्त्य् अयज्ञस्य कुतो’न्यः कुरुसत्तम ॥३१॥&lt;br /&gt;एवं बहु-विधा यज्ञा वितता ब्रह्मणो मुखे ।&lt;br /&gt;कर्म-जान् विद्धि तान् सर्वान् एवं ज्ञात्वा विमोक्ष्यसे ॥३२॥&lt;br /&gt;श्रेयान् द्रव्य-मयाद् यज्ञाज् ज्ञान-यज्ञः परन्तप ।&lt;br /&gt;सर्वं कर्माखिलं पार्थ ज्ञाने परिसमाप्यते ॥३३॥&lt;br /&gt;तद् विद्धि प्रणिपातेन परिप्रश्नेन सेवया ।&lt;br /&gt;उपदेक्ष्यन्ति ते ज्ञानं ज्ञानिनस् तत्त्व-दर्शिनः ॥३४॥&lt;br /&gt;यज् ज्ञात्वा न पुनर् मोहम् एवं यास्यसि पाण्डव ।&lt;br /&gt;येन भूतान्य् अशेषेण द्रक्ष्यस्य् आत्मन्य् अथो मयि ॥३५॥&lt;br /&gt;अपि चेद् असि पापेभ्यः सर्वेभ्यः पाप-कृत्तमः ।&lt;br /&gt;सर्वं ज्ञान-प्लवेनैव वृजिनं संतरिष्यसि ॥३६॥&lt;br /&gt;यथैधांसि समिद्धो’ग्निर् भस्मसात् कुरुते’र्जुन ।&lt;br /&gt;ज्ञानाग्निः सर्व-कर्माणि भस्मसात् कुरुते तथा ॥३७॥&lt;br /&gt;न हि ज्ञानेन सदृशं पवित्रम् इह विद्यते ।&lt;br /&gt;तत् स्वयं योग-संसिद्धः कालेनात्मनि विन्दति ॥३८॥&lt;br /&gt;श्रद्धावान् लभते ज्ञानं तत्-परः संयतेन्द्रियः ।&lt;br /&gt;ज्ञानं लब्ध्वा परां शान्तिम् अचिरेणाधिगच्छति ॥३९॥&lt;br /&gt;अज्ञश् चाश्रद्दधानश् च संशयात्मा विनश्यति ।&lt;br /&gt;नायं लोको’स्ति न परो न सुखं संशयात्मनः ॥४०॥&lt;br /&gt;योग-संन्यस्त-कर्माणं ज्ञान-संछिन्न-संशयम् ।&lt;br /&gt;आत्मवन्तं न कर्माणि निबध्नन्ति धनंजय ॥४१॥&lt;br /&gt;तस्माद् अज्ञान-संभूतं हृत्-स्थं ज्ञानासिनात्मनः ।&lt;br /&gt;छित्त्वैनं संशयं योगम् आतिष्ठोत्तिष्ठ भारत ॥४२॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;इति श्री-महाभारते शत-साहस्रयां संहितायां वैयासिक्यां भीष्म-पर्वणि &lt;br /&gt;श्रीमद्-भगवद्-गीतासूपनिषत्सु ब्रह्म-विद्यायां योग-शास्त्रे श्री-कृष्णार्जुन-संवादे &lt;br /&gt;ज्ञान-कर्म-सन्न्यास-योगो नाम चतुर्ठो’ध्यायः ॥&lt;br /&gt; —ओ)०(ओ—&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(५)&lt;br /&gt;अथ पञ्चमो’ध्यायः&lt;br /&gt;सन्न्यास-योगः&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;अर्जुन उवाच&lt;br /&gt;संन्यासं कर्मणां कृष्ण पुनर् योगं च शंससि ।&lt;br /&gt;यच् छ्रेय एतयोर् एकं तन् मे ब्रूहि सुनिश्चितम् ॥१॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;श्री-भगवान् उवाच&lt;br /&gt;संन्यासः कर्म-योगश् च निःश्रेयस-कराव् उभौ ।&lt;br /&gt;तयोस् तु कर्म-संन्यासात् कर्म-योगो विशिष्यते ॥२॥&lt;br /&gt;ज्ञेयः स नित्यसंन्यासी यो न द्वेष्टि न काङ्क्षति ।&lt;br /&gt;निर्द्वन्द्वो हि महा-बाहो सुखं बन्धात् प्रमुच्यते ॥३॥&lt;br /&gt;सांख्य-योगौ पृथग् बालाः प्रवदन्ति न पण्डिताः ।&lt;br /&gt;एकम् अप्य् आस्थितः सम्यग् उभयोर् विन्दते फलम् ॥४॥&lt;br /&gt;यत् सांख्यैः प्राप्यते स्थानं तद् योगैर् अपि गम्यते ।&lt;br /&gt;एकं सांख्यं च योगं च यः पश्यति स पश्यति ॥५॥&lt;br /&gt;संन्यासस् तु महा-बाहो दुःखम् आप्तुम् अयोगतः ।&lt;br /&gt;योग-युक्तो मुनिर् ब्रह्म नचिरेणाधिगच्छति ॥६॥&lt;br /&gt;योग-युक्तो विशुद्धात्मा विजितात्मा जितेन्द्रियः ।&lt;br /&gt;सर्व-भूतात्म-भूतात्मा कुर्वन्न् अपि न लिप्यते ॥७॥&lt;br /&gt;नैव किंचित् करोमीति युक्तो मन्येत तत्त्व-वित् ।&lt;br /&gt;पश्यञ् शृण्वन् स्पृशञ् जिघ्रन्न् अश्नन् गच्छन् स्वपञ् श्वसन् ॥८॥&lt;br /&gt;प्रलपन् विसृजन् गृह्णन्न् उन्मिषन् निमिषन्न् अपि ।&lt;br /&gt;इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेषु वर्तन्त इति धारयन् ॥९॥&lt;br /&gt;ब्रह्मण्य् आधाय कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा करोति यः ।&lt;br /&gt;लिप्यते न स पापेन पद्म-पत्रम् इवाम्भसा ॥१०॥&lt;br /&gt;कायेन मनसा बुद्ध्या केवलैर् इन्द्रियैर् अपि ।&lt;br /&gt;योगिनः कर्म कुर्वन्ति सङ्गं त्यक्त्वात्म-शुद्धये ॥११॥&lt;br /&gt;युक्तः कर्म-फलं त्यक्त्वा शान्तिम् आप्नोति नैष्ठिकीम् ।&lt;br /&gt;अयुक्तः काम-कारेण फले सक्तो निबध्यते ॥१२॥&lt;br /&gt;सर्व-कर्माणि मनसा संन्यस्यास्ते सुखं वशी ।&lt;br /&gt;नव-द्वारे पुरे देही नैव कुर्वन् न कारयन् ॥१३॥&lt;br /&gt;न कर्तृत्वं न कर्माणि लोकस्य सृजति प्रभुः ।&lt;br /&gt;न कर्म-फल-संयोगं स्वभावस् तु प्रवर्तते ॥१४॥&lt;br /&gt;नादत्ते कस्य चित् पापं न चैव सुकृतं विभुः ।&lt;br /&gt;अज्ञानेनावृतं ज्ञानं तेन मुह्यन्ति जन्तवः ॥१५॥&lt;br /&gt;ज्ञानेन तु तद् अज्ञानं येषां नाशितम् आत्मनः ।&lt;br /&gt;तेषाम् आदित्यवज् ज्ञानं प्रकाशयति तत्-परम् ॥१६॥&lt;br /&gt;तद्-बुद्धयस् तद्-आत्मानस् तन्-निष्ठास् तत्-परायणाः ।&lt;br /&gt;गच्छन्त्य् अपुनर्-आवृत्तिं ज्ञान-निर्धूत-कल्मषाः ॥१७॥&lt;br /&gt;विद्या-विनय-संपन्ने ब्राह्मणे गवि हस्तिनि ।&lt;br /&gt;शुनि चैव श्वपाके च पण्डिताः सम-दर्शिनः ॥१८॥&lt;br /&gt;इहैव तैर् जितः सर्गो येषां साम्ये स्थितं मनः ।&lt;br /&gt;निर्दोषं हि समं ब्रह्म तस्माद् ब्रह्मणि ते स्थिताः ॥१९॥&lt;br /&gt;न प्रहृष्येत् प्रियं प्राप्य नोद्विजेत् प्राप्य चाप्रियम् ।&lt;br /&gt;स्थिर-बुद्धिर् असंमूढो ब्रह्म-विद् ब्रह्मणि स्थितः ॥२०॥&lt;br /&gt;बाह्य-स्पर्शेष्व् असक्तात्मा विन्दत्य् आत्मनि यत् सुखम् ।&lt;br /&gt;स ब्रह्म-योग-युक्तात्मा सुखम् अक्षयम् अश्नुते ॥२१॥&lt;br /&gt;ये हि संस्पर्श-जा भोगा दुःख-योनय एव ते ।&lt;br /&gt;आद्य्-अन्त-वन्तः कौन्तेय न तेषु रमते बुधः ॥२२॥&lt;br /&gt;शक्नोतीहैव यः सोढुं प्राक् शरीर-विमोक्षणात् ।&lt;br /&gt;काम-क्रोधोद्भवं वेगं स युक्तः स सुखी नरः ॥२३॥&lt;br /&gt;यो’न्तः-सुखो’न्तर्-आरामस् तथान्तर्-ज्योतिर् एव यः ।&lt;br /&gt;स योगी ब्रह्म-निर्वाणं ब्रह्म-भूतो’धिगच्छति ॥२४॥&lt;br /&gt;लभन्ते ब्रह्म-निर्वाणम् ऋषयः क्षीण-कल्मषाः ।&lt;br /&gt;छिन्न-द्वैधा यतात्मानः सर्व-भूत-हिते रताः ॥२५॥&lt;br /&gt;काम-क्रोध-वियुक्तानां यतीनां यत-चेतसाम् ।&lt;br /&gt;अभितो ब्रह्म-निर्वाणं वर्तते विदितात्मनाम् ॥२६॥&lt;br /&gt;स्पर्शान् कृत्वा बहिर् बाह्यांश् चक्षुश् चैवान्तरे भ्रुवोः ।&lt;br /&gt;प्राणापानौ समौ कृत्वा नासाभ्यन्तर-चारिणौ ॥२७॥&lt;br /&gt;यतेन्द्रिय-मनो-बुद्धिर् मुनिर् मोक्ष-परायणः ।&lt;br /&gt;विगतेच्छा-भय-क्रोधो यः सदा मुक्त एव सः ॥२८॥&lt;br /&gt;भोक्तारं यज्ञ-तपसां सर्व-लोक-महेश्वरम् ।&lt;br /&gt;सुहृदं सर्व-भूतानां ज्ञात्वा मां शान्तिम् ऋच्छति ॥२९॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;इति श्री-महाभारते शत-साहस्रयां संहितायां वैयासिक्यां भीष्म-पर्वणि &lt;br /&gt;श्रीमद्-भगवद्-गीतासूपनिषत्सु ब्रह्म-विद्यायां योग-शास्त्रे श्री-कृष्णार्जुन-संवादे &lt;br /&gt;सन्न्यास-योगो नाम पञ्चमो’ध्यायः ॥&lt;br /&gt; —ओ)०(ओ—&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(६)&lt;br /&gt;अथ षष्ठो’ध्यायः&lt;br /&gt;ध्यान-योगः&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;श्री-भगवान् उवाच&lt;br /&gt;अनाश्रितः कर्म-फलं कार्यं कर्म करोति यः ।&lt;br /&gt;स संन्यासी च योगी च न निरग्निर् न चाक्रियः ॥१॥&lt;br /&gt;यं संन्यासम् इति प्राहुर् योगं तं विद्धि पाण्डव ।&lt;br /&gt;न ह्य् असंन्यस्त-संकल्पो योगी भवति कश्चन ॥२॥&lt;br /&gt;आरुरुक्षोर् मुनेर् योगं कर्म कारणम् उच्यते ।&lt;br /&gt;योगारूढस्य तस्यैव शमः कारणम् उच्यते ॥३॥&lt;br /&gt;यदा हि नेन्द्रियार्थेषु न कर्मस्व् अनुषज्जते ।&lt;br /&gt;सर्व-संकल्प-संन्यासी योगारूढस् तदोच्यते ॥४॥&lt;br /&gt;उद्धरेद् आत्मनात्मानं नात्मानम् अवसादयेत् ।&lt;br /&gt;आत्मैव ह्य् आत्मनो बन्धुर् आत्मैव रिपुर् आत्मनः ॥५॥&lt;br /&gt;बन्धुर् आत्मात्मनस् तस्य येनात्मैवात्मना जितः ।&lt;br /&gt;अनात्मनस् तु शत्रुत्वे वर्तेतात्मैव शत्रुवत् ॥६॥&lt;br /&gt;जितात्मनः प्रशान्तस्य परमात्मा समाहितः ।&lt;br /&gt;शीतोष्ण-सुख-दुःखेषु तथा मानापमानयोः ॥७॥&lt;br /&gt;ज्ञान-विज्ञान-तृप्तात्मा कूटस्थो विजितेन्द्रियः ।&lt;br /&gt;युक्त इत्य् उच्यते योगी सम-लोष्टाश्म-काञ्चनः ॥८॥&lt;br /&gt;सुहृन्-मित्रार्य्-उदासीन-मध्यस्थ-द्वेष्य-बन्धुषु ।&lt;br /&gt;साधुष्व् अपि च पापेषु सम-बुद्धिर् विशिष्यते ॥९॥&lt;br /&gt;योगी युञ्जीत सततम् आत्मानं रहसि स्थितः ।&lt;br /&gt;एकाकी यत-चित्तात्मा निराशीर् अपरिग्रहः ॥१०॥&lt;br /&gt;शुचौ देशे प्रतिष्ठाप्य स्थिरम् आसनम् आत्मनः ।&lt;br /&gt;नात्युच्छ्रितं नातिनीचं चैलाजिन-कुशोत्तरम् ॥११॥&lt;br /&gt;तत्रैकाग्रं मनः कृत्वा यत-चित्तेन्द्रिय-क्रियः ।&lt;br /&gt;उपविश्यासने युञ्ज्याद् योगम् आत्म-विशुद्धये ॥१२॥&lt;br /&gt;समं काय-शिरो-ग्रीवं धारयन्न् अचलं स्थिरः ।&lt;br /&gt;संप्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं दिशश् चानवलोकयन् ॥१३॥&lt;br /&gt;प्रशान्तात्मा विगत-भीर् ब्रह्मचारि-व्रते स्थितः ।&lt;br /&gt;मनः संयम्य मच्-चित्तो युक्त आसीत मत्-परः ॥१४॥&lt;br /&gt;युञ्जन्न् एवं सदात्मानं योगी नियत-मानसः ।&lt;br /&gt;शान्तिं निर्वाण-परमां मत्-संस्थाम् अधिगच्छति ॥१५॥&lt;br /&gt;नात्यश्नतस् तु योगो’स्ति न चैकान्तम् अनश्नतः ।&lt;br /&gt;न चातिस्वप्न-शीलस्य जाग्रतो नैव चार्जुन ॥१६॥&lt;br /&gt;युक्ताहार-विहारस्य युक्त-चेष्टस्य कर्मसु ।&lt;br /&gt;युक्त-स्वप्नावबोधस्य योगो भवति दुःखहा ॥१७॥&lt;br /&gt;यदा विनियतं चित्तम् आत्मन्य् एवावतिष्ठते ।&lt;br /&gt;निःस्पृहः सर्व-कामेभ्यो युक्त इत्य् उच्यते तदा ॥१८॥&lt;br /&gt;यथा दीपो निवात-स्थो नेङ्गते सोपमा स्मृता ।&lt;br /&gt;योगिनो यत-चित्तस्य युञ्जतो योगम् आत्मनः ॥१९॥&lt;br /&gt;यत्रोपरमते चित्तं निरुद्धं योग-सेवया ।&lt;br /&gt;यत्र चैवात्मनात्मानं पश्यन्न् आत्मनि तुष्यति ॥२०॥&lt;br /&gt;सुखम् आत्यन्तिकं यत् तद् बुद्धि-ग्राह्यम् अतीन्द्रियम् ।&lt;br /&gt;वेत्ति यत्र न चैवायं स्थितश् चलति तत्त्वतः ॥२१॥&lt;br /&gt;यं लब्ध्वा चापरं लाभं मन्यते नाधिकं ततः ।&lt;br /&gt;यस्मिन् स्थितो न दुःखेन गुरुणापि विचाल्यते ॥२२॥&lt;br /&gt;तं विद्याद् दुःख-संयोग-वियोगं योग-संज्ञितम् ।&lt;br /&gt;स निश्चयेन योक्तव्यो योगो’निर्विण्ण-चेतसा ॥२३॥&lt;br /&gt;संकल्प-प्रभवान् कामांस् त्यक्त्वा सर्वान् अशेषतः ।&lt;br /&gt;मनसैवेन्द्रिय-ग्रामं विनियम्य समन्ततः ॥२४॥&lt;br /&gt;शनैः शनैर् उपरमेद् बुद्ध्या धृति-गृहीतया ।&lt;br /&gt;आत्म-संस्थं मनः कृत्वा न किंचिद् अपि चिन्तयेत् ॥२५॥&lt;br /&gt;यतो यतो निश्चरति मनश् चञ्चलम् अस्थिरम् ।&lt;br /&gt;ततस् ततो नियम्यैतद् आत्मन्य् एव वशं नयेत् ॥२६॥&lt;br /&gt;प्रशान्त-मनसं ह्य् एनं योगिनं सुखम् उत्तमम् ।&lt;br /&gt;उपैति शान्त-रजसं ब्रह्म-भूतम् अकल्मषम् ॥२७॥&lt;br /&gt;युञ्जन्न् एवं सदात्मानं योगी विगत-कल्मषः ।&lt;br /&gt;सुखेन ब्रह्म-संस्पर्शम् अत्यन्तं सुखम् अश्नुते ॥२८॥&lt;br /&gt;सर्व-भूत-स्थम् आत्मानं सर्व-भूतानि चात्मनि ।&lt;br /&gt;ईक्षते योग-युक्तात्मा सर्वत्र सम-दर्शनः ॥२९॥&lt;br /&gt;यो मां पश्यति सर्वत्र सर्वं च मयि पश्यति ।&lt;br /&gt;तस्याहं न प्रणश्यामि स च मे न प्रणश्यति ॥३०॥&lt;br /&gt;सर्व-भूत-स्थितं यो मां भजत्य् एकत्वम् आस्थितः ।&lt;br /&gt;सर्वथा वर्तमानो’पि स योगी मयि वर्तते ॥३१॥&lt;br /&gt;आत्मौपम्येन सर्वत्र समं पश्यति यो’र्जुन ।&lt;br /&gt;सुखं वा यदि वा दुःखं स योगी परमो मतः ॥३२॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;अर्जुन उवाच&lt;br /&gt;यो’यं योगस् त्वया प्रोक्तः साम्येन मधुसूदन ।&lt;br /&gt;एतस्याहं न पश्यामि चञ्चलत्वात् स्थितिं स्थिराम् ॥३३॥&lt;br /&gt;चञ्चलं हि मनः कृष्ण प्रमाथि बलवद् दृढम् ।&lt;br /&gt;तस्याहं निग्रहं मन्ये वायोर् इव सुदुष्करम् ॥३४॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;श्री-भगवान् उवाच&lt;br /&gt;असंशयं महा-बाहो मनो दुर्णिग्रहं चलम् ।&lt;br /&gt;अभ्यासेन तु कौन्तेय वैराग्येण च गृह्यते ॥३५॥&lt;br /&gt;असंयतात्मना योगो दुष्प्राप इति मे मतिः ।&lt;br /&gt;वश्यात्मना तु यतता शक्यो’वाप्तुम् उपायतः ॥३६॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;अर्जुन उवाच&lt;br /&gt;अयतिः श्रद्धयोपेतो योगाच् चलित-मानसः ।&lt;br /&gt;अप्राप्य योग-संसिद्धिं कां गतिं कृष्ण गच्छति ॥३७॥&lt;br /&gt;कच्चिन् नोभय-विभ्रष्टश् छिन्नाभ्रम् इव नश्यति ।&lt;br /&gt;अप्रतिष्ठो महा-बाहो विमूढो ब्रह्मणः पथि ॥३८॥&lt;br /&gt;एतन् मे संशयं कृष्ण छेत्तुम् अर्हस्य् अशेषतः ।&lt;br /&gt;त्वद्-अन्यः संशयस्यास्य छेत्ता न ह्य् उपपद्यते ॥३९॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;श्री-भगवान् उवाच&lt;br /&gt;पार्थ नैवेह नामुत्र विनाशस् तस्य विद्यते ।&lt;br /&gt;न हि कल्याण-कृत् कश्चिद् दुर्गतिं तात गच्छति ॥४०॥&lt;br /&gt;प्राप्य पुण्य-कृतां लोकान् उषित्वा शाश्वतीः समाः ।&lt;br /&gt;शुचीनां श्रीमतां गेहे योग-भ्रष्टो’भिजायते ॥४१॥&lt;br /&gt;अथ वा योगिनाम् एव कुले भवति धीमताम् ।&lt;br /&gt;एतद् धि दुर्लभतरं लोके जन्म यद् ईदृशम् ॥४२॥&lt;br /&gt;तत्र तं बुद्धि-संयोगं लभते पौर्वदेहिकम् ।&lt;br /&gt;यतते च ततो भूयः संसिद्धौ कुरुनन्दन ॥४३॥&lt;br /&gt;पूर्वाभ्यासेन तेनैव ह्रियते ह्य् अवशो’पि सः ।&lt;br /&gt;जिज्ञासुर् अपि योगस्य शब्द-ब्रह्मातिवर्तते ॥४४॥&lt;br /&gt;प्रयत्नाद् यतमानस् तु योगी संशुद्ध-किल्बिषः ।&lt;br /&gt;अनेक-जन्म-संसिद्धस् ततो याति परां गतिम् ॥४५॥&lt;br /&gt;तपस्विभ्यो’धिको योगी ज्ञानिभ्यो’पि मतो’धिकः ।&lt;br /&gt;कर्मिभ्यश् चाधिको योगी तस्माद् योगी भवार्जुन ॥४६॥&lt;br /&gt;योगिनाम् अपि सर्वेषां मद्-गतेनान्तरात्मना ।&lt;br /&gt;श्रद्धावान् भजते यो मां स मे युक्ततमो मतः ॥४७॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;इति श्री-महाभारते शत-साहस्रयां संहितायां वैयासिक्यां भीष्म-पर्वणि &lt;br /&gt;श्रीमद्-भगवद्-गीतासूपनिषत्सु ब्रह्म-विद्यायां योग-शास्त्रे श्री-कृष्णार्जुन-संवादे &lt;br /&gt;ध्यान-योगो नाम षष्ठो’ध्यायः ॥&lt;br /&gt; —ओ)०(ओ—&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(७)&lt;br /&gt;अथ सप्तमो’ध्यायः&lt;br /&gt;ज्ञान-विज्ञान-योगः&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;श्री-भगवान् उवाच&lt;br /&gt;मय्य् आसक्त-मनाः पार्थ योगं युञ्जन् मद्-आश्रयः ।&lt;br /&gt;असंशयं समग्रं मां यथा ज्ञास्यसि तच् छृणु ॥१॥&lt;br /&gt;ज्ञानं ते’हं स-विज्ञानम् इदं वक्ष्याम्य् अशेषतः ।&lt;br /&gt;यज् ज्ञात्वा नेह भूयो’न्यज् ज्ञातव्यम् अवशिष्यते ॥२॥&lt;br /&gt;मनुष्याणां सहस्रेषु कश्चिद् यतति सिद्धये ।&lt;br /&gt;यतताम् अपि सिद्धानां कश्चिन् मां वेत्ति तत्त्वतः ॥३॥&lt;br /&gt;भूमिर् आपो’नलो वायुः खं मनो बुद्धिर् एव च ।&lt;br /&gt;अहंकार इतीयं मे भिन्ना प्रकृतिर् अष्टधा ॥४॥&lt;br /&gt;अपरेयम् इतस् त्व् अन्यां प्रकृतिं विद्धि मे पराम् ।&lt;br /&gt;जीव-भूतां महा-बाहो ययेदं धार्यते जगत् ॥५॥&lt;br /&gt;एतद्-योनीनि भूतानि सर्वाणीत्य् उपधारय ।&lt;br /&gt;अहं कृत्स्नस्य जगतः प्रभवः प्रलयस् तथा ॥६॥&lt;br /&gt;मत्तः परतरं नान्यत् किंचिद् अस्ति धनंजय ।&lt;br /&gt;मयि सर्वम् इदं प्रोतं सूत्रे मणि-गणा इव ॥७॥&lt;br /&gt;रसो’हम् अप्सु कौन्तेय प्रभास्मि शशि-सूर्ययोः ।&lt;br /&gt;प्रणवः सर्व-वेदेषु शब्दः खे पौरुषं नृषु ॥८॥&lt;br /&gt;पुण्यो गन्धः पृथिव्यां च तेजश् चास्मि विभावसौ ।&lt;br /&gt;जीवनं सर्व-भूतेषु तपश् चास्मि तपस्विषु ॥९॥&lt;br /&gt;बीजं मां सर्व-भूतानां विद्धि पार्थ सनातनम् ।&lt;br /&gt;बुद्धिर् बुद्धिमताम् अस्मि तेजस् तेजस्विनाम् अहम् ॥१०॥&lt;br /&gt;बलं बलवतां चाहं काम-राग-विवर्जितम् ।&lt;br /&gt;धर्माविरुद्धो भूतेषु कामो’स्मि भरतर्षभ ॥११॥&lt;br /&gt;ये चैव सात्त्विका भावा राजसास् तामसाश् च ये ।&lt;br /&gt;मत्त एवेति तान् विद्धि न त्व् अहं तेषु ते मयि ॥१२॥&lt;br /&gt;त्रिभिर् गुण-मयैर् भावैर् एभिः सर्वम् इदं जगत् ।&lt;br /&gt;मोहितं नाभिजानाति माम् एभ्यः परम् अव्ययम् ॥१३॥&lt;br /&gt;दैवी ह्य् एषा गुण-मयी मम माया दुरत्यया ।&lt;br /&gt;माम् एव ये प्रपद्यन्ते मायाम् एतां तरन्ति ते ॥१४॥&lt;br /&gt;न मां दुष्कृतिनो मूढाः प्रपद्यन्ते नराधमाः ।&lt;br /&gt;माययापहृत-ज्ञाना आसुरं भावम् आश्रिताः ॥१५॥&lt;br /&gt;चतुर्-विधा भजन्ते मां जनाः सुकृतिनो’र्जुन ।&lt;br /&gt;आर्तो जिज्ञासुर् अर्थार्थी ज्ञानी च भरतर्षभ ॥१६॥&lt;br /&gt;तेषां ज्ञानी नित्य-युक्त एक-भक्तिर् विशिष्यते ।&lt;br /&gt;प्रियो हि ज्ञानिनो’त्यर्थम् अहं स च मम प्रियः ॥१७॥&lt;br /&gt;उदाराः सर्व एवैते ज्ञानी त्व् आत्मैव मे मतम् ।&lt;br /&gt;आस्थितः स हि युक्तात्मा माम् एवानुत्तमां गतिम् ॥१८॥&lt;br /&gt;बहूनां जन्मनाम् अन्ते ज्ञानवान् मां प्रपद्यते ।&lt;br /&gt;वासुदेवः सर्वम् इति स महात्मा सुदुर्लभः ॥१९॥&lt;br /&gt;कामैस् तैस् तैर् हृत-ज्ञानाः प्रपद्यन्ते’न्य-देवताः ।&lt;br /&gt;तं तं नियमम् आस्थाय प्रकृत्या नियताः स्वया ॥२०॥&lt;br /&gt;यो यो यां यां तनुं भक्तः श्रद्धयार्चितुम् इच्छति ।&lt;br /&gt;तस्य तस्याचलां श्रद्धां ताम् एव विदधाम्य् अहम् ॥२१॥&lt;br /&gt;स तया श्रद्धया युक्तस् तस्या राधनम् ईहते ।&lt;br /&gt;लभते च ततः कामान् मयैव विहितान् हि तान् ॥२२॥&lt;br /&gt;अन्तवत् तु फलं तेषां तद् भवत्य् अल्प-मेधसाम् ।&lt;br /&gt;देवान् देव-यजो यान्ति मद्-भक्ता यान्ति माम् अपि ॥२३॥&lt;br /&gt;अव्यक्तं व्यक्तिम् आपन्नं मन्यन्ते माम् अबुद्धयः ।&lt;br /&gt;परं भावम् अजानन्तो ममाव्ययम् अनुत्तमम् ॥२४॥&lt;br /&gt;नाहं प्रकाशः सर्वस्य योग-माया-समावृतः ।&lt;br /&gt;मूढो’यं नाभिजानाति लोको माम् अजम् अव्ययम् ॥२५॥&lt;br /&gt;वेदाहं समतीतानि वर्तमानानि चार्जुन ।&lt;br /&gt;भविष्याणि च भूतानि मां तु वेद न कश्चन ॥२६॥&lt;br /&gt;इच्छा-द्वेष-समुत्थेन द्वन्द्व-मोहेन भारत ।&lt;br /&gt;सर्व-भूतानि संमोहं सर्गे यान्ति परन्तप ॥२७॥&lt;br /&gt;येषां त्व् अन्त-गतं पापं जनानां पुण्य-कर्मणाम् ।&lt;br /&gt;ते द्वन्द्व-मोह-निर्मुक्ता भजन्ते मां दृढ-व्रताः ॥२८॥&lt;br /&gt;जरा-मरण-मोक्षाय माम् आश्रित्य यतन्ति ये ।&lt;br /&gt;ते ब्रह्म तद् विदुः कृत्स्नम् अध्यात्मं कर्म चाखिलम् ॥२९॥&lt;br /&gt;साधिभूताधिदैवं मां साधियज्ञं च ये विदुः ।&lt;br /&gt;प्रयाण-काले’पि च मां ते विदुर् युक्त-चेतसः ॥३०॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;इति श्री-महाभारते शत-साहस्रयां संहितायां वैयासिक्यां भीष्म-पर्वणि &lt;br /&gt;श्रीमद्-भगवद्-गीतासूपनिषत्सु ब्रह्म-विद्यायां योग-शास्त्रे श्री-कृष्णार्जुन-संवादे &lt;br /&gt;ज्ञान-विज्ञान-योगो नाम सप्तमो’ध्यायः ॥&lt;br /&gt; —ओ)०(ओ—&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(८)&lt;br /&gt;अथाष्टमो’ध्यायः&lt;br /&gt;तारक-ब्रह्म-योगः&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;अर्जुन उवाच —&lt;br /&gt;किं तद् ब्रह्म किम् अध्यात्मं किं कर्म पुरुषोत्तम ।&lt;br /&gt;अधिभूतं च किं प्रोक्तम् अधिदैवं किम् उच्यते ॥१॥&lt;br /&gt;अधियज्ञः कथं को’त्र देहे’स्मिन् मधुसूदन ।&lt;br /&gt;प्रयाण-काले च कथं ज्ञेयो’सि नियतात्मभिः ॥२॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;श्री-भगवान् उवाच —&lt;br /&gt;अक्षरं ब्रह्म परमं स्वभावो’ध्यात्मम् उच्यते ।&lt;br /&gt;भूतभावोद्भव-करो विसर्गः कर्म-संज्ञितः ॥३॥&lt;br /&gt;अधिभूतं क्षरो भावः पुरुषश् चाधिदैवतम् ।&lt;br /&gt;अधियज्ञो’हम् एवात्र देहे देह-भृतां वर ॥४॥&lt;br /&gt;अन्त-काले च माम् एव स्मरन् मुक्त्वा कलेवरम् ।&lt;br /&gt;यः प्रयाति स मद्-भावं याति नास्त्य् अत्र संशयः ॥५॥&lt;br /&gt;यं यं वापि स्मरन् भावं त्यजत्य् अन्ते कलेवरम् ।&lt;br /&gt;तं तम् एवैति कौन्तेय सदा तद्-भाव-भावितः ॥६॥&lt;br /&gt;तस्मात् सर्वेषु कालेषु माम् अनुस्मर युध्य च ।&lt;br /&gt;मय्य् अर्पित-मनो-बुद्धिर् माम् एवैष्यस्य् असंशयः ॥७॥&lt;br /&gt;अभ्यास-योग-युक्तेन चेतसा नान्य-गामिना ।&lt;br /&gt;परमं पुरुषं दिव्यं याति पार्थानुचिन्तयन् ॥८॥&lt;br /&gt;कविं पुराणम् अनुशासितारम्&lt;br /&gt;अणोर् अणीयांसम् अनुस्मरेद् यः ।&lt;br /&gt;सर्वस्य धातारम् अचिन्त्य-रूपम्&lt;br /&gt;आदित्य-वर्णं तमसः परस्तात् ॥९॥&lt;br /&gt;प्रयाण-काले मनसाचलेन&lt;br /&gt;भक्त्या युक्तो योग-बलेन चैव ।&lt;br /&gt;भ्रुवोर् मध्ये प्राणम् आवेश्य सम्यक्&lt;br /&gt;स तं परं पुरुषम् उपैति  दिव्यम् ॥१०॥&lt;br /&gt;यद् अक्षरं वेद-विदो वदन्ति&lt;br /&gt;विशन्ति यद् यतयो वीत-रागाः ।&lt;br /&gt;यद् इच्छन्तो ब्रह्मचर्यं चरन्ति&lt;br /&gt;तत् ते पदं संग्रहेण  प्रवक्ष्ये ॥११॥&lt;br /&gt;सर्व-द्वाराणि संयम्य मनो हृदि निरुध्य च ।&lt;br /&gt;मूर्ध्न्य् आधायात्मनः प्राणम् आस्थितो योग-धारणाम् ॥१२॥&lt;br /&gt;ओम् इत्य् एकाक्षरं ब्रह्म व्याहरन् माम् अनुस्मरन् ।&lt;br /&gt;यः प्रयाति त्यजन् देहं स याति परमां गतिम् ॥१३॥&lt;br /&gt;अनन्य-चेताः सततं यो मां स्मरति नित्यशः ।&lt;br /&gt;तस्याहं सुलभः पार्थ नित्य-युक्तस्य योगिनः ॥१४॥&lt;br /&gt;माम् उपेत्य पुनर्-जन्म दुःखालयम् अशाश्वतम् ।&lt;br /&gt;नाप्नुवन्ति महात्मानः संसिद्धिं परमां गताः ॥१५॥&lt;br /&gt;आ ब्रह्म-भुवनाल् लोकाः पुनर्-आवर्तिनो’र्जुन ।&lt;br /&gt;माम् उपेत्य तु कौन्तेय पुनर्-जन्म न विद्यते ॥१६॥&lt;br /&gt;सहस्र-युग-पर्यन्तम् अहर् यद् ब्रह्मणो विदुः ।&lt;br /&gt;रात्रिं युग-सहस्रान्तां ते’हो-रात्र-विदो जनाः ॥१७॥&lt;br /&gt;अव्यक्ताद् व्यक्तयः सर्वाः प्रभवन्त्य् अहर्-आगमे ।&lt;br /&gt;रात्र्य्-आगमे प्रलीयन्ते तत्रैवाव्यक्त-संज्ञके ॥१८॥&lt;br /&gt;भूत-ग्रामः स एवायं भूत्वा भूत्वा प्रलीयते ।&lt;br /&gt;रात्र्य्-आगमे’वशः पार्थ प्रभवत्य् अहर्-आगमे ॥१९॥&lt;br /&gt;परस् तस्मात् तु भावो’न्यो’व्यक्तो’व्यक्तात् सनातनः ।&lt;br /&gt;यः स सर्वेषु भूतेषु नश्यत्सु न विनश्यति ॥२०॥&lt;br /&gt;अव्यक्तो’क्षर इत्य् उक्तस् तम् आहुः परमां गतिम् ।&lt;br /&gt;यं प्राप्य न निवर्तन्ते तद् धाम परमं मम ॥२१॥&lt;br /&gt;पुरुषः स परः पार्थ भक्त्या लभ्यस् त्व् अनन्यया ।&lt;br /&gt;यस्यान्तः-स्थानि भूतानि येन सर्वम् इदं ततम् ॥२२॥&lt;br /&gt;यत्र काले त्व् अनावृत्तिम् आवृत्तिं चैव योगिनः ।&lt;br /&gt;प्रयाता यान्ति तं कालं वक्ष्यामि भरतर्षभ ॥२३॥&lt;br /&gt;अग्निर् ज्योतिर् अहः शुक्लः षण्-मासा उत्तरायणम् ।&lt;br /&gt;तत्र प्रयाता गच्छन्ति ब्रह्म ब्रह्म-विदो जनाः ॥२४॥&lt;br /&gt;धूमो रात्रिस् तथा कृष्णः षण्मासा दक्षिणायनम् ।&lt;br /&gt;तत्र चान्द्रमसं ज्योतिर् योगी प्राप्य निवर्तते ॥२५॥&lt;br /&gt;शुक्ल-कृष्णे गती ह्य् एते जगतः शाश्वते मते ।&lt;br /&gt;एकया यात्य् अनावृत्तिम् अन्ययावर्तते पुनः ॥२६॥&lt;br /&gt;नैते सृती पार्थ जानन् योगी मुह्यति कश्चन ।&lt;br /&gt;तस्मात् सर्वेषु कालेषु योग-युक्तो भवार्जुन ॥२७॥&lt;br /&gt;वेदेषु यज्ञेषु तपःसु चैव&lt;br /&gt;दानेषु यत् पुण्य-फलं प्रदिष्टम् ।&lt;br /&gt;अत्येति तत् सर्वम् इदं विदित्वा&lt;br /&gt;योगी परं स्थानम् उपैति चाद्यम् ॥२८॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;इति श्री-महाभारते शत-साहस्रयां संहितायां वैयासिक्यां भीष्म-पर्वणि &lt;br /&gt;श्रीमद्-भगवद्-गीतासूपनिषत्सु ब्रह्म-विद्यायां योग-शास्त्रे श्री-कृष्णार्जुन-संवादे &lt;br /&gt;तारक-ब्रह्म-योगो नामाष्टमो’ध्यायः ॥&lt;br /&gt; —ओ)०(ओ—&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(९)&lt;br /&gt;अथ नवमो’ध्यायः&lt;br /&gt;राज-विद्या-राज-गुह्य-योगः&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;श्री-भगवान् उवाच&lt;br /&gt;इदं तु ते गुह्यतमं प्रवक्ष्याम्य् अनसूयवे ।&lt;br /&gt;ज्ञानं विज्ञान-सहितं यज् ज्ञात्वा मोक्ष्यसे’शुभात् ॥१॥&lt;br /&gt;राज-विद्या राज-गुह्यं पवित्रम् इदम् उत्तमम् ।&lt;br /&gt;प्रत्यक्षावगमं धर्म्यं सुसुखं कर्तुम् अव्ययम् ॥२॥&lt;br /&gt;अश्रद्दधानाः पुरुषा धर्मस्यास्य परन्तप ।&lt;br /&gt;अप्राप्य मां निवर्तन्ते मृत्यु-संसार-वर्त्मनि ॥३॥&lt;br /&gt;मया ततम् इदं सर्वं जगद् अव्यक्त-मूर्तिना ।&lt;br /&gt;मत्स्थानि सर्व-भूतानि न चाहं तेष्व् अवस्थितः ॥४॥&lt;br /&gt;न च मत्-स्थानि भूतानि पश्य मे योगम् ऐश्वरम् ।&lt;br /&gt;भूत-भृन् न च भूत-स्थो ममात्मा भूत-भावनः ॥५॥&lt;br /&gt;यथाकाश-स्थितो नित्यं वायुः सर्वत्र-गो महान् ।&lt;br /&gt;तथा सर्वाणि भूतानि मत्-स्थानीत्य् उपधारय ॥६॥&lt;br /&gt;सर्व-भूतानि कौन्तेय प्रकृतिं यान्ति मामिकाम् ।&lt;br /&gt;कल्प-क्षये पुनस् तानि कल्पादौ विसृजाम्य् अहम् ॥७॥&lt;br /&gt;प्रकृतिं स्वाम् अवष्टभ्य विसृजामि पुनः पुनः ।&lt;br /&gt;भूत-ग्रामम् इमं कृत्स्नम् अवशं प्रकृतेर् वशात् ॥८॥&lt;br /&gt;न च मां तानि कर्माणि निबध्नन्ति धनंजय ।&lt;br /&gt;उदासीनवद् आसीनम् असक्तं तेषु कर्मसु ॥९॥&lt;br /&gt;मयाध्यक्षेण प्रकृतिः सूयते स-चराचरम् ।&lt;br /&gt;हेतुनानेन कौन्तेय जगद् विपरिवर्तते ॥१०॥&lt;br /&gt;अवजानन्ति मां मूढा मानुषीं तनुम् आश्रितम् ।&lt;br /&gt;परं भावम् अजानन्तो मम भूत-महेश्वरम् ॥११॥&lt;br /&gt;मोघाशा मोघ-कर्माणो मोघ-ज्ञाना विचेतसः ।&lt;br /&gt;राक्षसीम् आसुरीं चैव प्रकृतिं मोहिनीं श्रिताः ॥१२॥&lt;br /&gt;महात्मानस् तु मां पार्थ दैवीं प्रकृतिम् आश्रिताः ।&lt;br /&gt;भजन्त्य् अनन्य-मनसो ज्ञात्वा भूतादिम् अव्ययम् ॥१३॥&lt;br /&gt;सततं कीर्तयन्तो मां यतन्तश् च दृढ-व्रताः ।&lt;br /&gt;नमस्यन्तश् च मां भक्त्या नित्य-युक्ता उपासते ॥१४॥&lt;br /&gt;ज्ञान-यज्ञेन चाप्य् अन्ये यजन्तो माम् उपासते ।&lt;br /&gt;एकत्वेन पृथक्त्वेन बहुधा विश्वतो-मुखम् ॥१५॥&lt;br /&gt;अहं क्रतुर् अहं यज्ञः स्वधाहम् अहम् औषधम् ।&lt;br /&gt;मन्त्रो’हम् अहम् एवाज्यम् अहम् अग्निर् अहं हुतम् ॥१६॥&lt;br /&gt;पिताहम् अस्य जगतो माता धाता पितामहः ।&lt;br /&gt;वेद्यं पवित्रम् ओंकार ऋक् साम यजुर् एव च ॥१७॥&lt;br /&gt;गतिर् भर्ता प्रभुः साक्षी निवासः शरणं सुहृत् ।&lt;br /&gt;प्रभवः प्रलयः स्थानं निधानं बीजम् अव्ययम् ॥१८॥&lt;br /&gt;तपाम्य् अहम् अहं वर्षं निगृह्णाम्य् उत्सृजामि च ।&lt;br /&gt;अमृतं चैव मृत्युश् च सद् असच् चाहम् अर्जुन ॥१९॥&lt;br /&gt;त्रैविद्या मां सोमपाः पूत-पापा&lt;br /&gt;यज्ञैर् इष्ट्वा स्वर्-गतिं प्रार्थयन्ते ।&lt;br /&gt;ते पुण्यम् आसाद्य सुरेन्द्र-लोकम्&lt;br /&gt;अश्नन्ति दिव्यान् दिवि देव-भोगान् ॥२०॥&lt;br /&gt;ते तं भुक्त्वा स्वर्ग-लोकं विशालं&lt;br /&gt;क्षीणे पुण्ये मर्त्य-लोकं विशन्ति ।&lt;br /&gt;एवं त्रयी-धर्मम् अनुप्रपन्ना&lt;br /&gt;गतागतं काम-कामा लभन्ते ॥२१॥&lt;br /&gt;अनन्याश् चिन्तयन्तो मां ये जनाः पर्युपासते ।&lt;br /&gt;तेषां नित्याभियुक्तानां योग-क्षेमं वहाम्य् अहम् ॥२२॥&lt;br /&gt;ये’प्य् अन्य-देवता-भक्ता यजन्ते श्रद्धयान्विताः ।&lt;br /&gt;ते’पि माम् एव कौन्तेय यजन्त्य् अविधि-पूर्वकम् ॥२३॥&lt;br /&gt;अहं हि सर्व-यज्ञानां भोक्ता च प्रभुर् एव च ।&lt;br /&gt;न तु माम् अभिजानन्ति तत्त्वेनातश् च्यवन्ति ते ॥२४॥&lt;br /&gt;यान्ति देव-व्रता देवान् पितॄन् यान्ति पितृ-व्रताः ।&lt;br /&gt;भूतानि यान्ति भूतेज्या यान्ति मद्-याजिनो’पि माम् ॥२५॥&lt;br /&gt;पत्रं पुष्पं फलं तोयं यो मे भक्त्या प्रयच्छति ।&lt;br /&gt;तद् अहं भक्त्य्-उपहृतम् अश्नामि प्रयतात्मनः ॥२६॥&lt;br /&gt;यत् करोषि यद् अश्नासि यज् जुहोषि ददासि यत् ।&lt;br /&gt;यत् तपस्यसि कौन्तेय तत् कुरुष्व मद्-अर्पणम् ॥२७॥&lt;br /&gt;शुभाशुभ-फलैर् एवं मोक्ष्यसे कर्म-बन्धनैः ।&lt;br /&gt;संन्यास-योग-युक्तात्मा विमुक्तो माम् उपैष्यसि ॥२८॥&lt;br /&gt;समो’हं सर्व-भूतेषु न मे द्वेष्यो’स्ति न प्रियः ।&lt;br /&gt;ये भजन्ति तु मां भक्त्या मयि ते तेषु चाप्य् अहम् ॥२९॥&lt;br /&gt;अपि चेत् सुदुराचारो भजते माम् अनन्य-भाक् ।&lt;br /&gt;साधुर् एव स मन्तव्यः सम्यग् व्यवसितो हि सः ॥३०॥&lt;br /&gt;क्षिप्रं भवति धर्मात्मा शश्वच्-छान्तिं निगच्छति ।&lt;br /&gt;कौन्तेय प्रतिजानीहि न मे भक्तः प्रणश्यति ॥३१॥&lt;br /&gt;मां हि पार्थ व्यपाश्रित्य ये’पि स्युः पाप-योनयः ।&lt;br /&gt;स्त्रियो वैश्यास् तथा शूद्रास् ते’पि यान्ति परां गतिम् ॥३२॥&lt;br /&gt;किं पुनर् ब्राह्मणाः पुण्या भक्ता राजर्षयस् तथा ।&lt;br /&gt;अनित्यम् असुखं लोकम् इमं प्राप्य भजस्व माम् ॥३३॥&lt;br /&gt;मन्-मना भव मद्-भक्तो मद्-याजी मां नमस्कुरु ।&lt;br /&gt;माम् एवैष्यसि युक्त्वैवम् आत्मानं मत्-परायणः ॥३४॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;इति श्री-महाभारते शत-साहस्रयां संहितायां वैयासिक्यां भीष्म-पर्वणि &lt;br /&gt;श्रीमद्-भगवद्-गीतासूपनिषत्सु ब्रह्म-विद्यायां योग-शास्त्रे श्री-कृष्णार्जुन-संवादे &lt;br /&gt;राज-विद्या-राज-गुह्य-योगो नाम नवमो’ध्यायः ॥९॥&lt;br /&gt; —ओ)०(ओ—&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(१०)&lt;br /&gt;अथ दशमो’ध्यायः&lt;br /&gt;विभूति-योगः&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;श्री-भगवान् उवाच&lt;br /&gt;भूय एव महा-बाहो शृणु मे परमं वचः ।&lt;br /&gt;यत् ते’हं प्रीयमाणाय वक्ष्यामि हितकाम्यया ॥१॥&lt;br /&gt;न मे विदुः सुरगणाः प्रभवं न महर्षयः ।&lt;br /&gt;अहम् आदिर् हि देवानां महर्षीणां च सर्वशः ॥२॥&lt;br /&gt;यो माम् अजम् अनादिं च वेत्ति लोक-महेश्वरम् ।&lt;br /&gt;असंमूढः स मर्त्येषु सर्व-पापैः प्रमुच्यते ॥३॥&lt;br /&gt;बुद्धिर् ज्ञानम् असंमोहः क्षमा सत्यं दमः शमः ।&lt;br /&gt;सुखं दुःखं भवो’भावो भयं चाभयम् एव च ॥४॥&lt;br /&gt;अहिंसा समता तुष्टिस् तपो दानं यशो’यशः ।&lt;br /&gt;भवन्ति भावा भूतानां मत्त एव पृथग्-विधाः ॥५॥&lt;br /&gt;महर्षयः सप्त पूर्वे चत्वारो मनवस् तथा ।&lt;br /&gt;मद्-भावा मानसा जाता येषां लोक इमाः प्रजाः ॥६॥&lt;br /&gt;एतां विभूतिं योगं च मम यो वेत्ति तत्त्वतः ।&lt;br /&gt;सो’विकम्पेन योगेन युज्यते नात्र संशयः ॥७॥&lt;br /&gt;अहं सर्वस्य प्रभवो मत्तः सर्वं प्रवर्तते ।&lt;br /&gt;इति मत्वा भजन्ते मां बुधा भाव-समन्विताः ॥८॥&lt;br /&gt;मच्-चित्ता मद्-गत-प्राणा बोधयन्तः परस्परम् ।&lt;br /&gt;कथयन्तश् च मां नित्यं तुष्यन्ति च रमन्ति च ॥९॥&lt;br /&gt;तेषां सतत-युक्तानां भजतां प्रीति-पूर्वकम् ।&lt;br /&gt;ददामि बुद्धि-योगं तं येन माम् उपयान्ति ते ॥१०॥&lt;br /&gt;तेषाम् एवानुकम्पार्थम् अहम् अज्ञान-जं तमः ।&lt;br /&gt;नाशयाम्य् आत्म-भाव-स्थो ज्ञान-दीपेन भास्वता ॥११॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;अर्जुन उवाच ।&lt;br /&gt;परं ब्रह्म परं धाम पवित्रं परमं भवान् ।&lt;br /&gt;पुरुषं शाश्वतं दिव्यम् आदि-देवम् अजं विभुम् ॥१२॥&lt;br /&gt;आहुस् त्वाम् ऋषयः सर्वे देवर्षिर् नारदस् तथा ।&lt;br /&gt;असितो देवलो व्यासः स्वयं चैव ब्रवीषि मे ॥१३॥&lt;br /&gt;सर्वम् एतद् ऋतं मन्ये यन् मां वदसि केशव ।&lt;br /&gt;न हि ते भगवन् व्यक्तिं विदुर् देवा न दानवाः ॥१४॥&lt;br /&gt;स्वयम् एवात्मनात्मानं वेत्थ त्वं पुरुषोत्तम ।&lt;br /&gt;भूत-भावन भूतेश देव-देव जगत्पते ॥१५॥&lt;br /&gt;वक्तुम् अर्हस्य् अशेषेण दिव्या ह्य् आत्म-विभूतयः ।&lt;br /&gt;याभिर् विभूतिभिर् लोकान् इमांस् त्वं व्याप्य तिष्ठसि ॥१६॥&lt;br /&gt;कथं विद्याम् अहं योगिंस् त्वां सदा परिचिन्तयन् ।&lt;br /&gt;केषु केषु च भावेषु चिन्त्यो’सि भगवन् मया ॥१७॥&lt;br /&gt;विस्तरेणात्मनो योगं विभूतिं च जनार्दन ।&lt;br /&gt;भूयः कथय तृप्तिर् हि शृण्वतो नास्ति मे’मृतम् ॥१८॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;श्री-भगवान् उवाच &lt;br /&gt;हन्त ते कथयिष्यामि दिव्या ह्य् आत्म-विभूतयः ।&lt;br /&gt;प्राधान्यतः कुरु-श्रेष्ठ नास्त्य् अन्तो विस्तरस्य मे ॥१९॥&lt;br /&gt;अहम् आत्मा गुडाकेश सर्व-भूताशय-स्थितः ।&lt;br /&gt;अहम् आदिश् च मध्यं च भूतानाम् अन्त एव च ॥२०॥&lt;br /&gt;आदित्यानाम् अहं विष्णुर् ज्योतिषां रविर् अंशुमान् ।&lt;br /&gt;मरीचिर् मरुताम् अस्मि नक्षत्राणाम् अहं शशी ॥२१॥&lt;br /&gt;वेदानां साम-वेदो’स्मि देवानाम् अस्मि वासवः ।&lt;br /&gt;इन्द्रियाणां मनश् चास्मि भूतानाम् अस्मि चेतना ॥२२॥&lt;br /&gt;रुद्राणां शंकरश् चास्मि वित्तेशो यक्ष-रक्षसाम् ।&lt;br /&gt;वसूनां पावकश्चास्मि मेरुः शिखरिणाम् अहम् ॥२३॥&lt;br /&gt;पुरोधसां च मुख्यं मां विद्धि पार्थ बृहस्पतिम् ।&lt;br /&gt;सेनानीनाम् अहं स्कन्दः सरसाम् अस्मि सागरः ॥२४॥&lt;br /&gt;महर्षीणां भृगुर् अहं गिराम् अस्म्य् एकम् अक्षरम् ।&lt;br /&gt;यज्ञानां जप-यज्ञो’स्मि स्थावराणां हिमालयः ॥२५॥&lt;br /&gt;अश्वत्थः सर्व-वृक्षाणां देवर्षीणां च नारदः ।&lt;br /&gt;गन्धर्वाणां चित्ररथः सिद्धानां कपिलो मुनिः ॥२६॥&lt;br /&gt;उच्चैःश्रवसम् अश्वानां विद्धि माम् अमृतोद्भवम् ।&lt;br /&gt;ऐरावतं गजेन्द्राणां नराणां च नराधिपम् ॥२७॥&lt;br /&gt;आयुधानाम् अहं वज्रं धेनूनाम् अस्मि काम-धुक् ।&lt;br /&gt;प्रजनश् चास्मि कन्दर्पः सर्पाणाम् अस्मि वासुकिः ॥२८॥&lt;br /&gt;अनन्तश् चास्मि नागानां वरुणो यादसाम् अहम् ।&lt;br /&gt;पितॄणाम् अर्यमा चास्मि यमः संयमताम् अहम् ॥२९॥&lt;br /&gt;प्रह्लादश् चास्मि दैत्यानां कालः कलयताम् अहम् ।&lt;br /&gt;मृगाणां च मृगेन्द्रो’हं वैनतेयश् च पक्षिणाम् ॥३०॥&lt;br /&gt;पवनः पवताम् अस्मि रामः शस्त्र-भृताम् अहम् ।&lt;br /&gt;झषाणां मकरश् चास्मि स्रोतसाम् अस्मि जाह्नवी ॥३१॥&lt;br /&gt;सर्गाणाम् आदिर् अन्तश् च मध्यं चैवाहम् अर्जुन ।&lt;br /&gt;अध्यात्म-विद्या विद्यानां वादः प्रवदताम् अहम् ॥३२॥&lt;br /&gt;अक्षराणाम् अकारो’स्मि द्वन्द्वः सामासिकस्य च ।&lt;br /&gt;अहम् एवाक्षयः कालो धाताहं विश्वतो-मुखः ॥३३॥&lt;br /&gt;मृत्युः सर्व-हरश् चाहम् उद्भवश् च भविष्यताम् ।&lt;br /&gt;कीर्तिः श्रीर् वाक् च नारीणां स्मृतिर् मेधा धृतिः क्षमा ॥३४॥&lt;br /&gt;बृहत्-साम तथा साम्नां गायत्री छन्दसाम् अहम् ।&lt;br /&gt;मासानां मार्गशीर्षो’हम् ऋतूनां कुसुमाकरः ॥३५॥&lt;br /&gt;द्यूतं छलयताम् अस्मि तेजस् तेजस्विनाम् अहम् ।&lt;br /&gt;जयो’स्मि व्यवसायो’स्मि सत्त्वं सत्त्ववताम् अहम् ॥३६॥&lt;br /&gt;वृष्णीनां वासुदेवो’स्मि पाण्डवानां धनंजयः ।&lt;br /&gt;मुनीनाम् अप्य् अहं व्यासः कवीनाम् उशना कविः ॥३७॥&lt;br /&gt;दण्डो दमयताम् अस्मि नीतिर् अस्मि जिगीषताम् ।&lt;br /&gt;मौनं चैवास्मि गुह्यानां ज्ञानं ज्ञानवताम् अहम् ॥३८॥&lt;br /&gt;यच् चापि सर्व-भूतानां बीजं तद् अहम् अर्जुन ।&lt;br /&gt;न तद् अस्ति विना यत् स्यान् मया भूतं चराचरम् ॥३९॥&lt;br /&gt;नान्तो’स्ति मम दिव्यानां विभूतीनां परन्तप ।&lt;br /&gt;एष तूद्देशतः प्रोक्तो विभूतेर् विस्तरो मया ॥४०॥&lt;br /&gt;यद् यद् विभूतिमत् सत्त्वं श्रीमद् ऊर्जितम् एव वा ।&lt;br /&gt;तत् तद् एवावगच्छ त्वं मम तेजो’ंश-संभवम् ॥४१॥&lt;br /&gt;अथ वा बहुनैतेन किं ज्ञातेन तवार्जुन ।&lt;br /&gt;विष्टभ्याहम् इदं कृत्स्नम् एकांशेन स्थितो जगत् ॥४२॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;इति श्री-महाभारते शत-साहस्रयां संहितायां वैयासिक्यां भीष्म-पर्वणि &lt;br /&gt;श्रीमद्-भगवद्-गीतासूपनिषत्सु ब्रह्म-विद्यायां योग-शास्त्रे श्री-कृष्णार्जुन-संवादे विभूति-योगो नाम दशमो’ध्यायः ॥&lt;br /&gt; —ओ)०(ओ—&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(११)&lt;br /&gt;अथैकादशो’ध्यायः&lt;br /&gt;विश्व-रूप-दर्शन-योगः&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;अर्जुन उवाच&lt;br /&gt;मद्-अनुग्रहाय परमं गुह्यम् अध्यात्म-संज्ञितम् ।&lt;br /&gt;यत् त्वयोक्तं वचस् तेन मोहो’यं विगतो मम ॥१॥&lt;br /&gt;भवाप्ययौ हि भूतानां श्रुतौ विस्तरशो मया ।&lt;br /&gt;त्वत्तः कमल-पत्राक्ष माहात्म्यम् अपि चाव्ययम् ॥२॥&lt;br /&gt;एवम् एतद् यथात्थ त्वम् आत्मानं परमेश्वर ।&lt;br /&gt;द्रष्टुम् इच्छामि ते रूपम् ऐश्वरं पुरुषोत्तम ॥३॥&lt;br /&gt;मन्यसे यदि तच् छक्यं मया द्रष्टुम् इति प्रभो ।&lt;br /&gt;योगेश्वर ततो मे त्वं दर्शयात्मानम् अव्ययम् ॥४॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;श्री-भगवान् उवाच&lt;br /&gt;पश्य मे पार्थ रूपाणि शतशो’थ सहस्रशः ।&lt;br /&gt;नाना-विधानि दिव्यानि नाना-वर्णाकृतीनि च ॥५॥&lt;br /&gt;पश्यादित्यान् वसून् रुद्रान् अश्विनौ मरुतस् तथा ।&lt;br /&gt;बहून्य् अदृष्ट-पूर्वाणि पश्याश्चर्याणि भारत ॥६॥&lt;br /&gt;इहैकस्थं जगत् कृत्स्नं पश्याद्य स-चराचरम् ।&lt;br /&gt;मम देहे गुडाकेश यच् चान्यद् द्रष्टुम् इच्छसि ॥७॥&lt;br /&gt;न तु मां शक्यसे द्रष्टुम् अनेनैव स्व-चक्षुषा ।&lt;br /&gt;दिव्यं ददामि ते चक्षुः पश्य मे योगम् ऐश्वरम् ॥८॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;संजय उवाच&lt;br /&gt;एवम् उक्त्वा ततो राजन् महा-योगेश्वरो हरिः ।&lt;br /&gt;दर्शयाम् आस पार्थाय परमं रूपम् ऐश्वरम् ॥९॥&lt;br /&gt;अनेक-वक्त्र-नयनम् अनेकाद्भुत-दर्शनम् ।&lt;br /&gt;अनेक-दिव्याभरणं दिव्यानेकोद्यतायुधम् ॥१०॥&lt;br /&gt;दिव्य-माल्याम्बर-धरं दिव्य-गन्धानुलेपनम् ।&lt;br /&gt;सर्वाश्चर्य-मयं देवम् अनन्तं विश्वतो-मुखम् ॥११॥&lt;br /&gt;दिवि सूर्य-सहस्रस्य भवेद् युगपद् उत्थिता ।&lt;br /&gt;यदि भाः सदृशी सा स्याद् भासस् तस्य महात्मनः ॥१२॥&lt;br /&gt;तत्रैकस्थं जगत् कृत्स्नं प्रविभक्तम् अनेकधा ।&lt;br /&gt;अपश्यद् देव-देवस्य शरीरे पाण्डवस् तदा ॥१३॥&lt;br /&gt;ततः स विस्मयाविष्टो हृष्ट-रोमा धनंजयः ।&lt;br /&gt;प्रणम्य शिरसा देवं कृताञ्जलिर् अभाषत ॥१४॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;अर्जुन उवाच&lt;br /&gt;पश्यामि देवांस् तव देव देहे&lt;br /&gt;सर्वांस् तथा भूत-विशेष-संघान् ।&lt;br /&gt;ब्रह्माणम् ईशं कमलासन-स्थम्&lt;br /&gt;ऋषींश् च सर्वान् उरगांश् च दिव्यान् ॥१५॥&lt;br /&gt;अनेक-बाहूदर-वक्त्र-नेत्रं&lt;br /&gt;पश्यामि त्वा सर्वतो’नन्त-रूपम् ।&lt;br /&gt;नान्तं न मध्यं न पुनस् तवादिं&lt;br /&gt;पश्यामि विश्वेश्वर विश्व-रूप ॥१६॥&lt;br /&gt;किरीटिनं गदिनं चक्रिणं च&lt;br /&gt;तेजो-राशिं सर्वतो दीप्तिमन्तम् ।&lt;br /&gt;पश्यामि त्वां दुर्निरीक्ष्यं समन्ताद्&lt;br /&gt;दीप्तानलार्क-द्युतिम् अप्रमेयम् ॥१७॥&lt;br /&gt;त्वम् अक्षरं परमं वेदितव्यं&lt;br /&gt;त्वम् अस्य विश्वस्य परं निधानम् ।&lt;br /&gt;त्वम् अव्ययः शाश्वत-धर्म-गोप्ता&lt;br /&gt;सनातनस् त्वं पुरुषो मतो मे ॥१८॥&lt;br /&gt;अनादि-मध्यान्तम् अनन्त-वीर्यम्&lt;br /&gt;अनन्त-बाहुं शशि-सूर्य-नेत्रम् ।&lt;br /&gt;पश्यामि त्वां दीप्त-हुताश-वक्त्रं&lt;br /&gt;स्व-तेजसा विश्वम् इदं तपन्तम् ॥१९॥&lt;br /&gt;द्याव्-आपृथिव्योर् इदम् अन्तरं हि&lt;br /&gt;व्याप्तं त्वयैकेन दिशश् च सर्वाः ।&lt;br /&gt;दृष्ट्वाद्भुतं रूपम् इदं तवोग्रं&lt;br /&gt;लोक-त्रयं प्रव्यथितं महात्मन् ॥२०॥&lt;br /&gt;अमी हि त्वा सुर-संघा विशन्ति&lt;br /&gt;केचिद् भीताः प्राञ्जलयो गृणन्ति ।&lt;br /&gt;स्वस्तीत्य् उक्त्वा महर्षि-सिद्ध-संघाः&lt;br /&gt;स्तुवन्ति त्वां स्तुतिभिः पुष्कलाभिः ॥२१॥&lt;br /&gt;रुद्रादित्या वसवो ये च साध्या&lt;br /&gt;विश्वे’श्विनौ मरुतश् चोष्मपाश् च ।&lt;br /&gt;गन्धर्व-यक्षासुर-सिद्ध-संघा&lt;br /&gt;वीक्षन्ते त्वां विस्मिताश् चैव सर्वे ॥२२॥&lt;br /&gt;रूपं महत् ते बहु-वक्त्र-नेत्रं&lt;br /&gt;महा-बाहो बहु-बाहूरु-पादम् ।&lt;br /&gt;बहूदरं बहु-दंष्ट्रा-करालं&lt;br /&gt;दृष्ट्वा लोकाः प्रव्यथितास् तथाहम् ॥२३॥&lt;br /&gt;नभः-स्पृशं दीप्तम् अनेक-वर्णं&lt;br /&gt;व्यात्ताननं दीप्त-विशाल-नेत्रम् ।&lt;br /&gt;दृष्ट्वा हि त्वां प्रव्यथितान्तरात्मा&lt;br /&gt;धृतिं न विन्दामि शमं च विष्णो ॥२४॥&lt;br /&gt;दंष्ट्रा-करालानि च ते मुखानि&lt;br /&gt;दृष्ट्वैव कालानल-संनिभानि ।&lt;br /&gt;दिशो न जाने न लभे च शर्म&lt;br /&gt;प्रसीद देवेश जगन्-निवास ॥२५॥&lt;br /&gt;अमी च त्वां धृतराष्ट्रस्य पुत्राः&lt;br /&gt;सर्वे सहैवावनिपाल-संघैः ।&lt;br /&gt;भीष्मो द्रोणः सूत-पुत्रस् तथासौ&lt;br /&gt;सहास्मदीयैर् अपि योध-मुख्यैः ॥२६॥&lt;br /&gt;वक्त्राणि ते त्वरमाणा विशन्ति&lt;br /&gt;दंष्ट्रा-करालानि भयानकानि ।&lt;br /&gt;केचिद् विलग्ना दशनान्तरेषु&lt;br /&gt;सन्दृश्यन्ते चूर्णितैर् उत्तमाङ्गैः ॥२७॥&lt;br /&gt;यथा नदीनां बहवो’म्बु-वेगाः&lt;br /&gt;समुद्रम् एवाभिमुखा द्रवन्ति ।&lt;br /&gt;तथा तवामी नर-लोक-वीरा&lt;br /&gt;विशन्ति वक्त्राण्य् अभिविज्वलन्ति ॥२८॥&lt;br /&gt;यथा प्रदीप्तं ज्वलनं पतङ्गा&lt;br /&gt;विशन्ति नाशाय समृद्ध-वेगाः ।&lt;br /&gt;तथैव नाशाय विशन्ति लोकास्&lt;br /&gt;तवापि वक्त्राणि समृद्ध-वेगाः ॥२९॥&lt;br /&gt;लेलिह्यसे ग्रसमानः समन्ताल्&lt;br /&gt;लोकान् समग्रान् वदनैर् ज्वलद्भिः ।&lt;br /&gt;तेजोभिर् आपूर्य जगत् समग्रं&lt;br /&gt;भासस् तवोग्राः प्रतपन्ति विष्णो ॥३०॥&lt;br /&gt;आख्याहि मे को भवान् उग्र-रूपो&lt;br /&gt;नमो’स्तु ते देव-वर प्रसीद ।&lt;br /&gt;विज्ञातुम् इच्छामि भवन्तम् आद्यं&lt;br /&gt;न हि प्रजानामि तव प्रवृत्तिम् ॥३१॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;श्री-भगवान् उवाच&lt;br /&gt;कालो’स्मि लोक-क्षय-कृत् प्रवृद्धो&lt;br /&gt;लोकान् समाहर्तुम् इह प्रवृत्तः ।&lt;br /&gt;ऋते’पि त्वा न भविष्यन्ति सर्वे&lt;br /&gt;ये’वस्थिताः प्रत्यनीकेषु योधाः ॥३२॥&lt;br /&gt;तस्मात् त्वम् उत्तिष्ठ यशो लभस्व&lt;br /&gt;जित्वा शत्रून् भुङ्क्ष्व राज्यं समृद्धम् ।&lt;br /&gt;मयैवैते निहताः पूर्वम् एव&lt;br /&gt;निमित्त-मात्रं भव सव्यसाचिन् ॥३३॥&lt;br /&gt;द्रोणं च भीष्मं च जयद्रथं च&lt;br /&gt;कर्णं तथान्यान् अपि योध-वीरान् ।&lt;br /&gt;मया हतांस् त्वं जहि मा व्यथिष्ठा&lt;br /&gt;युध्यस्व जेतासि रणे सपत्नान् ॥३४॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;संजय उवाच&lt;br /&gt;एतच् छ्रुत्वा वचनं केशवस्य&lt;br /&gt;कृताञ्जलिर् वेपमानः किरीटी ।&lt;br /&gt;नमस्कृत्वा भूय एवाह कृष्णं&lt;br /&gt;स-गद्गदं भीत-भीतः प्रणम्य ॥३५॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;अर्जुन उवाच&lt;br /&gt;स्थाने हृषीकेश तव प्रकीर्त्या&lt;br /&gt;जगत् प्रहृष्यत्य् अनुरज्यते च ।&lt;br /&gt;रक्षांसि भीतानि दिशो द्रवन्ति&lt;br /&gt;सर्वे नमस्यन्ति च सिद्ध-संघाः ॥३६॥&lt;br /&gt;कस्माच् च ते न नमेरन् महात्मन्&lt;br /&gt;गरीयसे ब्रह्मणो’प्य् आदि-कर्त्रे ।&lt;br /&gt;अनन्त देवेश जगन्-निवास&lt;br /&gt;त्वम् अक्षरं सद् असत् तत्-परं यत् ॥३७॥&lt;br /&gt;त्वम् आदि-देवः पुरुषः पुराणस्&lt;br /&gt;त्वम् अस्य विश्वस्य परं निधानम् ।&lt;br /&gt;वेत्तासि वेद्यं च परं च धाम&lt;br /&gt;त्वया ततं विश्वम् अनन्त-रूप ॥३८॥&lt;br /&gt;वायुर् यमो’ग्निर् वरुणः शशाङ्कः&lt;br /&gt;प्रजापतिस् त्वं प्रपितामहश् च ।&lt;br /&gt;नमो नमस् ते’स्तु सहस्र-कृत्वः&lt;br /&gt;पुनश् च भूयो’पि नमो नमस् ते ॥३९॥&lt;br /&gt;नमः पुरस्ताद् अथ पृष्ठतस् ते&lt;br /&gt;नमो’स्तु ते सर्वत एव सर्व ।&lt;br /&gt;अनन्त-वीर्यामित-विक्रमस् त्वं&lt;br /&gt;सर्वं समाप्नोषि ततो’सि सर्वः ॥४०॥&lt;br /&gt;सखेति मत्वा प्रसभं यद् उक्तं&lt;br /&gt;हे कृष्ण हे यादव हे सखेति ।&lt;br /&gt;अजानता महिमानं तवेदं&lt;br /&gt;मया प्रमादात् प्रणयेन वापि ॥४१॥&lt;br /&gt;यच् चावहासार्थम् असत्कृतो’सि&lt;br /&gt;विहार-शय्यासन-भोजनेषु ।&lt;br /&gt;एको’थ वाप्य् अच्युत तत्-समक्षं&lt;br /&gt;तत् क्षामये त्वाम् अहम् अप्रमेयम् ॥४२॥&lt;br /&gt;पितासि लोकस्य चराचरस्य&lt;br /&gt;त्वम् अस्य पूज्यश् च गुरुर् गरीयान् ।&lt;br /&gt;न त्वत्-समो’स्त्य् अभ्यधिकः कुतो’न्यो&lt;br /&gt;लोक-त्रये’प्य् अप्रतिम-प्रभाव ॥४३॥&lt;br /&gt;तस्मात् प्रणम्य प्रणिधाय कायं&lt;br /&gt;प्रसादये त्वाम् अहम् ईशम् ईड्यम् ।&lt;br /&gt;पितेव पुत्रस्य सखेव सख्युः&lt;br /&gt;प्रियः प्रियायार्हसि देव सोढुम् ॥४४॥&lt;br /&gt;अदृष्ट-पूर्वं हृषितो’स्मि दृष्ट्वा&lt;br /&gt;भयेन च प्रव्यथितं मनो मे ।&lt;br /&gt;तद् एव मे दर्शय देव रूपं&lt;br /&gt;प्रसीद देवेश जगन्-निवास ॥४५॥&lt;br /&gt;किरीटिनं गदिनं चक्र-हस्तम्&lt;br /&gt;इच्छामि त्वां द्रष्टुम् अहं तथैव ।&lt;br /&gt;तेनैव रूपेण चतुर्-भुजेन&lt;br /&gt;सहस्र-बाहो भव विश्व-मूर्ते ॥४६॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;श्री-भगवान् उवाच&lt;br /&gt;मया प्रसन्नेन तवार्जुनेदं&lt;br /&gt;रूपं परं दर्शितम् आत्म-योगात् ।&lt;br /&gt;तेजो-मयं विश्वम् अनन्तम्&lt;br /&gt;आद्यं यन् मे त्वद्-अन्येन न दृष्ट-पूर्वम् ॥४७॥&lt;br /&gt;न वेद यज्ञाध्ययनैर् न दानैर्&lt;br /&gt;न च क्रियाभिर् न तपोभिर् उग्रैः ।&lt;br /&gt;एवं-रूपः शक्य अहं नृ-लोके&lt;br /&gt;द्रष्टुं त्वद्-अन्येन कुरु-प्रवीर ॥४८॥&lt;br /&gt;मा ते व्यथा मा च विमूढ-भावो&lt;br /&gt;दृष्ट्वा रूपं घोरम् ईदृङ् ममेदम् ।&lt;br /&gt;व्यपेत-भीः प्रीत-मनाः पुनस् त्वं&lt;br /&gt;तद् एव मे रूपम् इदं प्रपश्य ॥४९॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;संजय उवाच&lt;br /&gt;इत्य् अर्जुनं वासुदेवस् तथोक्त्वा&lt;br /&gt;स्वकं रूपं दर्शयाम् आस भूयः ।&lt;br /&gt;आश्वासयाम् आस च भीतम् एनं&lt;br /&gt;भूत्वा पुनः सौम्य-वपुर् महात्मा ॥५०॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;अर्जुन उवाच&lt;br /&gt;दृष्ट्वेदं मानुषं रूपं तव सौम्यं जनार्दन ।&lt;br /&gt;इदानीम् अस्मि संवृत्तः स-चेताः प्रकृतिं गतः ॥५१॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;श्री-भगवान् उवाच&lt;br /&gt;सुदुर्दर्शम् इदं रूपं दृष्टवान् असि यन् मम ।&lt;br /&gt;देवा अप्य् अस्य रूपस्य नित्यं दर्शन-काङ्क्षिणः ॥५२॥&lt;br /&gt;नाहं वेदैर् न तपसा न दानेन न चेज्यया ।&lt;br /&gt;शक्य एवं-विधो द्रष्टुं दृष्टवान् असि मां यथा ॥५३॥&lt;br /&gt;भक्त्या त्व् अनन्यया शक्य अहम् एवं-विधो’र्जुन ।&lt;br /&gt;ज्ञातुं द्रष्टुं च तत्त्वेन प्रवेष्टुं च परन्तप ॥५४॥&lt;br /&gt;मत्-कर्म-कृन् मत्-परमो मद्-भक्तः सङ्ग-वर्जितः ।&lt;br /&gt;निर्वैरः सर्व-भूतेषु यः स माम् एति पाण्डव ॥५५॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;इति श्री-महाभारते शत-साहस्रयां संहितायां वैयासिक्यां भीष्म-पर्वणि &lt;br /&gt;श्रीमद्-भगवद्-गीतासूपनिषत्सु ब्रह्म-विद्यायां योग-शास्त्रे श्री-कृष्णार्जुन-संवादे विश्व-रूप-योगो नामैकादशो’ध्यायः ॥&lt;br /&gt; —ओ)०(ओ—&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(१२)&lt;br /&gt;अथ द्वादशो’ध्यायः&lt;br /&gt;भक्ति-योगः&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;अर्जुन उवाच&lt;br /&gt;एवं सतत-युक्ता ये भक्तास् त्वां पर्युपासते ।&lt;br /&gt;ये चाप्य् अक्षरम् अव्यक्तं तेषां के योग-वित्तमाः ॥१॥&lt;br /&gt;श्री-भगवान् उवाच&lt;br /&gt;मय्य् आवेश्य मनो ये मां नित्य-युक्ता उपासते ।&lt;br /&gt;श्रद्धया परयोपेतास् ते मे युक्ततमा मताः ॥२॥&lt;br /&gt;ये त्व् अक्षरम् अनिर्देश्यम् अव्यक्तं पर्युपासते ।&lt;br /&gt;सर्वत्र-गम् अचिन्त्यं च कूटस्थम् अचलं ध्रुवम् ॥३॥&lt;br /&gt;संनियम्येन्द्रिय-ग्रामं सर्वत्र सम-बुद्धयः ।&lt;br /&gt;ते प्राप्नुवन्ति माम् एव सर्व-भूत-हिते रताः ॥४॥&lt;br /&gt;क्लेशो’धिकतरस् तेषाम् अव्यक्तासक्त-चेतसाम् ।&lt;br /&gt;अव्यक्ता हि गतिर् दुःखं देहवद्भिर् अवाप्यते ॥५॥&lt;br /&gt;ये तु सर्वाणि कर्माणि मयि संन्यस्य मत्-पराः ।&lt;br /&gt;अनन्येनैव योगेन मां ध्यायन्त उपासते ॥६॥&lt;br /&gt;तेषाम् अहं समुद्धर्ता मृत्यु-संसार-सागरात् ।&lt;br /&gt;भवामि नचिरात् पार्थ मय्य् आवेशित-चेतसाम् ॥७॥&lt;br /&gt;मय्य् एव मन आधत्स्व मयि बुद्धिं निवेशय ।&lt;br /&gt;निवसिष्यसि मय्य् एव अत ऊर्ध्वं न संशयः ॥८॥&lt;br /&gt;अथ चित्तं समाधातुं न शक्नोषि मयि स्थिरम् ।&lt;br /&gt;अभ्यास-योगेन ततो माम् इच्छाप्तुं धनंजय ॥९॥&lt;br /&gt;अभ्यासे’प्य् असमर्थो’सि मत्-कर्म-परमो भव ।&lt;br /&gt;मद्-अर्थम् अपि कर्माणि कुर्वन् सिद्धिम् अवाप्स्यसि ॥१०॥&lt;br /&gt;अथैतद् अप्य् अशक्तो’सि कर्तुं मद्-योगम् आश्रितः ।&lt;br /&gt;सर्व-कर्म-फल-त्यागं ततः कुरु यतात्मवान् ॥११॥&lt;br /&gt;श्रेयो हि ज्ञानम् अभ्यासाज् ज्ञानाद् ध्यानं विशिष्यते ।&lt;br /&gt;ध्यानात् कर्म-फल-त्यागस् त्यागाच् छान्तिर् अनन्तरम् ॥१२॥&lt;br /&gt;अद्वेष्टा सर्व-हूतानां मैत्रः करुण एव च ।&lt;br /&gt;निर्ममो निरहंकारः सम-दुःख-सुखः क्षमी ॥१३॥&lt;br /&gt;संतुष्टः सततं योगी यतात्मा दृढ-निश्चयः ।&lt;br /&gt;मय्य् अर्पित-मनो-बुद्धिर् यो मद्-भक्तः स मे प्रियः ॥१४॥&lt;br /&gt;यस्मान् नोद्विजते लोको लोकान् नोद्विजते च यः ।&lt;br /&gt;हर्षामर्ष-भयोद्वेगैर् मुक्तो यः स च मे प्रियः ॥१५॥&lt;br /&gt;अनपेक्षः शुचिर् दक्ष उदासीनो गत-व्यथः ।&lt;br /&gt;सर्वारम्भ-परित्यागी यो मद्-भक्तः स मे प्रियः ॥१६॥&lt;br /&gt;यो न हृष्यति न द्वेष्टि न शोचति न काङ्क्षति ।&lt;br /&gt;शुभाशुभ-परित्यागी भक्तिमान् यः स मे प्रियः ॥१७॥&lt;br /&gt;समः शत्रौ च मित्रे च तथा मानापमानयोः ।&lt;br /&gt;शीतोष्ण-सुख-दुःखेषु समः सङ्ग-विवर्जितः ॥१८॥&lt;br /&gt;तुल्य-निन्दा-स्तुतिर् मौनी संतुष्टो येन केनचित् ।&lt;br /&gt;अनिकेतः स्थिर-मतिर् भक्तिमान् मे प्रियो नरः ॥१९॥&lt;br /&gt;ये तु धर्म्यामृतम् इदं यथोक्तं पर्युपासते ।&lt;br /&gt;श्रद्दधाना मत्-परमा भक्तास् ते’तीव मे प्रियाः ॥२०॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;इति श्री-महाभारते शत-साहस्रयां संहितायां वैयासिक्यां भीष्म-पर्वणि &lt;br /&gt;श्रीमद्-भगवद्-गीतासूपनिषत्सु ब्रह्म-विद्यायां योग-शास्त्रे श्री-कृष्णार्जुन-संवादे भक्ति-योगो नाम द्वादशो’ध्यायः ॥&lt;br /&gt; —ओ)०(ओ—&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(१३)&lt;br /&gt;अथ त्रयोदशो’ध्यायः&lt;br /&gt;क्षेत्र-क्षेत्रज्ञ-योगः&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;श्री-भगवान् उवाच&lt;br /&gt;इदं शरीरं कौन्तेय क्षेत्रम् इत्य् अभिधीयते ।&lt;br /&gt;एतद् यो वेत्ति तं प्राहुः क्षेत्रज्ञ इति तद्विदः ॥१॥&lt;br /&gt;क्षेत्रज्ञं चापि मां विद्धि सर्व-क्षेत्रेषु भारत ।&lt;br /&gt;क्षेत्र-क्षेत्रज्ञयोर् ज्ञानं यत् तज् ज्ञानं मतं मम ॥२॥&lt;br /&gt;तत् क्षेत्रं यच् च यादृक् च यद्-विकारि यतश् च यत् ।&lt;br /&gt;स च यो यत्-प्रभावश् च तत् समासेन मे शृणु ॥३॥&lt;br /&gt;ऋषिभिर् बहुधा गीतं छन्दोभिर् विविधैः पृथक् ।&lt;br /&gt;ब्रह्म-सूत्र-पदैश् चैव हेतुमद्भिर् विनिश्चितैः ॥४॥&lt;br /&gt;महा-भूतान्य् अहंकारो बुद्धिर् अव्यक्तम् एव च ।&lt;br /&gt;इन्द्रियाणि दशैकं च पञ्च चेन्द्रिय-गोचराः ॥५॥&lt;br /&gt;इच्छा द्वेषः सुखं दुःखं संघातश् चेतना धृतिः ।&lt;br /&gt;एतत् क्षेत्रं समासेन स-विकारम् उदाहृतम् ॥६॥&lt;br /&gt;अमानित्वम् अदम्भित्वम् अहिंसा क्षान्तिर् आर्जवम् ।&lt;br /&gt;आचार्योपासनं शौचं स्थैर्यम् आत्म-विनिग्रहः ॥७॥&lt;br /&gt;इन्द्रियार्थेषु वैराग्यम् अनहंकार एव च ।&lt;br /&gt;जन्म-मृत्यु-जरा-व्याधि-दुःख-दोषानुदर्शनम् ॥८॥&lt;br /&gt;असक्तिर् अनभिष्वङ्गः पुत्र-दार-गृहादिषु ।&lt;br /&gt;नित्यं च सम-चित्तत्वम् इष्टानिष्टोपपत्तिषु ॥९॥&lt;br /&gt;मयि चानन्य-योगेन भक्तिर् अव्यभिचारिणी ।&lt;br /&gt;विविक्त-देश-सेवित्वम् अरतिर् जन-संसदि ॥१०॥&lt;br /&gt;अध्यात्म-ज्ञान-नित्यत्वं तत्त्व-ज्ञानार्थ-दर्शनम् ।&lt;br /&gt;एतज् ज्ञानम् इति प्रोक्तम् अज्ञानं यद् अतो’न्यथा ॥११॥&lt;br /&gt;ज्ञेयं यत् तत् प्रवक्ष्यामि यज् ज्ञात्वामृतम् अश्नुते ।&lt;br /&gt;अनादिमत् परं ब्रह्म न सत् तन् नासद् उच्यते ॥१२॥&lt;br /&gt;सर्वतः पाणि-पादं तत् सर्वतो’क्षि-शिरो-मुखम् ।&lt;br /&gt;सर्वतः श्रुतिमल् लोके सर्वम् आवृत्य तिष्ठति ॥१३॥&lt;br /&gt;सर्वेन्द्रिय-गुणाभासं सर्वेन्द्रिय-विवर्जितम् ।&lt;br /&gt;असक्तं सर्व-भृच् चैव निर्गुणं गुण-भोक्तृ च ॥१४॥&lt;br /&gt;बहिर् अन्तश् च भूतानाम् अचरं चरम् एव च ।&lt;br /&gt;सूक्ष्मत्वात् तद् अविज्ञेयं दूर-स्थं चान्तिके च तत् ॥१५॥&lt;br /&gt;अविभक्तं च भूतेषु विभक्तम् इव च स्थितम् ।&lt;br /&gt;भूत-भर्तृ च तज् ज्ञेयं ग्रसिष्णु प्रभविष्णु च ॥१६॥&lt;br /&gt;ज्योतिषाम् अपि तज् ज्योतिस् तमसः परम् उच्यते ।&lt;br /&gt;ज्ञानं ज्ञेयं ज्ञान-गम्यं हृदि सर्वस्य विष्ठितम् ॥१७॥&lt;br /&gt;इति क्षेत्रं तथा ज्ञानं ज्ञेयं चोक्तं समासतः ।&lt;br /&gt;मद्-भक्त एतद् विज्ञाय मद्-भावायोपपद्यते ॥१८॥&lt;br /&gt;प्रकृतिं पुरुषं चैव विद्ध्य् अनादी उभाव् अपि ।&lt;br /&gt;विकारांश् च गुणांश् चैव विद्धि प्रकृति-संभवान् ॥१९॥&lt;br /&gt;कार्य-कारण-कर्तृत्वे हेतुः प्रकृतिर् उच्यते ।&lt;br /&gt;पुरुषः सुख-दुःखानां भोक्तृत्वे हेतुर् उच्यते ॥२०॥&lt;br /&gt;पुरुषः प्रकृति-स्थो हि भुङ्क्ते प्रकृतिजान् गुणान् ।&lt;br /&gt;कारणं गुण-सङ्गो’स्य सद्-असद्-योनि-जन्मसु ॥२१॥&lt;br /&gt;उपद्रष्टानुमन्ता च भर्ता भोक्ता महेश्वरः ।&lt;br /&gt;परमात्मेति चाप्य् उक्तो देहे’स्मिन् पुरुषः परः ॥२२॥&lt;br /&gt;य एवं वेत्ति पुरुषं प्रकृतिं च गुणैः सह ।&lt;br /&gt;सर्वथा वर्तमानो’पि न स भूयो’भिजायते ॥२३॥&lt;br /&gt;ध्यानेनात्मनि पश्यन्ति के चिद् आत्मानम् आत्मना ।&lt;br /&gt;अन्ये सांख्येन योगेन कर्म-योगेन चापरे ॥२४॥&lt;br /&gt;अन्ये त्व् एवम् अजानन्तः श्रुत्वान्येभ्य उपासते ।&lt;br /&gt;ते’पि चातितरन्त्य् एव मृत्युं श्रुति-परायणाः ॥२५॥&lt;br /&gt;यावत् संजायते किंचित् सत्त्वं स्थावर-जङ्गमम् ।&lt;br /&gt;क्षेत्र-क्षेत्रज्ञ-संयोगात् तद् विद्धि भरतर्षभ ॥२६॥&lt;br /&gt;समं सर्वेषु भूतेषु तिष्ठन्तं परमेश्वरम् ।&lt;br /&gt;विनश्यत्स्व् अविनश्यन्तं यः पश्यति स पश्यति ॥२७॥&lt;br /&gt;समं पश्यन् हि सर्वत्र समवस्थितम् ईश्वरम् ।&lt;br /&gt;न हिनस्त्य् आत्मनात्मानं ततो याति परां गतिम् ॥२८॥&lt;br /&gt;प्रकृत्यैव च कर्माणि क्रियमाणानि सर्वशः ।&lt;br /&gt;यः पश्यति तथात्मानम् अकर्तारं स पश्यति ॥२९॥&lt;br /&gt;यदा भूत-पृथग्-भावम् एकस्थम् अनुपश्यति ।&lt;br /&gt;तत एव च विस्तारं ब्रह्म संपद्यते तदा ॥३०॥&lt;br /&gt;अनादित्वान् निर्गुणत्वात् परमात्मायम् अव्ययः ।&lt;br /&gt;शरीर-स्थो’पि कौन्तेय न करोति न लिप्यते ॥३१॥&lt;br /&gt;यथा सर्व-गतं सौक्ष्म्याद् आकाशं नोपलिप्यते ।&lt;br /&gt;सर्वत्रावस्थितो देहे तथात्मा नोपलिप्यते ॥३२॥&lt;br /&gt;यथा प्रकाशयत्य् एकः कृत्स्नं लोकम् इमं रविः ।&lt;br /&gt;क्षेत्रं क्षेत्री तथा कृत्स्नं प्रकाशयति भारत ॥३३॥&lt;br /&gt;क्षेत्र-क्षेत्रज्ञयोर् एवम् अन्तरं ज्ञान-चक्षुषा ।&lt;br /&gt;भूत-प्रकृति-मोक्षं च ये विदुर् यान्ति ते परम् ॥३४॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;इति श्री-महाभारते शत-साहस्रयां संहितायां वैयासिक्यां भीष्म-पर्वणि &lt;br /&gt;श्रीमद्-भगवद्-गीतासूपनिषत्सु ब्रह्म-विद्यायां योग-शास्त्रे श्री-कृष्णार्जुन-संवादे &lt;br /&gt;क्षेत्र-क्षेत्रज्ञ-योगो नाम त्रयोदशो’ध्यायः ॥१३॥&lt;br /&gt; —ओ)०(ओ—&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(१४)&lt;br /&gt;अथ चतुर्दशो’ध्यायः&lt;br /&gt;गुण-त्रय-विभाग-योगः&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;श्री-भगवान् उवाच&lt;br /&gt;परं भूयः प्रवक्ष्यामि ज्ञानानां ज्ञानम् उत्तमम् ।&lt;br /&gt;यज् ज्ञात्वा मुनयः सर्वे परां सिद्धिम् इतो गताः ॥१॥&lt;br /&gt;इदं ज्ञानम् उपाश्रित्य मम साधर्म्यम् आगताः ।&lt;br /&gt;सर्गे’पि नोपजायन्ते प्रलये न व्यथन्ति च ॥२॥&lt;br /&gt;मम योनिर् महद् ब्रह्म तस्मिन् गर्भं दधाम्य् अहम् ।&lt;br /&gt;संभवः सर्व-भूतानां ततो भवति भारत ॥३॥&lt;br /&gt;सर्व-योनिषु कौन्तेय मूर्तयः संभवन्ति याः ।&lt;br /&gt;तासां ब्रह्म महद् योनिर् अहं बीज-प्रदः पिता ॥४॥&lt;br /&gt;सत्त्वं रजस् तम इति गुणाः प्रकृति-संभवाः ।&lt;br /&gt;निबध्नन्ति महा-बाहो देहे देहिनम् अव्ययम् ॥५॥&lt;br /&gt;तत्र सत्त्वं निर्मलत्वात् प्रकाशकम् अनामयम् ।&lt;br /&gt;सुख-सङ्गेन बध्नाति ज्ञान-सङ्गेन चानघ ॥६॥&lt;br /&gt;रजो रागात्मकं विद्धि तृष्णासङ्ग-समुद्भवम् ।&lt;br /&gt;तन् निबध्नाति कौन्तेय कर्म-सङ्गेन देहिनम् ॥७॥&lt;br /&gt;तमस् त्व् अज्ञान-जं विद्धि मोहनं सर्व-देहिनाम् ।&lt;br /&gt;प्रमादालस्य-निद्राभिस् तन् निबध्नाति भारत ॥८॥&lt;br /&gt;सत्त्वं सुखे संजयति रजः कर्मणि भारत ।&lt;br /&gt;ज्ञानम् आवृत्य तु तमः प्रमादे संजयत्य् उत ॥९॥&lt;br /&gt;रजस् तमश् चाभिभूय सत्त्वं भवति भारत ।&lt;br /&gt;रजः सत्त्वं तमश् चैव तमः सत्त्वं रजस् तथा ॥१०॥&lt;br /&gt;सर्व-द्वारेषु देहे’स्मिन् प्रकाश उपजायते ।&lt;br /&gt;ज्ञानं यदा तदा विद्याद् विवृद्धं सत्त्वम् इत्य् उत ॥११॥&lt;br /&gt;लोभः प्रवृत्तिर् आरम्भः कर्मणाम् अशमः स्पृहा ।&lt;br /&gt;रजस्य् एतानि जायन्ते विवृद्धे भरतर्षभ ॥१२॥&lt;br /&gt;अप्रकाशो’प्रवृत्तिश् च प्रमादो मोह एव च ।&lt;br /&gt;तमस्य् एतानि जायन्ते विवृद्धे कुरु-नन्दन ॥१३॥&lt;br /&gt;यदा सत्त्वे प्रवृद्धे तु प्रलयं याति देह-भृत् ।&lt;br /&gt;तदोत्तम-विदां लोकान् अमलान् प्रतिपद्यते ॥१४॥&lt;br /&gt;रजसि प्रलयं गत्वा कर्म-सङ्गिषु जायते ।&lt;br /&gt;तथा प्रलीनस् तमसि मूढ-योनिषु जायते ॥१५॥&lt;br /&gt;कर्मणः सुकृतस्याहुः सात्त्विकं निर्मलं फलम् ।&lt;br /&gt;रजसस् तु फलं दुःखम् अज्ञानं तमसः फलम् ॥१६॥&lt;br /&gt;सत्त्वात् संजायते ज्ञानं रजसो लोभ एव च ।&lt;br /&gt;प्रमाद-मोहौ तमसो भवतो’ज्ञानम् एव च ॥१७॥&lt;br /&gt;ऊर्ध्वं गच्छन्ति सत्त्व-स्था मध्ये तिष्ठन्ति राजसाः ।&lt;br /&gt;जघन्य-गुण-वृत्त-स्था अधो गच्छन्ति तामसाः ॥१८॥&lt;br /&gt;नान्यं गुणेभ्यः कर्तारं यदा द्रष्टानुपश्यति ।&lt;br /&gt;गुणेभ्यश् च परं वेत्ति मद्-भावं सो’धिगच्छति ॥१९॥&lt;br /&gt;गुणान् एतान् अतीत्य त्रीन् देही देह-समुद्भवान् ।&lt;br /&gt;जन्म-मृत्यु-जरा-दुःखैर् विमुक्तो’मृतम् अश्नुते ॥२०॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;अर्जुन उवाच&lt;br /&gt;कैर् लिङ्गैस् त्रीन् गुणान् एतान् अतीतो भवति प्रभो ।&lt;br /&gt;किम्-आचारः कथं चैतांस् त्रीन् गुणान् अतिवर्तते ॥२१॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;श्री-भगवान् उवाच&lt;br /&gt;प्रकाशं च प्रवृत्तिं च मोहम् एव च पाण्डव ।&lt;br /&gt;न द्वेष्टि संप्रवृत्तानि न निवृत्तानि काङ्क्षति ॥२२॥&lt;br /&gt;उदासीनवद् आसीनो गुणैर् यो न विचाल्यते ।&lt;br /&gt;गुणा वर्तन्त इत्य् एव यो’वतिष्ठति नेङ्गते ॥२३॥&lt;br /&gt;सम-दुःख-सुखः स्वस्थः सम-लोष्टाश्म-काञ्चनः ।&lt;br /&gt;तुल्य-प्रियाप्रियो धीरस् तुल्य-निन्दात्म-संस्तुतिः ॥२४॥&lt;br /&gt;मानापमानयोस् तुल्यस् तुल्यो मित्रारि-पक्षयोः ।&lt;br /&gt;सर्वारम्भ-परित्यागी गुणातीतः स उच्यते ॥२५॥&lt;br /&gt;मां च यो’व्यभिचारेण भक्ति-योगेन सेवते ।&lt;br /&gt;स गुणान् समतीत्यैतान् ब्रह्म-भूयाय कल्पते ॥२६॥&lt;br /&gt;ब्रह्मणो हि प्रतिष्ठाहम् अमृतस्याव्ययस्य च ।&lt;br /&gt;शाश्वतस्य च धर्मस्य सुखस्यैकान्तिकस्य च ॥२७॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;इति श्री-महाभारते शत-साहस्रयां संहितायां वैयासिक्यां भीष्म-पर्वणि &lt;br /&gt;श्रीमद्-भगवद्-गीतासूपनिषत्सु ब्रह्म-विद्यायां योग-शास्त्रे श्री-कृष्णार्जुन-संवादे &lt;br /&gt;गुण-त्रय-विभाग-योगो नाम चतुर्दशो’ध्यायः ॥&lt;br /&gt; —ओ)०(ओ—&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(१५)&lt;br /&gt;अथ पञ्चदशो’ध्यायः&lt;br /&gt;पुरुषोत्तम-योगः&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;श्री-भगवान् उवाच&lt;br /&gt;ऊर्ध्व-मूलम् अधः-शाखम् अश्वत्थं प्राहुर् अव्ययम् ।&lt;br /&gt;छन्दांसि यस्य पर्णानि यस् तं वेद स वेदवित् ॥१॥&lt;br /&gt;अधश् चोर्ध्वं प्रसृतास् तस्य शाखा&lt;br /&gt;गुण-प्रवृद्धा विषय-प्रवालाः ।&lt;br /&gt;अधश् च मूलान्य् अनुसंततानि&lt;br /&gt;कर्मानुबन्धीनि मनुष्य-लोके ॥२॥&lt;br /&gt;न रूपम् अस्येह तथोपलभ्यते&lt;br /&gt;नान्तो न चादिर् न च संप्रतिष्ठा ।&lt;br /&gt;अश्वत्थम् एनं सु-विरूढ-मूलम्&lt;br /&gt;असङ्ग-शस्त्रेण दृढेन छित्त्वा ॥३॥&lt;br /&gt;ततः पदं तत्-परिमार्गितव्यं&lt;br /&gt;यस्मिन् गता न निवर्तन्ति भूयः ।&lt;br /&gt;तम् एव चाद्यं पुरुषं प्रपद्ये&lt;br /&gt;यतः प्रवृत्तिः प्रसृता पुराणी ॥४॥&lt;br /&gt;निर्मान-मोहा जित-सङ्ग-दोषा&lt;br /&gt;अध्यात्म-नित्या विनिवृत्त-कामाः ।&lt;br /&gt;द्वन्द्वैर् विमुक्ताः सुख-दुःख-संज्ञैर्&lt;br /&gt;गच्छन्त्य् अमूढाः पदम् अव्ययं तत् ॥५॥&lt;br /&gt;न तद् भासयते सूर्यो न शशाङ्को न पावकः ।&lt;br /&gt;यद् गत्वा न निवर्तन्ते तद् धाम परमं मम ॥६॥&lt;br /&gt;ममैवांशो जीव-लोके जीव-भूतः सनातनः ।&lt;br /&gt;मनः-षष्ठानीन्द्रियाणि प्रकृति-स्थानि कर्षति ॥७॥&lt;br /&gt;शरीरं यद् अवाप्नोति यच् चाप्य् उत्क्रामतीश्वरः ।&lt;br /&gt;गृहीत्वैतानि संयाति वायुर् गन्धान् इवाशयात् ॥८॥&lt;br /&gt;श्रोत्रं चक्षुः स्पर्शनं च रसनं घ्राणम् एव च ।&lt;br /&gt;अधिष्ठाय मनश् चायं विषयान् उपसेवते ॥९॥&lt;br /&gt;उत्क्रामन्तं स्थितं वापि भुञ्जानं वा गुणान्वितम् ।&lt;br /&gt;विमूढा नानुपश्यन्ति पश्यन्ति ज्ञान-चक्षुषः ॥१०॥&lt;br /&gt;यतन्तो योगिनश् चैनं पश्यन्त्य् आत्मन्य् अवस्थितम् ।&lt;br /&gt;यतन्तो’प्य् अकृतात्मानो नैनं पश्यन्त्य् अचेतसः ॥११॥&lt;br /&gt;यद् आदित्य-गतं तेजो जगद् भासयते’खिलम् ।&lt;br /&gt;यच् चन्द्रमसि यच् चाग्नौ तत् तेजो विद्धि मामकम् ॥१२॥&lt;br /&gt;गाम् आविश्य च भूतानि धारयाम्य् अहम् ओजसा ।&lt;br /&gt;पुष्णामि चौषधीः सर्वाः सोमो भूत्वा रसात्मकः ॥१३॥&lt;br /&gt;अहं वैश्वानरो भूत्वा प्राणिनां देहम् आश्रितः ।&lt;br /&gt;प्राणापान-समायुक्तः पचाम्य् अन्नं चतुर्-विधम् ॥१४॥&lt;br /&gt;सर्वस्य चाहं हृदि संनिविष्टो&lt;br /&gt;मत्तः स्मृतिर् ज्ञानम् अपोहनं च ।&lt;br /&gt;वेदैश् च सर्वैर् अहम् एव वेद्यो&lt;br /&gt;वेदान्त-कृद् वेद-विद् एव चाहम् ॥१५॥&lt;br /&gt;द्वाव् इमौ पुरुषौ लोके क्षरश् चाक्षर एव च ।&lt;br /&gt;क्षरः सर्वाणि भूतानि कूटस्थो’क्षर उच्यते ॥१६॥&lt;br /&gt;उत्तमः पुरुषस् त्व् अन्यः परमात्मेत्य् उदाहृतः ।&lt;br /&gt;यो लोक-त्रयम् आविश्य बिभर्त्य् अव्यय ईश्वरः ॥१७॥&lt;br /&gt;यस्मात् क्षरम् अतीतो’हम् अक्षराद् अपि चोत्तमः ।&lt;br /&gt;अतो’स्मि लोके वेदे च प्रथितः पुरुषोत्तमः ॥१८॥&lt;br /&gt;यो माम् एवम् असंमूढो जानाति पुरुषोत्तमम् ।&lt;br /&gt;स सर्व-विद् भजति मां सर्व-भावेन भारत ॥१९॥&lt;br /&gt;इति गुह्यतमं शास्त्रम् इदम् उक्तं मयानघ ।&lt;br /&gt;एतद् बुद्ध्वा बुद्धिमान् स्यात् कृत-कृत्यश् च भारत ॥२०॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;इति श्री-महाभारते शत-साहस्रयां संहितायां वैयासिक्यां भीष्म-पर्वणि &lt;br /&gt;श्रीमद्-भगवद्-गीतासूपनिषत्सु ब्रह्म-विद्यायां योग-शास्त्रे श्री-कृष्णार्जुन-संवादे &lt;br /&gt;पुरुषोत्तम-योगो नाम पञ्चदशो’ध्यायः ॥&lt;br /&gt; —ओ)०(ओ—&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(१६)&lt;br /&gt;अथ षोडशो’ध्यायः&lt;br /&gt;दैवासुर-सम्पद्-विभाग-योगः&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;श्री-भगवान् उवाच&lt;br /&gt;अभयं सत्त्व-संशुद्धिर् ज्ञान-योग-व्यवस्थितिः ।&lt;br /&gt;दानं दमश् च यज्ञश् च स्वाध्यायस् तप आर्जवम् ॥१॥&lt;br /&gt;अहिंसा सत्यम् अक्रोधस् त्यागः शान्तिर् अपैशुनम् ।&lt;br /&gt;दया भूतेष्व् अलोलुप्त्वं मार्दवं ह्रीर् अचापलम् ॥२॥&lt;br /&gt;तेजः क्षमा धृतिः शौचम् अद्रोहो नातिमानिता ।&lt;br /&gt;भवन्ति संपदं दैवीम् अभिजातस्य भारत ॥३॥&lt;br /&gt;दम्भो दर्पो’तिमानश् च क्रोधः पारुष्यम् एव च ।&lt;br /&gt;अज्ञानं चाभिजातस्य पार्थ संपदम् आसुरीम् ॥४॥&lt;br /&gt;दैवी संपद् विमोक्षाय निबन्धायासुरी मता ।&lt;br /&gt;मा शुचः संपदं दैवीम् अभिजातो’सि पाण्डव ॥५॥&lt;br /&gt;द्वौ भूत-सर्गौ लोके’स्मिन् दैव आसुर एव च ।&lt;br /&gt;दैवो विस्तरशः प्रोक्त आसुरं पार्थ मे शृणु ॥६॥&lt;br /&gt;प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च जना न विदुर् आसुराः ।&lt;br /&gt;न शौचं नापि चाचारो न सत्यं तेषु विद्यते ॥७॥&lt;br /&gt;असत्यम् अप्रतिष्ठं ते जगद् आहुर् अनीश्वरम् ।&lt;br /&gt;अपरस्पर-संभूतं किम् अन्यत् काम-हैतुकम् ॥८॥&lt;br /&gt;एतां दृष्टिम् अवष्टभ्य नष्टात्मानो’ल्प-बुद्धयः ।&lt;br /&gt;प्रभवन्त्य् उग्र-कर्माणः क्षयाय जगतो’हिताः ॥९॥&lt;br /&gt;कामम् आश्रित्य दुष्पूरं दम्भ-मान-मदान्विताः ।&lt;br /&gt;मोहाद् गृहीत्वासद्-ग्राहान् प्रवर्तन्ते’शुचिव्रताः ॥१०॥&lt;br /&gt;चिन्ताम् अपरिमेयां च प्रलयान्ताम् उपाश्रिताः ।&lt;br /&gt;कामोपभोग-परमा एतावद् इति निश्चिताः ॥११॥&lt;br /&gt;आशा-पाश-शतैर् बद्धाः काम-क्रोध-परायणाः ।&lt;br /&gt;ईहन्ते काम-भोगार्थम् अन्यायेनार्थ-संचयान् ॥१२॥&lt;br /&gt;इदम् अद्य मया लब्धम् इदं प्राप्स्ये मनोरथम् ।&lt;br /&gt;इदम् अस्तीदम् अपि मे भविष्यति पुनर् धनम् ॥१३॥&lt;br /&gt;असौ मया हतः शत्रुर् हनिष्ये चापरान् अपि ।&lt;br /&gt;ईश्वरो’हम् अहं भोगी सिद्धो’हं बलवान् सुखी ॥१४॥&lt;br /&gt;आढ्यो’भिजनवान् अस्मि को’न्यो’स्ति सदृशो मया ।&lt;br /&gt;यक्ष्ये दास्यामि मोदिष्य इत्य् अज्ञान-विमोहिताः ॥१५॥&lt;br /&gt;अनेक-चित्त-विभ्रान्ता मोह-जाल-समावृताः ।&lt;br /&gt;प्रसक्ताः काम-भोगेषु पतन्ति नरके’शुचौ ॥१६॥&lt;br /&gt;आत्म-संभाविताः स्तब्धा धन-मान-मदान्विताः ।&lt;br /&gt;यजन्ते नाम-यज्ञैस् ते दम्भेनाविधि-पूर्वकम् ॥१७॥&lt;br /&gt;अहंकारं बलं दर्पं कामं क्रोधं च संश्रिताः ।&lt;br /&gt;माम् आत्म-पर-देहेषु प्रद्विषन्तो’भ्यसूयकाः ॥१८॥&lt;br /&gt;तान् अहं द्विषतः क्रूरान् संसारेषु नराधमान् ।&lt;br /&gt;क्षिपाम्य् अजस्रम् अशुभान् आसुरीष्व् एव योनिषु ॥१९॥&lt;br /&gt;आसुरीं योनिम् आपन्ना मूढा जन्मनि जन्मनि ।&lt;br /&gt;माम् अप्राप्यैव कौन्तेय ततो यान्त्य् अधमां गतिम् ॥२०॥&lt;br /&gt;त्रि-विधं नरकस्येदं द्वारं नाशनम् आत्मनः ।&lt;br /&gt;कामः क्रोधस् तथा लोभस् तस्माद् एतत् त्रयं त्यजेत् ॥२१॥&lt;br /&gt;एतैर् विमुक्तः कौन्तेय तमो-द्वारैस् त्रिभिर् नरः ।&lt;br /&gt;आचरत्य् आत्मनः श्रेयस् ततो याति परां गतिम् ॥२२॥&lt;br /&gt;यः शास्त्र-विधिम् उत्सृज्य वर्तते काम-कारतः ।&lt;br /&gt;न स सिद्धिम् अवाप्नोति न सुखं न परां गतिम् ॥२३॥&lt;br /&gt;तस्माच् छास्त्रं प्रमाणं ते कार्याकार्य-व्यवस्थितौ ।&lt;br /&gt;ज्ञात्वा शास्त्र-विधानोक्तं कर्म कर्तुम् इहार्हसि ॥२४॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;इति श्री-महाभारते शत-साहस्रयां संहितायां वैयासिक्यां भीष्म-पर्वणि &lt;br /&gt;श्रीमद्-भगवद्-गीतासूपनिषत्सु ब्रह्म-विद्यायां योग-शास्त्रे श्री-कृष्णार्जुन-संवादे &lt;br /&gt;दैवासुर-सम्पद्-विभाग-योगो नाम षोडशो’ध्यायः ॥&lt;br /&gt; —ओ)०(ओ—&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(१७)&lt;br /&gt;अथ सप्तदशो’ध्यायः&lt;br /&gt;श्रद्धा-त्रय-विभाग-योगः&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;अर्जुन उवाच&lt;br /&gt;ये शास्त्र-विधिम् उत्सृज्य यजन्ते श्रद्धयान्विताः ।&lt;br /&gt;तेषां निष्ठा तु का कृष्ण सत्त्वम् आहो रजस् तमः ॥१॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;श्री-भगवान् उवाच&lt;br /&gt;त्रि-विधा भवति श्रद्धा देहिनां सा स्वभावजा ।&lt;br /&gt;सात्त्विकी राजसी चैव तामसी चेति तां शृणु ॥२॥&lt;br /&gt;सत्त्वानुरूपा सर्वस्य श्रद्धा भवति भारत ।&lt;br /&gt;श्रद्धामयो’यं पुरुषो यो यच्-छ्रद्धः स एव सः ॥३॥&lt;br /&gt;यजन्ते सात्त्विका देवान् यक्ष-रक्षांसि राजसाः ।&lt;br /&gt;प्रेतान् भूत-गणांश् चान्ये यजन्ते तामसा जनाः ॥४॥&lt;br /&gt;अशास्त्र-विहितं घोरं तप्यन्ते ये तपो जनाः ।&lt;br /&gt;दम्भाहंकार-संयुक्ताः काम-राग-बलान्विताः ॥५॥&lt;br /&gt;कर्शयन्तः शरीरस्थं भूत-ग्रामम् अचेतसः ।&lt;br /&gt;मां चैवान्तः-शरीर-स्थं तान् विद्ध्य् आसुर-निश्चयान् ॥६॥&lt;br /&gt;आहारस् त्व् अपि सर्वस्य त्रि-विधो भवति प्रियः ।&lt;br /&gt;यज्ञस् तपस् तथा दानं तेषां भेदम् इमं शृणु ॥७॥&lt;br /&gt;आयुः-सत्त्व-बलारोग्य-सुख-प्रीति-विवर्धनाः ।&lt;br /&gt;रस्याः स्निग्धाः स्थिरा हृद्या आहाराः सात्त्विक-प्रियाः ॥८॥&lt;br /&gt;कट्व्-अम्ल-लवणात्युष्ण-तीक्ष्ण-रूक्ष-विदाहिनः ।&lt;br /&gt;आहारा राजसस्येष्टा दुःख-शोकामय-प्रदाः ॥९॥&lt;br /&gt;यातयामं गत-रसं पूति पर्युषितं च यत् ।&lt;br /&gt;उच्छिष्टम् अपि चामेध्यं भोजनं तामस-प्रियम् ॥१०॥&lt;br /&gt;अफलाकाङ्क्षिभिर् यज्ञो विधि-दृष्टो य इज्यते ।&lt;br /&gt;यष्टव्यम् एवेति मनः समाधाय स सात्त्विकः ॥११॥&lt;br /&gt;अभिसन्धाय तु फलं दम्भार्थम् अपि चैव यत् ।&lt;br /&gt;इज्यते भरत-श्रेष्ठ तं यज्ञं विद्धि राजसम् ॥१२॥&lt;br /&gt;विधि-हीनम् असृष्टान्नं मन्त्र-हीनम् अदक्षिणम् ।&lt;br /&gt;श्रद्धा-विरहितं यज्ञं तामसं परिचक्षते ॥१३॥&lt;br /&gt;देव-द्विज-गुरु-प्राज्ञ-पूजनं शौचम् आर्जवम् ।&lt;br /&gt;ब्रह्मचर्यम् अहिंसा च शारीरं तप उच्यते ॥१४॥&lt;br /&gt;अनुद्वेग-करं वाक्यं सत्यं प्रिय-हितं च यत् ।&lt;br /&gt;स्वाध्यायाभ्यसनं चैव वाङ्-मयं तप उच्यते ॥१५॥&lt;br /&gt;मनः-प्रसादः सौम्यत्वं मौनम् आत्म-विनिग्रहः ।&lt;br /&gt;भाव-संशुद्धिर् इत्य् एतत् तपो मानसम् उच्यते ॥१६॥&lt;br /&gt;श्रद्धया परया तप्तं तपस् तत् त्रि-विधं नरैः ।&lt;br /&gt;अफलाकाङ्क्षिभिर् युक्तैः सात्त्विकं परिचक्षते ॥१७॥&lt;br /&gt;सत्कार-मान-पूजार्थं तपो दम्भेन चैव यत् ।&lt;br /&gt;क्रियते तद् इह प्रोक्तं राजसं चलम् अध्रुवम् ॥१८॥&lt;br /&gt;मूढ-ग्राहेणात्मनो यत् पीडया क्रियते तपः ।&lt;br /&gt;परस्योत्सादनार्थं वा तत् तामसम् उदाहृतम् ॥१९॥&lt;br /&gt;दातव्यम् इति यद् दानं दीयते’नुपकारिणे ।&lt;br /&gt;देशे काले च पात्रे च तद् दानं सात्त्विकं स्मृतम् ॥२०॥&lt;br /&gt;यत् तु प्रत्युपकारार्थं फलम् उद्दिश्य वा पुनः ।&lt;br /&gt;दीयते च परिक्लिष्टं तद् दानं राजसं स्मृतम् ॥२१॥&lt;br /&gt;अदेश-काले यद् दानम् अपात्रेभ्यश् च दीयते ।&lt;br /&gt;असत्कृतम् अवज्ञातं तत् तामसम् उदाहृतम् ॥२२॥&lt;br /&gt;ओं तत् सद् इति निर्देशो ब्रह्मणस् त्रि-विधः स्मृतः ।&lt;br /&gt;ब्राह्मणास् तेन वेदाश् च यज्ञाश् च विहिताः पुरा ॥२३॥&lt;br /&gt;तस्माद् ओम् इत्य् उदाहृत्य यज्ञ-दान-तपः-क्रियाः ।&lt;br /&gt;प्रवर्तन्ते विधानोक्ताः सततं ब्रह्म-वादिनाम् ॥२४॥&lt;br /&gt;तद् इत्य् अनभिसन्धाय फलं यज्ञ-तपः-क्रियाः ।&lt;br /&gt;दान-क्रियाश् च विविधाः क्रियन्ते मोक्ष-काङ्क्षिभिः ॥२५॥&lt;br /&gt;सद्-भावे साधु-भावे च सद् इत्य् एतत् प्रयुज्यते ।&lt;br /&gt;प्रशस्ते कर्मणि तथा सच्-छब्दः पार्थ युज्यते ॥२६॥&lt;br /&gt;यज्ञे तपसि दाने च स्थितिः सद् इति चोच्यते ।&lt;br /&gt;कर्म चैव तद्-अर्थीयं सद् इत्य् एवाभिधीयते ॥२७॥&lt;br /&gt;अश्रद्धया हुतं दत्तं तपस् तप्तं कृतं च यत् ।&lt;br /&gt;असद् इत्य् उच्यते पार्थ न च तत् प्रेत्य नो इह ॥२८॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;इति श्री-महाभारते शत-साहस्रयां संहितायां वैयासिक्यां भीष्म-पर्वणि &lt;br /&gt;श्रीमद्-भगवद्-गीतासूपनिषत्सु ब्रह्म-विद्यायां योग-शास्त्रे श्री-कृष्णार्जुन-संवादे &lt;br /&gt;श्रद्धा-त्रय-विभाग-योगो नाम सप्तदशो’ध्यायः ॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(१८)&lt;br /&gt;अथाष्टदशमो’ध्यायः&lt;br /&gt;मोक्ष-सन्न्यास-योगः&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;अर्जुन उवाच&lt;br /&gt;संन्यासस्य महा-बाहो तत्त्वम् इच्छामि वेदितुम् ।&lt;br /&gt;त्यागस्य च हृषीकेश पृथक् केशि-निषूदन ॥१॥&lt;br /&gt;श्री-भगवान् उवाच ।&lt;br /&gt;काम्यानां कर्मणां न्यासं संन्यासं कवयो विदुः ।&lt;br /&gt;सर्व-कर्म-फल-त्यागं प्राहुस् त्यागं विचक्षणाः ॥२॥&lt;br /&gt;त्याज्यं दोषवद् इत्य् एके कर्म प्राहुर् मनीषिणः ।&lt;br /&gt;यज्ञ-दान-तपः-कर्म न त्याज्यम् इति चापरे ॥३॥&lt;br /&gt;निश्चयं शृणु मे तत्र त्यागे भरत-सत्तम ।&lt;br /&gt;त्यागो हि पुरुष-व्याघ्र त्रि-विधः संप्रकीर्तितः ॥४॥&lt;br /&gt;यज्ञ-दान-तपः-कर्म न त्याज्यं कार्यम् एव तत् ।&lt;br /&gt;यज्ञो दानं तपश् चैव पावनानि मनीषिणाम् ॥५॥&lt;br /&gt;एतान्य् अपि तु कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा फलानि च ।&lt;br /&gt;कर्तव्यानीति मे पार्थ निश्चितं मतम् उत्तमम् ॥६॥&lt;br /&gt;नियतस्य तु संन्यासः कर्मणो नोपपद्यते ।&lt;br /&gt;मोहात् तस्य परित्यागस् तामसः परिकीर्तितः ॥७॥&lt;br /&gt;दुःखम् इत्य् एव यत् कर्म काय-क्लेश-भयात् त्यजेत् ।&lt;br /&gt;स कृत्वा राजसं त्यागं नैव त्याग-फलं लभेत् ॥८॥&lt;br /&gt;कार्यम् इत्य् एव यत् कर्म नियतं क्रियते’र्जुन ।&lt;br /&gt;सङ्गं त्यक्त्वा फलं चैव स त्यागः सात्त्विको मतः ॥९॥&lt;br /&gt;न द्वेष्ट्य् अकुशलं कर्म कुशले नानुषज्जते ।&lt;br /&gt;त्यागी सत्त्व-समाविष्टो मेधावी छिन्न-संशयः ॥१०॥&lt;br /&gt;न हि देह-भृता शक्यं त्यक्तुं कर्माण्य् अशेषतः ।&lt;br /&gt;यस् तु कर्म-फल-त्यागी स त्यागीत्य् अभिधीयते ॥११॥&lt;br /&gt;अनिष्टम् इष्टं मिश्रं च त्रि-विधं कर्मणः फलम् ।&lt;br /&gt;भवत्य् अत्यागिनां प्रेत्य न तु संन्यासिनां क्वचित् ॥१२॥&lt;br /&gt;पञ्चैतानि महा-बाहो कारणानि निबोध मे ।&lt;br /&gt;सांख्ये कृतान्ते प्रोक्तानि सिद्धये सर्व-कर्मणाम् ॥१३॥&lt;br /&gt;अधिष्ठानं तथा कर्ता करणं च पृथग्-विधम् ।&lt;br /&gt;विविधाश् च पृथक्-चेष्टा दैवं चैवात्र पञ्चमम् ॥१४॥&lt;br /&gt;शरीर-वाङ्-मनोभिर् यत् कर्म प्रारभते नरः ।&lt;br /&gt;न्याय्यं वा विपरीतं वा पञ्चैते तस्य हेतवः ॥१५॥&lt;br /&gt;तत्रैवं सति कर्तारम् आत्मानं केवलं तु यः ।&lt;br /&gt;पश्यत्य् अकृत-बुद्धित्वान् न स पश्यति दुर्मतिः ॥१६॥&lt;br /&gt;यस्य नाहंकृतो भावो बुद्धिर् यस्य न लिप्यते ।&lt;br /&gt;हत्वापि स इमान् लोकान् न हन्ति न निबध्यते ॥१७॥&lt;br /&gt;ज्ञानं ज्ञेयं परिज्ञाता त्रि-विधा कर्म-चोदना ।&lt;br /&gt;करणं कर्म कर्तेति त्रि-विधः कर्म-संग्रहः ॥१८॥&lt;br /&gt;ज्ञानं कर्म च कर्ता च त्रिधैव गुण-भेदतः ।&lt;br /&gt;प्रोच्यते गुण-संख्याने यथावच् छृणु तान्य् अपि ॥१९॥&lt;br /&gt;सर्व-भूतेषु येनैकं भावम् अव्ययम् ईक्षते ।&lt;br /&gt;अविभक्तं विभक्तेषु तज् ज्ञानं विद्धि सात्त्विकम् ॥२०॥&lt;br /&gt;पृथक्त्वेन तु यज् ज्ञानं नानाभावान् पृथग्-विधान् ।&lt;br /&gt;वेत्ति सर्वेषु भूतेषु तज् ज्ञानं विद्धि राजसम् ॥२१॥&lt;br /&gt;यत् तु कृत्स्नवद् एकस्मिन् कार्ये सक्तम् अहैतुकम् ।&lt;br /&gt;अतत्त्वार्थवद् अल्पं च तत् तामसम् उदाहृतम् ॥२२॥&lt;br /&gt;नियतं सङ्ग-रहितम् अराग-द्वेषतः कृतम् ।&lt;br /&gt;अफल-प्रेप्सुना कर्म यत् तत् सात्त्विकम् उच्यते ॥२३॥&lt;br /&gt;यत् तु कामेप्सुना कर्म साहंकारेण वा पुनः ।&lt;br /&gt;क्रियते बहुलायासं तद् राजसम् उदाहृतम् ॥२४॥&lt;br /&gt;अनुबन्धं क्षयं हिंसाम् अनपेक्ष्य च पौरुषम् ।&lt;br /&gt;मोहाद् आरभ्यते कर्म यत् तत् तामसम् उच्यते ॥२५॥&lt;br /&gt;मुक्त-सङ्गो’नहं-वादी धृत्य्-उत्साह-समन्वितः ।&lt;br /&gt;सिद्ध्य्-असिद्ध्योर् निर्विकारः कर्ता सात्त्विक उच्यते ॥२६॥&lt;br /&gt;रागी कर्म-फल-प्रेप्सुर् लुब्धो हिंसात्मको’शुचिः ।&lt;br /&gt;हर्ष-शोकान्वितः कर्ता राजसः परिकीर्तितः ॥२७॥&lt;br /&gt;अयुक्तः प्राकृतः स्तब्धः शठो नैकृतिको’लसः ।&lt;br /&gt;विषादी दीर्घ-सूत्री च कर्ता तामस उच्यते ॥२८॥&lt;br /&gt;बुद्धेर् भेदं धृतेश् चैव गुणतस् त्रि-विधं शृणु ।&lt;br /&gt;प्रोच्यमानम् अशेषेण पृथक्त्वेन धनंजय ॥२९॥&lt;br /&gt;प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च कार्याकार्ये भयाभये ।&lt;br /&gt;बन्धं मोक्षं च या वेत्ति बुद्धिः सा पार्थ सात्त्विकी ॥३०॥&lt;br /&gt;यया धर्मम् अधर्मं च कार्यं चाकार्यम् एव च ।&lt;br /&gt;अयथावत् प्रजानाति बुद्धिः सा पार्थ राजसी ॥३१॥&lt;br /&gt;अधर्मं धर्मम् इति या मन्यते तमसावृता ।&lt;br /&gt;सर्वार्थान् विपरीतांश् च बुद्धिः सा पार्थ तामसी ॥३२॥&lt;br /&gt;धृत्या यया धारयते मनः-प्राणेन्द्रिय-क्रियाः ।&lt;br /&gt;योगेनाव्यभिचारिण्या धृतिः सा पार्थ सात्त्विकी ॥३३॥&lt;br /&gt;यया तु धर्म-कामार्थान् धृत्या धारयते’र्जुन ।&lt;br /&gt;प्रसङ्गेन फलाकाङ्क्षी धृतिः सा पार्थ राजसी ॥३४॥&lt;br /&gt;यया स्वप्नं भयं शोकं विषादं मदम् एव च ।&lt;br /&gt;न विमुञ्चति दुर्मेधा धृतिः सा पार्थ तामसी ॥३५॥&lt;br /&gt;सुखं त्व् इदानीं त्रि-विधं शृणु मे भरतर्षभ ।&lt;br /&gt;अभ्यासाद् रमते यत्र दुःखान्तं च निगच्छति ॥३६॥&lt;br /&gt;यत् तदग्रे विषम् इव परिणामे’मृतोपमम् ।&lt;br /&gt;तत् सुखं सात्त्विकं प्रोक्तम् आत्म-बुद्धि-प्रसाद-जम् ॥३७॥&lt;br /&gt;विषयेन्द्रिय-संयोगाद् यत् तदग्रे’मृतोपमम् ।&lt;br /&gt;परिणामे विषम् इव तत् सुखं राजसं स्मृतम् ॥३८॥&lt;br /&gt;यद् अग्रे चानुबन्धे च सुखं मोहनम् आत्मनः ।&lt;br /&gt;निद्रालस्य-प्रमादोत्थं तत् तामसम् उदाहृतम् ॥३९॥&lt;br /&gt;न तद् अस्ति पृथिव्यां वा दिवि देवेषु वा पुनः ।&lt;br /&gt;सत्त्वं प्रकृति-जैर् मुक्तं यद् एभिः स्यात् त्रिभिर् गुणैः ॥४०॥&lt;br /&gt;ब्राह्मण-क्षत्रिय-विशां शूद्राणां च परन्तप ।&lt;br /&gt;कर्माणि प्रविभक्तानि स्वभाव-प्रभवैर् गुणैः ॥४१॥&lt;br /&gt;शमो दमस् तपः शौचं क्षान्तिर् आर्जवम् एव च ।&lt;br /&gt;ज्ञानं विज्ञानम् आस्तिक्यं ब्रह्म-कर्म स्वभावजम् ॥४२॥&lt;br /&gt;शौर्यं तेजो धृतिर् दाक्ष्यं युद्धे चाप्य् अपलायनम् ।&lt;br /&gt;दानम् ईश्वर-भावश् च क्षात्रं कर्म स्वभाव-जम् ॥४३॥&lt;br /&gt;कृषि-गो-रक्ष्य-वाणिज्यं वैश्य-कर्म स्वभाव-जम् ।&lt;br /&gt;परिचर्यात्मकं कर्म शूद्रस्यापि स्वभाव-जम् ॥४४॥&lt;br /&gt;स्वे स्वे कर्मण्य् अभिरतः संसिद्धिं लभते नरः ।&lt;br /&gt;स्व-कर्म-निरतः सिद्धिं यथा विन्दति तच् छृणु ॥४५॥&lt;br /&gt;यतः प्रवृत्तिर् भूतानां येन सर्वम् इदं ततम् ।&lt;br /&gt;स्व-कर्मणा तम् अभ्यर्च्य सिद्धिं विन्दति मानवः ॥४६॥&lt;br /&gt;श्रेयान् स्व-धर्मो विगुणः पर-धर्मात् स्वनुष्ठितात् ।&lt;br /&gt;स्वभाव-नियतं कर्म कुर्वन् नाप्नोति किल्बिषम् ॥४७॥&lt;br /&gt;सहजं कर्म कौन्तेय स-दोषम् अपि न त्यजेत् ।&lt;br /&gt;सर्वारम्भा हि दोषेण धूमेनाग्निर् इवावृताः ॥४८॥&lt;br /&gt;असक्त-बुद्धिः सर्वत्र जितात्मा विगत-स्पृहः ।&lt;br /&gt;नैष्कर्म्य-सिद्धिं परमां संन्यासेनाधिगच्छति ॥४९॥&lt;br /&gt;सिद्धिं प्राप्तो यथा ब्रह्म तथाप्नोति निबोध मे ।&lt;br /&gt;समासेनैव कौन्तेय निष्ठा ज्ञानस्य या परा ॥५०॥&lt;br /&gt;बुद्ध्या विशुद्धया युक्तो धृत्यात्मानं नियम्य च ।&lt;br /&gt;शब्दादीन् विषयांस् त्यक्त्वा राग-द्वेषौ व्युदस्य च ॥५१॥&lt;br /&gt;विविक्त-सेवी लघ्व्-आशी यत-वाक्-काय-मानसः ।&lt;br /&gt;ध्यान-योग-परो नित्यं वैराग्यं समुपाश्रितः ॥५२॥&lt;br /&gt;अहंकारं बलं दर्पं कामं क्रोधं परिग्रहम् ।&lt;br /&gt;विमुच्य निर्ममः शान्तो ब्रह्म-भूयाय कल्पते ॥५३॥&lt;br /&gt;ब्रह्म-भूतः प्रसन्नात्मा न शोचति न काङ्क्षति ।&lt;br /&gt;समः सर्वेषु भूतेषु मद्-भक्तिं लभते पराम् ॥५४॥&lt;br /&gt;भक्त्या माम् अभिजानाति यावान् यश् चास्मि तत्त्वतः ।&lt;br /&gt;ततो मां तत्त्वतो ज्ञात्वा विशते तद्-अनन्तरम् ॥५५॥&lt;br /&gt;सर्व-कर्माण्य् अपि सदा कुर्वाणो मद्-व्यपाश्रयः ।&lt;br /&gt;मत्-प्रसादाद् अवाप्नोति शाश्वतं पदम् अव्ययम् ॥५६॥&lt;br /&gt;चेतसा सर्व-कर्माणि मयि संन्यस्य मत्-परः ।&lt;br /&gt;बुद्धि-योगम् उपाश्रित्य मच्-चित्तः सततं भव ॥५७॥&lt;br /&gt;मच्-चित्तः सर्व-दुर्गाणि मत्-प्रसादात् तरिष्यसि ।&lt;br /&gt;अथ चेत् त्वम् अहंकारान् न श्रोष्यसि विनङ्क्ष्यसि ॥५८॥&lt;br /&gt;यद् अहंकारम् आश्रित्य न योत्स्य इति मन्यसे ।&lt;br /&gt;मिथ्यैष व्यवसायस् ते प्रकृतिस् त्वां नियोक्ष्यति ॥५९॥&lt;br /&gt;स्वभाव-जेन कौन्तेय निबद्धः स्वेन कर्मणा ।&lt;br /&gt;कर्तुं नेच्छसि यन् मोहात् करिष्यस्य् अवशो’पि तत् ॥६०॥&lt;br /&gt;ईश्वरः सर्व-भूतानां हृद्-देशे’र्जुन तिष्ठति ।&lt;br /&gt;भ्रामयन् सर्व-भूतानि यन्त्रारूढानि मायया ॥६१॥&lt;br /&gt;तम् एव शरणं गच्छ सर्व-भावेन भारत ।&lt;br /&gt;तत्-प्रसादात् परां शान्तिं स्थानं प्राप्स्यसि शाश्वतम् ॥६२॥&lt;br /&gt;इति ते ज्ञानम् आख्यातं गुह्याद् गुह्यतरं मया ।&lt;br /&gt;विमृश्यैतद् अशेषेण यथेच्छसि तथा कुरु ॥६३॥&lt;br /&gt;सर्व-गुह्यतमं भूयः शृणु मे परमं वचः ।&lt;br /&gt;इष्टो’सि मे दृढम् इति ततो वक्ष्यामि ते हितम् ॥६४॥&lt;br /&gt;मन्-मना भव मद्-भक्तो मद्-याजी मां नमस्कुरु ।&lt;br /&gt;माम् एवैष्यसि सत्यं ते प्रतिजाने प्रियो’सि मे ॥६५॥&lt;br /&gt;सर्व-धर्मान् परित्यज्य माम् एकं शरणं व्रज ।&lt;br /&gt;अहं त्वा सर्व-पापेभ्यो मोक्षयिष्यामि मा शुचः ॥६६॥&lt;br /&gt;इदं ते नातपस्काय नाभक्ताय कदाचन ।&lt;br /&gt;न चाशुश्रूषवे वाच्यं न च मां यो’भ्यसूयति ॥६७॥&lt;br /&gt;य इदं परमं गुह्यं मद्-भक्तेष्व् अभिधास्यति ।&lt;br /&gt;भक्तिं मयि परां कृत्वा माम् एवैष्यत्य् असंशयः ॥६८॥&lt;br /&gt;न च तस्मान् मनुष्येषु कश्चिन् मे प्रिय-कृत्तमः ।&lt;br /&gt;भविता न च मे तस्माद् अन्यः प्रियतरो भुवि ॥६९॥&lt;br /&gt;अध्येष्यते च य इमं धर्म्यं संवादम् आवयोः ।&lt;br /&gt;ज्ञान-यज्ञेन तेनाहम् इष्टः स्याम् इति मे मतिः ॥७०॥&lt;br /&gt;श्रद्धावान् अनसूयश् च शृणुयाद् अपि यो नरः ।&lt;br /&gt;सो’पि मुक्तः शुभान् लोकान् प्राप्नुयात् पुण्य-कर्मणाम् ॥७१॥&lt;br /&gt;कच्चिद् एतच् छ्रुतं पार्थ त्वयैकाग्रेण चेतसा ।&lt;br /&gt;कच्चिद् अज्ञान-संमोहः प्रनष्टस् ते धनंजय ॥७२॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;अर्जुन उवाच&lt;br /&gt;नष्टो मोहः स्मृतिर् लब्धा त्वत्-प्रसादान् मयाच्युत ।&lt;br /&gt;स्थितो’स्मि गत-सन्देहः करिष्ये वचनं तव ॥७३॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;संजय उवाच&lt;br /&gt;इत्य् अहं वासुदेवस्य पार्थस्य च महात्मनः ।&lt;br /&gt;संवादम् इमम् अश्रौषम् अद्भुतं रोमहर्षणम् ॥७४॥&lt;br /&gt;व्यास-प्रसादाच् छ्रुतवान् एतद् गुह्यम् अहं परम् ।&lt;br /&gt;योगं योगेश्वरात् कृष्णात् साक्षात् कथयतः स्वयम् ॥७५॥&lt;br /&gt;राजन् संस्मृत्य संस्मृत्य संवादम् इमम् अद्भुतम् ।&lt;br /&gt;केशवार्जुनयोः पुण्यं हृष्यामि च मुहुर् मुहुः ॥७६॥&lt;br /&gt;तच् च संस्मृत्य संस्मृत्य रूपम् अत्यद्भुतं हरेः ।&lt;br /&gt;विस्मयो मे महान् राजन् हृष्यामि च पुनः पुनः ॥७७॥&lt;br /&gt;यत्र योगेश्वरः कृष्णो यत्र पार्थो धनुर्धरः ।&lt;br /&gt;तत्र श्रीर् विजयो भूतिर् ध्रुवा नीतिर् मतिर् मम ॥७८॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;इति श्री-महाभारते शत-साहस्रयां संहितायां वैयासिक्यां भीष्म-पर्वणि &lt;br /&gt;श्रीमद्-भगवद्-गीतासूपनिषत्सु ब्रह्म-विद्यायां योग-शास्त्रे श्री-कृष्णार्जुन-संवादे &lt;br /&gt;मोक्ष-संन्यास-योगो नामाष्टादशो’ध्यायः ॥१८॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;इति श्रीमद्-भगवद्-गीता समाप्ता&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;अथ गीता-माहात्म्यम्&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;गीता-शास्त्रम् इदं पुण्यं यः पठेत् प्रयतः पुमान् ।&lt;br /&gt;विष्णोः पदम् अवाप्नोति भय-शोकादि-वर्जितः ॥१॥&lt;br /&gt;गीताध्ययन-शीलस्य प्राणायाम-परस्य च ।&lt;br /&gt;नैव सन्ति हि पापानि पूर्व-जन्म-कृतानि ॥२॥&lt;br /&gt;मल-निर्मोचनं पुंसां जल-स्नानं दिने दिने ।&lt;br /&gt;सकृद्-गीताम्भसि स्नानं संसार-मल-नाशनम् ॥३॥&lt;br /&gt;गीता सुगीता कर्तव्या किम् अन्यैः शास्त्र-विस्तरैः ।&lt;br /&gt;या स्वयं पद्मनाभस्य मुख-पद्माद् विनिःसृता ॥४॥&lt;br /&gt;भारतामृत-सर्वस्वं विष्णोर् वक्त्राद् विनिःसृतम् ।&lt;br /&gt;गीता-गङ्गोदकं पीत्वा पुनर्-जन्म न विद्यते ॥५॥&lt;br /&gt;सर्वोपनिषदो गावो दोग्धा गोपाल-नन्दनः ।&lt;br /&gt;पार्थो वत्सः सुधीर् भोक्ता दुग्धं गीतामृतं महत् ॥६॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;एकं शास्त्रं देवकी-पुत्र-गीतम्&lt;br /&gt;एको देवो देवकी-पुत्र एव ।&lt;br /&gt;एको मन्त्रस् तस्य नामानि यानि&lt;br /&gt;कर्माप्य् एकं तस्य देवस्य सेवा ॥७॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;इति गीता-माहात्म्यम् ।&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1630280557827493496-5769246296143934776?l=thedivinesoul.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/feeds/5769246296143934776/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1630280557827493496&amp;postID=5769246296143934776' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/5769246296143934776'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/5769246296143934776'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/2008/03/blog-post_13.html' title='श्रीमद्भागवत गीता'/><author><name>विप्र</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='26' height='32' src='http://vipradoot.googlepages.com/harry_potter_1.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://4.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R9jubd-oORI/AAAAAAAAANc/olm5a3-R1II/s72-c/mahabharata_war.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1630280557827493496.post-2662206952730951193</id><published>2008-03-06T02:05:00.000-08:00</published><updated>2008-12-10T20:23:11.483-08:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='स्तोत्रम्'/><title type='text'>॥ गणेश पञ्चरत्नम् ॥</title><content type='html'>&lt;a href="http://2.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R8_IF6H5tlI/AAAAAAAAANE/fimzYtG3tx0/s1600-h/ganesh.jpg"&gt;&lt;img style="display:block; margin:0px auto 10px; text-align:center;cursor:pointer; cursor:hand;" src="http://2.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R8_IF6H5tlI/AAAAAAAAANE/fimzYtG3tx0/s400/ganesh.jpg" border="0" alt=""id="BLOGGER_PHOTO_ID_5174574500699289170" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;मुदा करात्तमोदकं सदा विमुक्तिसाधकं&lt;br /&gt;कलाधरावतम्सकं विलासिलोकरक्षकम्।&lt;br /&gt;अनायकैक नायकं विनाशितेभदैत्यकं&lt;br /&gt;नताशुभाशुनाशकं नमामि तं विनायकम्॥१॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;नतेतरातिभीकरं नवोदितार्कभास्वरं&lt;br /&gt;नमत्सुरारिनिर्जरं नताधिकापदुद्वरम्।&lt;br /&gt;सुरेश्वरं निधीश्वरं गजेश्वरं गणेश्वरं&lt;br /&gt;महेश्वरं तमाश्रये परात्परं निरन्तरम्॥२॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;समस्तलोकशङ्करं निरस्तदैत्यकुञ्जरं&lt;br /&gt;दरेतरोदरं वरं वरेभवक्त्रमक्षरम्।&lt;br /&gt;कृपाकरं क्षमाकरं मुदाकरं यशस्करं&lt;br /&gt;मनस्करं नमस्कृतां नमस्करोमि भास्वरम्॥३॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;अकिञ्चनार्तिमार्जनं चिरन्तनोक्ति भाजनं&lt;br /&gt;पुरारिपूर्वनन्दनं सुरारिगर्वचर्वणम्।&lt;br /&gt;प्रपञ्चनाशभीषणं धनञ्जयादि भूषणं&lt;br /&gt;कपोलदानवारणं भजे पुराणवारणम्॥४॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;नितान्तकान्त दन्तकान्ति मन्तकान्तकात्मजं&lt;br /&gt;अचिन्त्यरूप मन्तहीन मन्तराय कृन्तनम्।&lt;br /&gt;हृदन्तरे निरन्तरं वसन्तमेव योगिनां&lt;br /&gt;तमेकदन्तमेव तं विचिन्तयामि सन्ततम्॥५॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;महागणेश पञ्चरत्नमादरेण योऽन्वहं&lt;br /&gt;प्रजल्पति प्रभातके हृदिस्मरन्गणेश्वरम्।&lt;br /&gt;अरोगतामदोषतां सुसाहितीं सुपुत्रतां&lt;br /&gt;समाहितायुरष्टभूतिमभ्युपैति सोऽचिरात्॥&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1630280557827493496-2662206952730951193?l=thedivinesoul.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/feeds/2662206952730951193/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1630280557827493496&amp;postID=2662206952730951193' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/2662206952730951193'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/2662206952730951193'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/2008/03/blog-post_06.html' title='॥ गणेश पञ्चरत्नम् ॥'/><author><name>विप्र</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='26' height='32' src='http://vipradoot.googlepages.com/harry_potter_1.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://2.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R8_IF6H5tlI/AAAAAAAAANE/fimzYtG3tx0/s72-c/ganesh.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1630280557827493496.post-5004715719185242257</id><published>2008-03-05T23:39:00.000-08:00</published><updated>2008-12-10T20:23:11.668-08:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='स्तोत्रम्'/><title type='text'>॥ शिवपञ्चाक्षरस्तोत्रम् ॥</title><content type='html'>&lt;a href="http://2.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R8-hw6H5tkI/AAAAAAAAAM8/KZCbPqsR1N4/s1600-h/shiva.bmp"&gt;&lt;img style="display:block; margin:0px auto 10px; text-align:center;cursor:pointer; cursor:hand;" src="http://2.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R8-hw6H5tkI/AAAAAAAAAM8/KZCbPqsR1N4/s400/shiva.bmp" border="0" alt=""id="BLOGGER_PHOTO_ID_5174532358480180802" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;नागेन्द्रहाराय त्रिलोचनाय&lt;br /&gt;भस्माङ्गरागाय महेश्वराय।&lt;br /&gt;नित्याय शुद्धाय दिगम्बराय&lt;br /&gt;तस्मै ‘न’ काराय नमः शिवाय॥१॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;मन्दाकिनीसलिलचन्दनचर्चिताय&lt;br /&gt;नन्दीश्वरप्रमथनाथमहेश्वराय।&lt;br /&gt;मन्दारपुष्पबहुपुष्पसुपूजिताय&lt;br /&gt;तस्मै ‘म’ काराय नमः शिवाय॥२॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;शिवाय गौरीवदनाब्जवृन्द‐&lt;br /&gt;सूर्याय दक्षाध्वरनाशकाय।&lt;br /&gt;श्रीनीलकण्ठाय वृषध्वजाय&lt;br /&gt;तस्मै ‘शि’ काराय नमः शिवाय॥३॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;वसिष्ठकुम्भोद्भवगौतमार्य‐&lt;br /&gt;मुनीन्द्रदेवार्चितशेखराय&lt;br /&gt;चन्द्रार्कवैश्वानरलोचनाय&lt;br /&gt;तस्मै ‘व’ काराय नमः शिवाय॥४॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;यक्षस्वरूपाय जटाधराय&lt;br /&gt;पिनाकहस्ताय सनातनाय&lt;br /&gt;दिव्याय देवाय दिगम्बराय&lt;br /&gt;तस्मै ‘य’ काराय नमः शिवाय॥५॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;पञ्चाक्षरमिदं पुण्यं यः पठेच्छिवसन्निधौ।&lt;br /&gt;शिवलोकमवाप्नोति शिवेन सह मोदते॥&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1630280557827493496-5004715719185242257?l=thedivinesoul.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/feeds/5004715719185242257/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1630280557827493496&amp;postID=5004715719185242257' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/5004715719185242257'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/5004715719185242257'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/2008/03/blog-post_9970.html' title='॥ शिवपञ्चाक्षरस्तोत्रम् ॥'/><author><name>विप्र</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='26' height='32' src='http://vipradoot.googlepages.com/harry_potter_1.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://2.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R8-hw6H5tkI/AAAAAAAAAM8/KZCbPqsR1N4/s72-c/shiva.bmp' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1630280557827493496.post-3989002705135242435</id><published>2008-03-05T10:04:00.000-08:00</published><updated>2008-12-10T20:23:12.081-08:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='व्यक्तित्व परिचय'/><title type='text'>महाशिवरात्री</title><content type='html'>&lt;a href="http://4.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R87hfqH5tjI/AAAAAAAAAM0/YFjra06Jg0M/s1600-h/215px-Shiva.jpg"&gt;&lt;img style="display:block; margin:0px auto 10px; text-align:center;cursor:pointer; cursor:hand;" src="http://4.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R87hfqH5tjI/AAAAAAAAAM0/YFjra06Jg0M/s400/215px-Shiva.jpg" border="0" alt=""id="BLOGGER_PHOTO_ID_5174320955894904370" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;शीश पे जटा, जटा में पवित्र गंगा, बाल चंद्र, मस्तक में प्रलयंकारी ज्वाला, गले में भुजंगों की माला, कंठ में हलाहल विष, शरीर पे मसान का भस्म, निरंतर प्रेत और पिशाचों से घिरे रहने वाले, शस्त्र त्रिशूल, वाहन बैल, अति दुर्गम कैलाश है जिनका निवास - आप हैं अमंगल वेषधारी, अति मंगलकारी, प्रकृति का वो संहारक स्वरूप जो व्यवस्था में सकारात्मक प्रलय तथा विध्वंस का द्योतक हैं - परम कल्याणमय शिव| जिनके वमांग में स्वयं शक्ति विराजमान हैं|&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ध्यान रहे आपको शिव को केवल पढ़ना नहीं है, केवल समझना नहीं है अपितु जीना है| शिव को जीना होगा तभी हो सकता है वो क्रांति आपके अस्तित्व में जिसकी आपको लालसा ही नहीं, परम आवश्यकता है|&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;महाशिवरात्रि, एक महापर्व जो हमें स्मरण कराता है उस अनुभूति का जहाँ सृजन के लिए प्रलय घटित होता है| यदि आप ध्यान दें तो ज्ञात होगा की ये घटना निरंतर घटित हो रही है, आपके अंतःकरण में, निरंतर! &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;जानिए प्रकृति के शिव स्वरूप को! जानिए अपने कल्याणकारी स्वरूप को! जानिए अपने अंतस में विराजमान मंगलकारी विध्वंस को!&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1630280557827493496-3989002705135242435?l=thedivinesoul.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/feeds/3989002705135242435/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1630280557827493496&amp;postID=3989002705135242435' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/3989002705135242435'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/3989002705135242435'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/2008/03/blog-post_05.html' title='महाशिवरात्री'/><author><name>विप्र</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='26' height='32' src='http://vipradoot.googlepages.com/harry_potter_1.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://4.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R87hfqH5tjI/AAAAAAAAAM0/YFjra06Jg0M/s72-c/215px-Shiva.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1630280557827493496.post-4532544388494749388</id><published>2008-03-04T04:33:00.001-08:00</published><updated>2008-12-10T20:23:12.678-08:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='स्तुति'/><title type='text'>शिव मानस पूजा</title><content type='html'>&lt;a href="http://2.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R81B_TCdf4I/AAAAAAAAAMs/5KETjC7M1nA/s1600-h/shiva_ling_oq74sm.jpg"&gt;&lt;img style="display:block; margin:0px auto 10px; text-align:center;cursor:pointer; cursor:hand;" src="http://2.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R81B_TCdf4I/AAAAAAAAAMs/5KETjC7M1nA/s400/shiva_ling_oq74sm.jpg" border="0" alt=""id="BLOGGER_PHOTO_ID_5173864102616727426" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;रत्नैः कल्पितमासनं हिमजलैः स्नानं च दिव्याम्बरं।&lt;br /&gt;नाना रत्न विभूषितम्‌ मृग मदामोदांकितम्‌ चंदनम॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;जाती चम्पक बिल्वपत्र रचितं पुष्पं च धूपं तथा।&lt;br /&gt;दीपं देव दयानिधे पशुपते हृत्कल्पितम्‌ गृह्यताम्‌॥1॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;सौवर्णे नवरत्न खंडरचिते पात्र धृतं पायसं।&lt;br /&gt;भक्ष्मं पंचविधं पयोदधि युतं रम्भाफलं पानकम्‌॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;शाका नाम युतं जलं रुचिकरं कर्पूर खंडौज्ज्वलं।&lt;br /&gt;ताम्बूलं मनसा मया विरचितं भक्त्या प्रभो स्वीकुरु॥2॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;छत्रं चामर योर्युगं व्यजनकं चादर्शकं निमलं।&lt;br /&gt;वीणा भेरि मृदंग काहलकला गीतं च नृत्यं तथा॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;साष्टांग प्रणतिः स्तुति-र्बहुविधा ह्येतत्समस्तं ममा।&lt;br /&gt;संकल्पेन समर्पितं तव विभो पूजां गृहाण प्रभो॥3॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;आत्मा त्वं गिरिजा मतिः सहचराः प्राणाः शरीरं गृहं।&lt;br /&gt;पूजा ते विषयोपभोगरचना निद्रा समाधिस्थितिः॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;संचारः पदयोः प्रदक्षिणविधिः स्तोत्राणि सर्वा गिरो।&lt;br /&gt;यद्यत्कर्म करोमि तत्तदखिलं शम्भो तवाराधनम्‌॥4॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;कर चरण कृतं वाक्कायजं कर्मजं वा श्रवणनयनजं वा मानसं वापराधम्‌।&lt;br /&gt;विहितमविहितं वा सर्वमेतत्क्षमस्व जय जय करणाब्धे श्री महादेव शम्भो॥5॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;भावार्थ:&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;मैं ऐसी भावना करता हूँ, कि हे दयालु पशुपति देव! संपूर्ण रत्नों से निर्मित इस सिंहासन पर आप विराजमान होइए। हिमालय के शीतल जल से मैं आपको स्नान करवा रहा हूँ। स्नान के उपरांत रत्नजड़ित दिव्य वस्त्र आपको अर्पित है। केसर-कस्तूरी में बनाया गया चंदन का तिलक आपके अंगों पर लगा रहा हूँ। जूही, चंपा, बिल्वपत्र आदि की पुष्पांजलि आपको समर्पित है। सभी प्रकार की सुगंधित धूप और दीपक मानसिक प्रकार से आपको दर्शित करवा रहा हूँ, आप ग्रहण कीजिए।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;मैंने नवीन स्वर्णपात्र, जिसमें विविध प्रकार के रत्न जड़ित हैं, में खीर, दूध और दही सहित पाँच प्रकार के स्वाद वाले व्यंजनों के संग कदलीफल, शर्बत, शाक, कपूर से सुवासित और स्वच्छ किया हुआ मृदु जल एवं ताम्बूल आपको मानसिक भावों द्वारा बनाकर प्रस्तुत किया है। हे कल्याण करने वाले! मेरी इस भावना को स्वीकार करें।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;हे भगवन, आपके ऊपर छत्र लगाकर चँवर और पंखा झल रहा हूँ। निर्मल दर्पण, जिसमें आपका स्वरूप सुंदरतम व भव्य दिखाई दे रहा है, भी प्रस्तुत है। वीणा, भेरी, मृदंग, दुन्दुभि आदि की मधुर ध्वनियाँ आपको प्रसन्नता के लिए की जा रही हैं। स्तुति का गायन, आपके प्रिय नृत्य को करके मैं आपको साष्टांग प्रणाम करते हुए संकल्प रूप से आपको समर्पित कर रहा हूँ। प्रभो! मेरी यह नाना विधि स्तुति की पूजा को कृपया ग्रहण करें।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;हे शंकरजी, मेरी आत्मा आप हैं। मेरी बुद्धि आपकी शक्ति पार्वतीजी हैं। मेरे प्राण आपके गण हैं। मेरा यह पंच भौतिक शरीर आपका मंदिर है। संपूर्ण विषय भोग की रचना आपकी पूजा ही है। मैं जो सोता हूँ, वह आपकी ध्यान समाधि है। मेरा चलना-फिरना आपकी परिक्रमा है। मेरी वाणी से निकला प्रत्येक उच्चारण आपके स्तोत्र व मंत्र हैं। इस प्रकार मैं आपका भक्त जिन-जिन कर्मों को करता हूँ, वह आपकी आराधना ही है।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;हे परमेश्वर! मैंने हाथ, पैर, वाणी, शरीर, कर्म, कर्ण, नेत्र अथवा मन से अभी तक जो भी अपराध किए हैं। वे विहित हों अथवा अविहित, उन सब पर आपकी क्षमापूर्ण दृष्टि प्रदान कीजिए। हे करुणा के सागर भोले भंडारी श्री महादेवजी, आपकी जय हो। जय हो।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;उक्त सुंदर भावनात्मक स्तुति द्वारा हम मानसिक शांति तथा ईश्वर की कृपा के साथ बिना किसी साधन, सहायक, विधि के अपनी पूजा किसी भी प्रकार संपन्न कर सकते हैं। मानसिक पूजा शास्त्रों में श्रेष्ठतम पूजा के रूप में वर्णित है। भौतिक पूजा का उद्देश्य भी मानसिक रूप से ईश्वरके सान्निध्य में होना ही है। यह शिव मानस पूजा की रचना हमारे लिए आदिगुरु की कृपा का दिव्य साक्षात्‌ प्रसाद ही है। आवश्यकता सिर्फ इस प्रसाद को निरंतर ग्रहण करते रहने की है।&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1630280557827493496-4532544388494749388?l=thedivinesoul.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/feeds/4532544388494749388/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1630280557827493496&amp;postID=4532544388494749388' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/4532544388494749388'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/4532544388494749388'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/2008/03/blog-post_3156.html' title='शिव मानस पूजा'/><author><name>विप्र</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='26' height='32' src='http://vipradoot.googlepages.com/harry_potter_1.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://2.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R81B_TCdf4I/AAAAAAAAAMs/5KETjC7M1nA/s72-c/shiva_ling_oq74sm.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1630280557827493496.post-2707489995415087176</id><published>2008-03-04T03:45:00.000-08:00</published><updated>2008-03-04T04:05:07.111-08:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='स्तोत्रम्'/><title type='text'>भावार्थ: रावण कृत शिव ताण्डव स्तोत्र</title><content type='html'>सघन जटामंडल रूप वन से प्रवाहित होकर श्री गंगाजी की धाराएँ जिन शिवजी के पवित्र कंठ प्रदेश को प्रक्षालित (धोती) करती हैं, और जिनके गले में लंबे-लंबे बड़े-बड़े सर्पों की मालाएँ लटक रही हैं तथा जो शिवजी डमरू को डम-डम बजाकर प्रचंड तांडव नृत्य करते हैं, वे शिवजी हमारा कल्याण करें।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;अति अम्भीर कटाहरूप जटाओं में अतिवेग से विलासपूर्वक भ्रमण करती हुई देवनदी गंगाजी की चंचल लहरें जिन शिवजी के शीश पर लहरा रही हैं तथा जिनके मस्तक में अग्नि की प्रचंड ज्वालाएँ धधक कर प्रज्वलित हो रही हैं, ऐसे बाल चंद्रमा से विभूषित मस्तक वाले शिवजी में मेरा अनुराग (प्रेम) प्रतिक्षण बढ़ता रहे।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;पर्वतराजसुता के विलासमय रमणीय कटाक्षों से परम आनंदित चित्त वाले (माहेश्वर) तथा जिनकी कृपादृष्टि से भक्तों की बड़ी से बड़ी विपत्तियाँ दूर हो जाती हैं, ऐसे (दिशा ही हैं वस्त्र जिसके) दिगम्बर शिवजी की आराधना में मेरा चित्त कब आनंदित होगा।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;जटाओं में लिपटे सर्प के फण के मणियों के प्रकाशमान पीले प्रभा-समूह रूप केसर कांति से दिशा बंधुओं के मुखमंडल को चमकाने वाले, मतवाले, गजासुर के चर्मरूप उपरने से विभूषित, प्राणियों की रक्षा करने वाले शिवजी में मेरा मन विनोद को प्राप्त हो।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;इंद्रादि समस्त देवताओं के सिर से सुसज्जित पुष्पों की धूलिराशि से धूसरित पादपृष्ठ वाले सर्पराजों की मालाओं से विभूषित जटा वाले प्रभु हमें चिरकाल के लिए सम्पदा दें।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;इंद्रादि देवताओं का गर्व नाश करते हुए जिन शिवजी ने अपने विशाल मस्तक की अग्नि ज्वाला से कामदेव को भस्म कर दिया, वे अमृत किरणों वाले चंद्रमा की कांति तथा गंगाजी से सुशोभित जटा वाले, तेज रूप नर मुंडधारी शिवजीहमको अक्षय सम्पत्ति दें।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;जलती हुई अपने मस्तक की भयंकर ज्वाला से प्रचंड कामदेव को भस्म करने वाले तथा पर्वत राजसुता के स्तन के अग्रभाग पर विविध भांति की चित्रकारी करने में अति चतुर त्रिलोचन में मेरी प्रीति अटल हो।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;नवीन मेघों की घटाओं से परिपूर्ण अमावस्याओं की रात्रि के घने अंधकार की तरह अति गूढ़ कंठ वाले, देव नदी गंगा को धारण करने वाले, जगचर्म से सुशोभित, बालचंद्र की कलाओं के बोझ से विनम, जगत के बोझ को धारण करने वाले शिवजी हमको सब प्रकार की सम्पत्ति दें।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;नवीन मेघों की घटाओं से परिपूर्ण अमावस्याओं की रात्रि के घने अंधकार की तरह अति गूढ़ कंठ वाले, देव नदी गंगा को धारण करने वाले, जगचर्म से सुशोभित, बालचंद्र की कलाओं के बोझ से विनम, जगत के बोझ को धारण करने वाले शिवजी हमको सब प्रकार की सम्पत्ति दें।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;कल्याणमय, नाश न होने वाली समस्त कलाओं की कलियों से बहते हुए रस की मधुरता का आस्वादन करने में भ्रमररूप, कामदेव को भस्म करने वाले, त्रिपुरासुर, विनाशक, संसार दुःखहारी, दक्षयज्ञविध्वंसक, गजासुर तथा अंधकासुर को मारनेवाले और यमराज के भी यमराज श्री शिवजी का मैं भजन करता हूँ।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;अत्यंत शीघ्र वेगपूर्वक भ्रमण करते हुए सर्पों के फुफकार छोड़ने से क्रमशः ललाट में बढ़ी हुई प्रचंड अग्नि वाले मृदंग की धिम-धिम मंगलकारी उधा ध्वनि के क्रमारोह से चंड तांडव नृत्य में लीन होने वाले शिवजी सब भाँति से सुशोभित हो रहे हैं।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;कड़े पत्थर और कोमल विचित्र शय्या में सर्प और मोतियों की मालाओं में मिट्टी के टुकड़ों और बहुमूल्य रत्नों में, शत्रु और मित्र में, तिनके और कमललोचननियों में, प्रजा और महाराजाधिकराजाओं के समान दृष्टि रखते हुए कब मैं शिवजी का भजन करूँगा।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;कब मैं श्री गंगाजी के कछारकुंज में निवास करता हुआ, निष्कपटी होकर सिर पर अंजलि धारण किए हुए चंचल नेत्रों वाली ललनाओं में परम सुंदरी पार्वतीजी के मस्तक में अंकित शिव मंत्र उच्चारण करते हुए परम सुख को प्राप्त करूँगा।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;देवांगनाओं के सिर में गूँथे पुष्पों की मालाओं के झड़ते हुए सुगंधमय पराग से मनोहर, परम शोभा के धाम महादेवजी के अंगों की सुंदरताएँ परमानंदयुक्त हमारेमन की प्रसन्नता को सर्वदा बढ़ाती रहें।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;प्रचंड बड़वानल की भाँति पापों को भस्म करने में स्त्री स्वरूपिणी अणिमादिक अष्ट महासिद्धियों तथा चंचल नेत्रों वाली देवकन्याओं से शिव विवाह समय में गान की गई मंगलध्वनि सब मंत्रों में परमश्रेष्ठ शिव मंत्र से पूरित, सांसारिक दुःखों को नष्ट कर विजय पाएँ।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;इस परम उत्तम शिवतांडव श्लोक को नित्य प्रति मुक्तकंठ सेपढ़ने से या श्रवण करने से संतति वगैरह से पूर्ण हरि और गुरु मेंभक्ति बनी रहती है। जिसकी दूसरी गति नहीं होती शिव की ही शरण में रहता है।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;शिव पूजा के अंत में इस &lt;a href="http://thedivinesoul.blogspot.com/2008/03/blog-post_04.html"&gt;रावणकृत शिव तांडव स्तोत्र&lt;/a&gt; का प्रदोष समय में गान करने से या पढ़ने से लक्ष्मी स्थिर रहती है। रथ गज-घोड़े से सर्वदा युक्त रहता है।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;इति शुभम्&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1630280557827493496-2707489995415087176?l=thedivinesoul.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/feeds/2707489995415087176/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1630280557827493496&amp;postID=2707489995415087176' title='5 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/2707489995415087176'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/2707489995415087176'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/2008/03/blog-post_5093.html' title='भावार्थ: रावण कृत शिव ताण्डव स्तोत्र'/><author><name>विप्र</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='26' height='32' src='http://vipradoot.googlepages.com/harry_potter_1.jpg'/></author><thr:total>5</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1630280557827493496.post-3124841236682020818</id><published>2008-03-04T03:27:00.000-08:00</published><updated>2008-12-10T20:23:12.900-08:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='स्तोत्रम्'/><title type='text'>रावण कृत शिव ताण्डव स्तोत्र</title><content type='html'>&lt;div&gt;&lt;object width="425" height="355" align="center"&gt;&lt;param name="movie" value="http://www.youtube.com/v/gnDoLi28_kY&amp;hl=en"&gt;&lt;/param&gt;&lt;param name="wmode" value="transparent"&gt;&lt;/param&gt;&lt;embed src="http://www.youtube.com/v/gnDoLi28_kY&amp;hl=en" type="application/x-shockwave-flash" wmode="transparent" width="425" height="355" &gt;&lt;/embed&gt;&lt;/object&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://2.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R800YTCdf3I/AAAAAAAAAMk/zXVYkITuiQk/s1600-h/shiva.jpg"&gt;&lt;img style="display:block; margin:0px auto 10px; text-align:center;cursor:pointer; cursor:hand;" src="http://2.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R800YTCdf3I/AAAAAAAAAMk/zXVYkITuiQk/s400/shiva.jpg" border="0" alt=""id="BLOGGER_PHOTO_ID_5173849138950668146" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;जटाटवीग लज्जलप्रवाहपावितस्थले&lt;br /&gt;गलेऽवलम्ब्यलम्बितां भुजंगतुंगमालिकाम्‌। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;डमड्डमड्डमड्डम न्निनादवड्डमर्वयं&lt;br /&gt;चकार चंडतांडवं तनोतु नः शिवः शिवम ॥1॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;जटा कटा हसंभ्रम भ्रमन्निलिंपनिर्झरी ।&lt;br /&gt;विलोलवी चिवल्लरी विराजमानमूर्धनि ।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;धगद्धगद्ध गज्ज्वलल्ललाट पट्टपावके&lt;br /&gt;किशोरचंद्रशेखरे रतिः प्रतिक्षणं ममं ॥2॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;धरा धरेंद्र नंदिनी विलास बंधुवंधुर-&lt;br /&gt;स्फुरदृगंत संतति प्रमोद मानमानसे ।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;कृपाकटा क्षधारणी निरुद्धदुर्धरापदि&lt;br /&gt;कवचिद्विगम्बरे मनो विनोदमेतु वस्तुनि ॥3॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;जटा भुजं गपिंगल स्फुरत्फणामणिप्रभा-&lt;br /&gt;कदंबकुंकुम द्रवप्रलिप्त दिग्वधूमुखे ।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;मदांध सिंधु रस्फुरत्वगुत्तरीयमेदुरे&lt;br /&gt;मनो विनोदद्भुतं बिंभर्तु भूतभर्तरि ॥4॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;सहस्र लोचन प्रभृत्य शेषलेखशेखर-&lt;br /&gt;प्रसून धूलिधोरणी विधूसरांघ्रिपीठभूः ।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;भुजंगराज मालया निबद्धजाटजूटकः&lt;br /&gt;श्रिये चिराय जायतां चकोर बंधुशेखरः ॥5॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ललाट चत्वरज्वलद्धनंजयस्फुरिगभा-&lt;br /&gt;निपीतपंचसायकं निमन्निलिंपनायम्‌ ।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;सुधा मयुख लेखया विराजमानशेखरं&lt;br /&gt;महा कपालि संपदे शिरोजयालमस्तू नः ॥6॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;कराल भाल पट्टिकाधगद्धगद्धगज्ज्वल-&lt;br /&gt;द्धनंजया धरीकृतप्रचंडपंचसायके ।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;धराधरेंद्र नंदिनी कुचाग्रचित्रपत्रक-&lt;br /&gt;प्रकल्पनैकशिल्पिनि त्रिलोचने मतिर्मम ॥7॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;नवीन मेघ मंडली निरुद्धदुर्धरस्फुर-&lt;br /&gt;त्कुहु निशीथिनीतमः प्रबंधबंधुकंधरः ।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;निलिम्पनिर्झरि धरस्तनोतु कृत्ति सिंधुरः&lt;br /&gt;कलानिधानबंधुरः श्रियं जगंद्धुरंधरः ॥8॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;प्रफुल्ल नील पंकज प्रपंचकालिमच्छटा-&lt;br /&gt;विडंबि कंठकंध रारुचि प्रबंधकंधरम्‌&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;स्मरच्छिदं पुरच्छिंद भवच्छिदं मखच्छिदं&lt;br /&gt;गजच्छिदांधकच्छिदं तमंतकच्छिदं भजे ॥9॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;अगर्वसर्वमंगला कलाकदम्बमंजरी-&lt;br /&gt;रसप्रवाह माधुरी विजृंभणा मधुव्रतम्‌ ।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;स्मरांतकं पुरातकं भावंतकं मखांतकं&lt;br /&gt;गजांतकांधकांतकं तमंतकांतकं भजे ॥10॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;जयत्वदभ्रविभ्रम भ्रमद्भुजंगमस्फुर-&lt;br /&gt;द्धगद्धगद्वि निर्गमत्कराल भाल हव्यवाट्-&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;धिमिद्धिमिद्धिमि नन्मृदंगतुंगमंगल-&lt;br /&gt;ध्वनिक्रमप्रवर्तित प्रचण्ड ताण्डवः शिवः ॥11॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दृषद्विचित्रतल्पयोर्भुजंग मौक्तिकमस्रजो-&lt;br /&gt;र्गरिष्ठरत्नलोष्टयोः सुहृद्विपक्षपक्षयोः ।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;तृणारविंदचक्षुषोः प्रजामहीमहेन्द्रयोः&lt;br /&gt;समं प्रवर्तयन्मनः कदा सदाशिवं भजे ॥12॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;कदा निलिंपनिर्झरी निकुजकोटरे वसन्‌&lt;br /&gt;विमुक्तदुर्मतिः सदा शिरःस्थमंजलिं वहन्‌ ।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;विमुक्तलोललोचनो ललामभाललग्नकः&lt;br /&gt;शिवेति मंत्रमुच्चरन्‌ कदा सुखी भवाम्यहम्‌ ॥13॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;निलिम्प नाथनागरी कदम्ब मौलमल्लिका-&lt;br /&gt;निगुम्फनिर्भक्षरन्म धूष्णिकामनोहरः ।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;तनोतु नो मनोमुदं विनोदिनींमहनिशं&lt;br /&gt;परिश्रय परं पदं तदंगजत्विषां चयः ॥14॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;प्रचण्ड वाडवानल प्रभाशुभप्रचारणी&lt;br /&gt;महाष्टसिद्धिकामिनी जनावहूत जल्पना ।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;विमुक्त वाम लोचनो विवाहकालिकध्वनिः&lt;br /&gt;शिवेति मन्त्रभूषगो जगज्जयाय जायताम्‌ ॥15॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;इमं हि नित्यमेव मुक्तमुक्तमोत्तम स्तवं&lt;br /&gt;पठन्स्मरन्‌ ब्रुवन्नरो विशुद्धमेति संततम्‌ ।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;हरे गुरौ सुभक्तिमाशु याति नांयथा गतिं&lt;br /&gt;विमोहनं हि देहना तु शंकरस्य चिंतनम ॥16॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;पूजाऽवसानसमये दशवक्रत्रगीतं&lt;br /&gt;यः शम्भूपूजनमिदं पठति प्रदोषे ।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;तस्य स्थिरां रथगजेंद्रतुरंगयुक्तां&lt;br /&gt;लक्ष्मी सदैव सुमुखीं प्रददाति शम्भुः ॥17॥&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;॥ इति शिव तांडव स्तोत्रं संपूर्णम्‌ ॥&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1630280557827493496-3124841236682020818?l=thedivinesoul.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/feeds/3124841236682020818/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1630280557827493496&amp;postID=3124841236682020818' title='6 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/3124841236682020818'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/3124841236682020818'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/2008/03/blog-post_04.html' title='रावण कृत शिव ताण्डव स्तोत्र'/><author><name>विप्र</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='26' height='32' src='http://vipradoot.googlepages.com/harry_potter_1.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://2.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R800YTCdf3I/AAAAAAAAAMk/zXVYkITuiQk/s72-c/shiva.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>6</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1630280557827493496.post-7499213056813152561</id><published>2008-03-03T21:49:00.000-08:00</published><updated>2010-01-09T12:23:13.466-08:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='व्यक्तित्व परिचय'/><title type='text'>रावण</title><content type='html'>&lt;a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://1.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/S0jlqE7OORI/AAAAAAAAAXM/1CAwnUEyKwo/s1600-h/ravan.gif"&gt;&lt;img style="display:block; margin:0px auto 10px; text-align:center;cursor:pointer; cursor:hand;width: 312px; height: 320px;" src="http://1.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/S0jlqE7OORI/AAAAAAAAAXM/1CAwnUEyKwo/s320/ravan.gif" border="0" alt=""id="BLOGGER_PHOTO_ID_5424838262207166738" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://1.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R8zmITCdf2I/AAAAAAAAAMc/qWHsG0QGkPI/s1600-h/250px-Serial_ravan.jpg"&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5173763102165794658" style="DISPLAY: block; MARGIN: 0px auto 10px; CURSOR: hand; TEXT-ALIGN: center" alt="" src="http://1.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R8zmITCdf2I/AAAAAAAAAMc/qWHsG0QGkPI/s400/250px-Serial_ravan.jpg" border="0" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;span style="color:#ff0000;"&gt;&lt;strong&gt;अभिमान देखा, ज्ञान किसी ने ना देखा!&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;रावण का अप्रचारित चरित्र शरद पूर्णिमा के चंद्रमा के समान है!&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;महर्षि वाल्मीकि ने रावण को महात्मा कहा है। सुबह के समय लंका में पूजा-अर्चना, शंख और वेद ध्वनियों से गुंजायमान वातावरण का रामायण में अलौकिक चित्रण है। रावण अतुलित ज्ञानी तथा बहु-विद्याओं का मर्मज्ञ था। एक कुशल राजनीतिज्ञ, सेनापति और वास्तुकला का मर्मज्ञ राष्ट्रनायक था। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;अशोक वाटिका जैसा विराट बाग तथा नदियों पर बनवाए गए पुल प्रजा के प्रति उसकी कर्तव्यनिष्ठा के प्रमाण हैं। स्वयं हनुमानजी उसके धर्मशास्त्र और अर्थशास्त्र संबंधी ज्ञान का लोहा मानते थे। महान शिवभक्त होने के साथ-साथ उसने घोर तपस्या के द्वारा ब्रह्मा से भीवर प्राप्त किए थे। आकाशगामिनी विद्या तथा रूप परिवर्तन विद्या के अलावा पचपन विद्याओं के लिए रावण ने पृथक से तपस्याएँ की थीं।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;यत्र-तत्र फैली वैदिक ऋचाओं का कुशल संपादक रावण अंक-प्रकाश, इंद्रजाल, कुमार तंत्र, प्राकृत कामधेनु, प्राकृत लंकेश्वर, ऋग्वेद-भाष्य, रावणीयम (संगीत), नाड़ी-परीक्षा, अर्कप्रकाश, उड्डीश तंत्र, कामचाण्डाली, रावण भेंट आदि पुस्तकों का रचनाकार भी था। रावण ने शिव-तांडव स्तोत्र तथा अनेक शिव स्तोत्रों की रचना की। यह अद्भुत है कि जिस 'दुराचारी' रावण को हम हर वर्ष जलाते हैं, उसी रावण ने लंका के ख्यात आयुर्वेदाचार्य सुषेण द्वारा अनुमति माँगे जाने पर घायल लक्ष्मण की चिकित्सा करने की अनुमति सहर्ष प्रदान की थी।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;संयमी रावण ने माता सीता को अंतःपुर में नहीं रखा, राम का वनवास-प्रण खंडित न हो, अतः अशोक वन में सीता को स्त्री-रक्षकों की पहरेदारी में रखा। सीता को धमकाने वाले कथित कामी रावण ने सीताजी द्वारा उपहास किए जाने के बावजूद, बलप्रयोग कदापि नहीं किया, यह उसकी सहनशीलता और संयमशीलता का प्रत्यक्ष प्रमाण है। सीताहरण के पूर्व, शूर्पणखा के नाक-कान काटे जाने के प्रतिशोधरूप नीतिपालक रावण ने वनवासी राम पर आक्रमण नहीं किया, उन्हें अपनी सेना बनाने की, सहायक ढ़ूँढने की पूरी कालावधि दी। रावण से रक्षा हेतु राम को अमोघआदित्य स्तोत्र का मंत्र देने वाले ऋषि अगस्त्य का यह कथन हमारे नेत्र खोल देने वाला होगा- 'हे राम! मैं अपनी संपूर्ण तपस्या की साक्षी देकर कहता हूँ कि जैसे कोई पुत्र अपनी बूढ़ी माता की देख-रेख करता है वैसे ही रावण ने सीता का पालन किया है।' (अध्यात्म- रामायण)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;उसने अपनी राज-सत्ता का विस्तार करते हुए अंगद्वीप, मलयद्वीप, वराहद्वीप, शंखद्वीप, कुशद्वीप, यवद्वीप और आंध्रालय को जीतकर अपने अधीन कर लिया था। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;इसके पहले वह सुंबा और बालीद्वीप को जीत चुका था। सुंबा में मयदानव से उसका परिचय हुआ। मयदानव से उसे पता चला कि देवों ने उसका नगर उरपुर और पत्नी हेमा को छीन लिया है। मयदानव ने उसके पराक्रम से प्रभावित होकर अपनी परम रूपवान पाल्य पुत्री मंदोदरी से विवाह कर दिया। मंदोदरी की सुंदरता का वर्णन श्रीरामचरित मानस के बालकांड में संत तुलसीदासजी ने कुछ इस तरह किया है- 'मय तनुजा मंदोदरी नामा। परम सुंदरी नारि ललामा' अर्थात मयदानव की मंदोदरी नामक कन्या परम सुंदर और स्त्रियों में शिरोमणि थी।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;इसके बाद रावण ने लंका को अपना लक्ष्य बनाया। दरअसल माली, सुमाली और माल्यवान नामक तीन दैत्यों द्वारा त्रिकुट सुबेल पर्वत पर बसाई लंकापुरी को देवों और यक्षों ने जीतकर कुबेर को लंकापति बना दिया था। रावण की माता कैकसी सुमाली की पुत्री थी। अपने नाना के उकसाने पर रावण ने अपनी सौतेली माता इलविल्ला के पुत्र कुबेर से युद्ध की ठानी परंतु पिता ने लंका रावण को दिला दी तथा कुबेर को कैलाश पर्वत के आसपास के त्रिविष्टप क्षेत्र में रहने के लिए कह दिया। इसी तारतम्य में रावण ने कुबेर का पुष्पक विमान भी छीन लिया। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;भगवान श्रीराम ने एक-एक कर उसके दसों विकारों का विनाश किया होगा। क्योंकि भक्तवत्सल हरि अपने भक्तों की मुक्ति के लिए समस्त लीलाएँ करते हैं। इस संबंध में नारद-अहंकार की कथा का जिक्र प्रासंगिक होगा। नारद की तपस्या से विचलित, राज्य छिने जाने के मिथ्या भयसे इंद्र कामदेव को तपस्या भंग करने भेजता है। असफल कामदेव मुनि के चरणों में स्तुति करता है। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;नारद को काम जीतने का अहंकार हो जाता है। शरणागत वत्सल हरि नारद का अहंकार मिटाने के लिए एक रूपसी कन्या और सुंदर नगरी की रचना करते हैं, कन्या पर मोहित कामग्रस्त नारद अपने आराध्य से हरिरूप माँगते हैं, हरि उन्हें वानरमुख (हरि) देते हैं और स्वयं कन्या से वरे जाने की माया करते हैं। क्रुद्ध नारद शाप देते हैं और भगवान को नारी विरही के रूप में राम बनकर मनुज अवतार लेना पड़ता है। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;जब नारद जैसे ब्रह्मर्षि और सदा नारायण-रस में विचरण करने वाले भक्त शिरोमणि का अहंकार स्वयं प्रभु हरि समझाइश से दूर करने में स्वयं को असमर्थ पाकर लीला करने को विवश हो जाते हैं तो अपने गण जय-विजय या शिव के गण या अभिशप्त प्रतापभानु, जो मद मोहादि विकारों सेयुक्त होकर रावण रूप में जन्मा है, के इन सशक्त विकारों को एक-एक कर लीला करके ही निकालेंगे अन्यथा नहीं। भगवान ने रामरूप में अपने भक्त रावण के एक-एक विकार को एक-एक सिर मानकर (सिर को अहंकार का प्रतीक माना गया है) कठिनता से नष्ट किया, तभी तो पापमुक्त रावण बैकुंठधाम गया। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;वाल्मीकिजी ने लिखा है- मृत्यु के समय ज्ञानी रावण राम से व्यंग्य पूर्वक कहता है- 'तुम तो मेरे जीते-जी लंका में पैर नहीं रख पाए। मैं तुम्हारे जीते-जी तुम्हारे सामने तुम्हारे धाम जा रहा हूँ।' यह निर्विवाद सत्य है कि वास्तविक जीवन में हम जीवन भर संतों की प्रेरणा से यास्वविवेक से काम, क्रोध, लोभ जैसे विकारों से मुक्त होने के लिए आजीवन या दीर्घकाल तक प्रयास करते हैं, परंतु अमूमन असफल रहते हैं। रावण भी इसका अपवाद नहीं था। रावण को यह ज्ञात था। शूर्पणखा द्वारा खर-दूषण वध का समाचार पाकर वह स्वयं से कहता है- &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;सुर रंजन भंजन महीभारा। जौं भगवंत लीन्ह अवतारा। &lt;br /&gt;तौ मैं जाइ बैरू हठि करऊँ। प्रभु सर प्रान तजें भव तरऊँ॥ &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;अर्थात देवताओं को आनंद देने वाले और पृथ्वी का भार हरण करने वाले भगवान ने ही यदि अवतार लिया है तो मैं जाकर उनसे हठपूर्वक वैर करूँगा और प्रभु के बाणाघात से प्राण छोड़कर भवसागर से तर जाऊँगा। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;महान रामभक्त रावण ने प्रभु के प्रण को निर्बाध रूप से पूरा करने के लिए हठपूर्वक शत्रुता को अंगीकार किया। तोरवे रामायण के अनुसार युद्ध में प्रस्थान के पूर्व रावण अपनी सारी संपत्ति दरिद्रों में बाँट जाता है, कैदियों को मुक्त कर देता है और विभीषण को राज दिएजाने की वसीयत कर देता है। रावण के दाह-संस्कार के लिए विभीषण को तैयार करते हुए प्रभु विभीषण से कहते हैं-'मृत्यु के बाद वैर का अंत हो जाता है अतः तुम शीघ्र ही अपने भाई का दाह संस्कार कर डालो।' मना किए जाने पर राम कहते हैं- 'रावण भले ही अधर्मी रहाहो परंतु वह युद्धभूमि में सदा ही तेजस्वी, बलवान और शूरवीर था।' &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;भगवान राम ने अनेक बार उसकी भूरि-भूरि प्रशंसा की है। श्रीराम द्वारा अपने आराध्यदेव शिव की लंका प्रयाण के समय सेतुबंध रामेश्वर में प्राण-प्रतिष्ठा रावण जैसे अद्वितीय वेदमर्मज्ञ पंडित से करवाई जाना, रावण के रामभक्त और महान शिवभक्त होने का अकाट्य और प्रकट प्रमाण है। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;यह शायद बहुत कम लोगों को पता है कि जैन मतानुसार महान शिवभक्त एवं श्रीराम द्वारा पापमुक्त महापंडित रावण भावी चौबीस तीर्थंकर (आवती चौबीसी) की सूची में भगवान महावीर की तरह चौबीसवें तीर्थंकर के रूप में मान्य है और कुछ प्रसिद्ध प्राचीन तीर्थस्थलों पर उनकी मूर्तियाँ भी प्रतिष्ठित हैं। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;वास्तव में राम परमात्मा हैं, विराट सकारात्मक दिव्य ऊर्जा है जबकि काम, क्रोधादि मायाजनित मानवीय दोष रावण रूप हैं। और बिना राम के माया-रावण नष्ट नहीं होता है। यह रावण (मायाजनित दोष) हम सभी में है। कबीर ने कहा है- कबीर ने राम की शरण ग्रहण की है। हे माया!तू जैसे ही अपना फंदा उस पर डालती है, वैसे ही वह (राम) उसे छिन्न-भिन्न कर डालता है। &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;'दास कबीर राम की सरनैं, ज्यूं लागी त्यूं तोरी'&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1630280557827493496-7499213056813152561?l=thedivinesoul.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/feeds/7499213056813152561/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1630280557827493496&amp;postID=7499213056813152561' title='2 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/7499213056813152561'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/7499213056813152561'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/2008/03/blog-post_03.html' title='रावण'/><author><name>विप्र</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='26' height='32' src='http://vipradoot.googlepages.com/harry_potter_1.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://1.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/S0jlqE7OORI/AAAAAAAAAXM/1CAwnUEyKwo/s72-c/ravan.gif' height='72' width='72'/><thr:total>2</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1630280557827493496.post-5367440029651995376</id><published>2008-03-02T07:02:00.000-08:00</published><updated>2008-12-10T20:23:13.626-08:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='श्लोक'/><title type='text'>शान्ति पाठ</title><content type='html'>&lt;a href="http://2.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R8rKw9GiWnI/AAAAAAAAAMU/7AVrgOCj-LQ/s1600-h/shantimantra.jpg"&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5173170064372947570" style="DISPLAY: block; MARGIN: 0px auto 10px; CURSOR: hand; TEXT-ALIGN: center" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R8rKw9GiWnI/AAAAAAAAAMU/7AVrgOCj-LQ/s400/shantimantra.jpg" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;div&gt;&lt;a href="http://1.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R8rKrtGiWmI/AAAAAAAAAMM/sA5wC12-HDs/s1600-h/shantiarth.jpg"&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5173169974178634338" style="DISPLAY: block; MARGIN: 0px auto 10px; CURSOR: hand; TEXT-ALIGN: center" alt="" src="http://1.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R8rKrtGiWmI/AAAAAAAAAMM/sA5wC12-HDs/s400/shantiarth.jpg" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1630280557827493496-5367440029651995376?l=thedivinesoul.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/feeds/5367440029651995376/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1630280557827493496&amp;postID=5367440029651995376' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/5367440029651995376'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/5367440029651995376'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/2008/03/blog-post_6910.html' title='शान्ति पाठ'/><author><name>विप्र</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='26' height='32' src='http://vipradoot.googlepages.com/harry_potter_1.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://2.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R8rKw9GiWnI/AAAAAAAAAMU/7AVrgOCj-LQ/s72-c/shantimantra.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1630280557827493496.post-3332433042287838615</id><published>2008-03-02T06:45:00.000-08:00</published><updated>2008-12-10T20:23:13.888-08:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='प्रश्नावली'/><title type='text'>प्रवचन १</title><content type='html'>&lt;a href="http://3.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R8q-nNGiWjI/AAAAAAAAAL0/8r_I8CZyYGA/s1600-h/prakriti.jpg"&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5173156702729689650" style="DISPLAY: block; MARGIN: 0px auto 10px; CURSOR: hand; TEXT-ALIGN: center" alt="" src="http://3.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R8q-nNGiWjI/AAAAAAAAAL0/8r_I8CZyYGA/s400/prakriti.jpg" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;प्रश्न:&lt;/strong&gt; चरण वंदना आचार्य! प्रकृति का सत्य क्या है? हम कौन हैं तथा हमारा होने का प्रयोजन क्या है? इश्वारत्व मात्र मनुष्य की परिकल्पना है अथवा सत्य? अनुग्रहोआस्मिन!&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;आचार्यश्री:&lt;/strong&gt; प्रकृति के सत्य को शब्दों में परिभाषित करना अत्यन्त दुष्कर कार्य है जब तक आप स्वयं अनुभूत नहीं होते तब तक आपके लिए समझना कठिन होगा किंतु आपका प्रश्न इस बात का द्योतक है की आपकी चेतना को प्रकाश की कोई झलक मिली है अस्तु मैं आपके जिज्ञासा को शान्त करने का एक प्रयास अवश्य करना चाहूँगा&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;सृजन से पहले शून्य है - महाशून्य!&lt;br /&gt;शून्य को जाने बिना सृजन को नहीं जाना जा सकता और शून्य को जानना सरल नहीं क्योंकि मनुष्य की क्षमता की पराकाष्ठा समाधि है तथा समाधि शून्यता की स्थिति है अस्तु शून्य को जानने के लिए समाधि तक जाना होगा और समाधि हो जाए तो कोई प्रश्न शेष नहीं बचता शून्य में सृजन है प्रकृति&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;हम प्रकृति के अंश हैं तथा उसकी आवश्यकता के परिणाम हैं हमारा होना ही इस बात का द्योतक है की प्रकृति में हमारी आवश्यकता है और जब तक हमारी आवश्यकता है तब ही तक हम हैं प्रकृति न तो कृपालु है और न अकृपालु यह बहुआयामी मायाजाल है हमारा होना ही हमारा प्रयोजन होना चाहिए आप वही करे जिस हेतु आप यहाँ हैं सभी द्वंधों से स्वयं को मुक्त कीजिये, द्वंध के ऊपर उठिए और आपके व्यक्तित्व का सृजन जिस हेतु हुआ है उसे पूर्ण कीजिये&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;मूल रूप से प्रकृति में सृजन, पालन तथा संहार क्रियाओं की निरन्तर व्यवस्था है इस व्यवस्था को पूर्ण करने हेतु ज्ञान, वैभव तथा शक्ति की आवश्यकता होती है ज्ञान द्वारा सृजन, वैभव द्वारा पालन तथा शक्ति द्वारा संहार हम प्रकृति का सम्मान करते हैं यथा सृजक(ब्रह्मा), ज्ञान(सरस्वती), पालक(विष्णु), वैभव(लक्ष्मी), संहारक(शिव), शक्ति(पार्वती) के रूप में अपनी श्रद्धा को प्रगट करते हैं तथा प्रकृति के विभिन्न सकारात्मक स्वरूपों को देवताओं तथा नकारात्मक स्वरूपों को दैत्यों के रूप में सम्मान देते हैं प्रकृति में संतुलन की अद्भुत व्यवस्था है अस्तु हमे प्रकृति के सभी स्वरूपों का समुचित सम्मान करना चाहिए&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;इश्वारत्व अनुभूति की स्थिति है प्रकृति को एक रूप में देखने की अनुभूति&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;कल्याणमस्तु&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1630280557827493496-3332433042287838615?l=thedivinesoul.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/feeds/3332433042287838615/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1630280557827493496&amp;postID=3332433042287838615' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/3332433042287838615'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/3332433042287838615'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/2008/03/blog-post_02.html' title='प्रवचन १'/><author><name>विप्र</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='26' height='32' src='http://vipradoot.googlepages.com/harry_potter_1.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://3.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R8q-nNGiWjI/AAAAAAAAAL0/8r_I8CZyYGA/s72-c/prakriti.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1630280557827493496.post-7581221281742778095</id><published>2008-03-01T08:14:00.000-08:00</published><updated>2008-03-01T08:20:35.689-08:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='संत ऋषि मुनि'/><title type='text'>भगवान परशुराम</title><content type='html'>&lt;a href="http://vipradoot.googlepages.com/parshuram.gif"&gt;&lt;img style="DISPLAY: block; MARGIN: 0px auto 10px; WIDTH: 400px; CURSOR: hand; TEXT-ALIGN: center" alt="" src="http://vipradoot.googlepages.com/parshuram.gif" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;strong&gt;परशुराम&lt;/strong&gt; रामायण काल के दौरान के मुनी थे।&lt;br /&gt;पूर्वकाल में कन्नौज नामक नगर में गाधि नामक राजा राज्य करते थे। उनकी सत्यवती नाम की एक अत्यन्त रूपवती कन्या थी। राजा गाधि ने सत्यवती का विवाह भृगुनन्दन ऋषीक के साथ कर दिया। सत्यवती के विवाह के पश्‍चात् वहाँ भृगु जी ने आकर अपने पुत्रवधू को आशीर्वाद दिया और उससे वर माँगने के लिये कहा। इस पर सत्यवती ने श्‍वसुर को प्रसन्न देखकर उनसे अपनी माता के लिये एक पुत्र की याचना की। सत्यवती की याचना पर भृगु ऋषि ने उसे दो चरु पात्र देते हुये कहा कि जब तुम और तुम्हारी माता ऋतु स्नान कर चुकी हो तब तुम्हारी माँ पुत्र की इच्छा लेकर पीपल का आलिंगन करें और तुम उसी कामना को लेकर गूलर का आलिंगन करना। फिर मेरे द्वारा दिये गये इन चरुओं का सावधानी के साथ अलग अलग सेवन कर लेना। "इधर जब सत्यवती की माँ ने देखा कि भृगु जी ने अपने पुत्रवधू को उत्तम सन्तान होने का चरु दिया है तो अपने चरु को अपनी पुत्री के चरु के साथ बदल दिया। इस प्रकार सत्यवती ने अपनी माता वाले चरु का सेवन कर लिया। योगशक्‍ति से भृगु जी को इस बात का ज्ञान हो गया और वे अपनी पुत्रवधू के पास आकर बोले कि पुत्री! तुम्हारी माता ने तुम्हारे साथ छल करके तुम्हारे चरु का सेवन कर लिया है। इसलिये अब तुम्हारी सन्तान ब्राह्मण होते हुये भी क्षत्रिय जैसा आचरण करेगी और तुम्हारी माता की सन्तान क्षत्रिय होकर भी ब्राह्मण जैसा आचरण करेगा। इस पर सत्यवती ने भृगु जी से विनती की कि आप आशीर्वाद दें कि मेरा पुत्र ब्राह्मण का ही आचरण करे, भले ही मेरा पौत्र क्षत्रिय जैसा आचरण करे। भृगु जी ने प्रसन्न होकर उसकी विनती स्वीकार कर ली। "समय आने पर सत्यवती के गर्भ से जमदग्नि का जन्म हुआ। जमदग्नि अत्यन्त तेजस्वी थे। बड़े होने पर उनका विवाह प्रसेनजित की कन्या रेणुका से हुआ। रेणुका से उनके पाँच पुत्र हुये जिनके नाम थे रुक्मवान, सुखेण, वसु, विश्‍वानस और परशुराम। एक बार रेणुका सरितास्नान के लिये गई। दैवयोग से चित्ररथ भी वहाँ पर जल-क्रीड़ा कर रहा था। चित्ररथ को देख कर रेणुका का चित्त चंचल हो उठा। इधर जमदग्नि को अपने दिव्य ज्ञान से इस बात का पता चल गया। इससे क्रोधित होकर उन्होंने बारी-बारी से अपने पुत्रों को अपनी माँ का वध कर देने की आज्ञा दी। रुक्मवान, सुखेण, वसु और विश्‍वानस ने माता के मोहवश अपने पिता की आज्ञा नहीं मानी, किन्तु परशुराम ने पिता की आज्ञा मानते हुये अपनी माँ का सिर काट डाला। अपनी आज्ञा की अवहेलना से क्रोधित होकर जमदग्नि ने अपने चारों पुत्रों को जड़ हो जाने का शाप दे दिया और परशुराम से प्रसन्न होकर वर माँगने के लिये कहा। इस पर परशुराम बोले कि हे पिताजी! मेरी माता जीवित हो जाये और उन्हें अपने मरने की घटना का स्मरण न रहे। परशुराम जी ने यह वर भी माँगा कि मेरे अन्य चारों भाई भी पुनः चेतन हो जायें और मैं युद्ध में किसी से परास्त न होता हुआ दीर्घजीवी रहूँ। जमदग्नि जी ने परशुराम को उनके माँगे वर दे दिये। "इस घटना के कुछ काल पश्‍चात् एक दिन जमदग्नि ऋषि के आश्रम में कार्त्तवीर्य अर्जुन आये। जमदग्नि मुनि ने कामधेनु गौ की सहायता से कार्त्तवीर्य अर्जुन का बहुत आदर सत्कार किया। कामधेनु गौ की विशेषतायें देखकर कार्त्तवीर्य अर्जुन ने जमदग्नि से कामधेनु गौ की माँग की किन्तु जमदग्नि ने उन्हें कामधेनु गौ को देना स्वीकार नहीं किया। इस पर कार्त्तवीर्य अर्जुन ने क्रोध में आकर जमदग्नि ऋषि का वध कर दिया और कामधेनु गौ को अपने साथ ले जाने लगा। किन्तु कामधेनु गौ तत्काल कार्त्तवीर्य अर्जुन के हाथ से छूट कर स्वर्ग चली गई और कार्त्तवीर्य अर्जुन को बिना कामधेनु गौ के वापस लौटना पड़ा। "उपरोक्‍त घटना के समय वहाँ पर परशुराम उपस्थित नहीं थे। जब परशुराम वहाँ आये तो उनकी माता छाती पीट-पीट कर विलाप कर रही थीं। अपने पिता के आश्रम की दुर्दशा देखकर और अपनी माता के दुःख भरे विलाप सुन कर परशुराम जी ने इस पृथ्वी पर से क्षत्रियों के संहार करने की शपथ ले ली। पिता का अन्तिम संस्कार करने के पश्‍चात् परशुराम ने कार्त्तवीर्य अर्जुन से युद्ध करके उसका वध कर दिया। इसके बाद उन्होंने इस पृथ्वी को इक्कीस बार क्षत्रियों से रहित कर दिया और उनके रक्‍त से समन्तपंचक क्षेत्र में पाँच सरोवर भर दिये। अन्त में महर्षि ऋचीक ने प्रकट होकर परशुराम को ऐसा घोर कृत्य करने से रोक दिया। अब परशुराम ब्राह्मणों को सारी पृथ्वी का दान कर महेन्द्र पर्वत पर तप करने हेतु चले आये हैं।&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1630280557827493496-7581221281742778095?l=thedivinesoul.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/feeds/7581221281742778095/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1630280557827493496&amp;postID=7581221281742778095' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/7581221281742778095'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/7581221281742778095'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/2008/03/blog-post_01.html' title='भगवान परशुराम'/><author><name>विप्र</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='26' height='32' src='http://vipradoot.googlepages.com/harry_potter_1.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1630280557827493496.post-6998687821850124182</id><published>2008-03-01T02:18:00.000-08:00</published><updated>2008-12-10T20:23:14.703-08:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='संत ऋषि मुनि'/><title type='text'>महर्षि वेदव्यास</title><content type='html'>&lt;a href="http://2.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R8kxaNGiWiI/AAAAAAAAALs/HzQRXGGopDQ/s1600-h/vedavyasa.jpg"&gt;&lt;img style="display:block; margin:0px auto 10px; text-align:center;cursor:pointer; cursor:hand;" src="http://2.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R8kxaNGiWiI/AAAAAAAAALs/HzQRXGGopDQ/s400/vedavyasa.jpg" border="0" alt=""id="BLOGGER_PHOTO_ID_5172719973275163170" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://3.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R8kwQdGiWhI/AAAAAAAAALk/fTXpWHSJt4g/s1600-h/vyasa.gif"&gt;&lt;img style="display:block; margin:0px auto 10px; text-align:center;cursor:pointer; cursor:hand;" src="http://3.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R8kwQdGiWhI/AAAAAAAAALk/fTXpWHSJt4g/s400/vyasa.gif" border="0" alt=""id="BLOGGER_PHOTO_ID_5172718706259810834" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;वेदव्यास के जन्म की कथा&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;प्राचीन काल में सुधन्वा नाम के एक राजा थे। वे एक दिन आखेट के लिये वन गये। उनके जाने के बाद ही उनकी पत्नी रजस्वला हो गई। उसने इस समाचार को अपनी शिकारी पक्षी के माध्यम से राजा के पास भिजवाया। समाचार पाकर महाराज सुधन्वा ने एक दोने में अपना वीर्य निकाल कर पक्षी को दे दिया। पक्षी उस दोने को राजा की पत्नी के पास पहुँचाने आकाश में उड़ चला। मार्ग में उस शिकारी पक्षी को एक दूसरी शिकारी पक्षी मिल गया। दोनों पक्षियों में युद्ध होने लगा। युद्ध के दौरान वह दोना पक्षी के पंजे से छूट कर यमुना में जा गिरा। यमुना में ब्रह्मा के शाप से मछली बनी एक अप्सरा रहती थी। मछली रूपी अप्सरा दोने में बहते हुये वीर्य को निगल गई तथा उसके प्रभाव से वह गर्भवती हो गई। गर्भ पूर्ण होने पर एक निषाद ने उस मछली को अपने जाल में फँसा लिया। निषाद ने जब मछली को चीरा तो उसके पेट से एक बालक तथा एक बालिका निकली। निषाद उन शिशुओं को लेकर महाराज सुधन्वा के पास गया। महाराज सुधन्वा के पुत्र न होने के कारण उन्होंने बालक को अपने पास रख लिया जिसका नाम मत्स्यराज हुआ। बालिका निषाद के पास ही रह गई और उसका नाम मत्स्यगंधा रखा गया क्योंकि उसके अंगों से मछली की गंध निकलती थी। उस कन्या को सत्यवती के नाम से भी जाना जाता है। बड़ी होने पर वह नाव खेने का कार्य करने लगी एक बार पाराशर मुनि को उसकी नाव पर बैठ कर यमुना पार करना पड़ा। पाराशर मुनि सत्यवती रूप-सौन्दर्य पर आसक्त हो गये और बोले, "देवि! मैं तुम्हारे साथ सहवास करना चाहता हूँ।" सत्यवती ने कहा, "मुनिवर! आप ब्रह्मज्ञानी हैं और मैं निषाद कन्या। हमारा सहवास सम्भव नहीं है।" तब पाराशर मुनि बोले, "बालिके! तुम चिन्ता मत करो। प्रसूति होने पर भी तुम कुमारी ही रहोगी।" इतना कह कर उन्होंने अपने योगबल से चारों ओर घने कुहरे का जाल रच दिया और सत्यवती के साथ भोग किया। तत्पश्चात् उसे आशीर्वाद देते हुये कहा, तुम्हारे शरीर से जो मछली की गंध निकलती है वह सुगन्ध में परिवर्तित हो जायेगी।"&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;समय आने पर सत्यवती गर्भ से वेद वेदांगों में पारंगत एक पुत्र हुआ। जन्म होते ही वह बालक बड़ा हो गया और अपनी माता से बोला, "माता! तू जब कभी भी विपत्ति में मुझे स्मरण करेगी, मैं उपस्थित हो जाउँगा।" इतना कह कर वे तपस्या करने के लिये द्वैपायन द्वीप चले गये। द्वैपायन द्वीप में तपस्या करने तथा उनके शरीर का रंग काला होने के कारण उन्हे कृष्ण द्वैपायन कहा जाने लगा। आगे चल कर वेदों का भाष्य करने के कारण वे वेदव्यास के नाम से विख्यात हुये।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;वेद व्यास के विद्वान शिष्य&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;पैल &lt;br /&gt;जैमिन &lt;br /&gt;वैशम्पायन &lt;br /&gt;सुमन्तुमुनि &lt;br /&gt;रोम हर्षण &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;वेद व्यास का योगदान&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;महर्षि व्यास त्रिकालज्ञ थे तथा उन्होंने दिव्य दृष्टि से देख कर जान लिया कि कलियुग में धर्म क्षीण हो जायेगा। धर्म के क्षीण होने के कारण मनुष्य नास्तिक, कर्तव्यहीन और अल्पायु हो जावेंगे। एक विशाल वेद का सांगोपांग अध्ययन उनके सामर्थ से बाहर हो जायेगा। इसीलिये महर्षि व्यास ने वेद का चार भागों में विभाजन कर दिया जिससे कि कम बुद्धि एवं कम स्मरणशक्ति रखने वाले भी वेदों का अध्ययन कर सकें। व्यास जी ने उनका नाम रखा - ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेद और अथर्ववेद। वेदों का विभाजन करने के कारण ही व्यास जी वेद व्यास के नाम से विख्यात हुये। ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेद और अथर्ववेद को क्रमशः अपने शिष्य पैल, जैमिन, वैशम्पायन और सुमन्तुमुनि को पढ़ाया। वेद में निहित ज्ञान के अत्यन्त गूढ़ तथा शुष्क होने के कारण वेद व्यास ने पाँचवे वेद के रूप में पुराणों की रचना की जिनमें वेद के ज्ञान को रोचक कथाओं के रूप में बताया गया है।। पुराणों को उन्होंने अपने शिष्य रोम हर्षण को पढ़ाया। व्यास जी के शिष्योंने अपनी अपनी बुद्धि के अनुसार उन वेदों की अनेक शाखाएँ और उप शाखाएँ बना दीं। अंत में व्यास जी ने महाभारत की रचना की।&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1630280557827493496-6998687821850124182?l=thedivinesoul.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/feeds/6998687821850124182/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1630280557827493496&amp;postID=6998687821850124182' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/6998687821850124182'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/6998687821850124182'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/2008/03/blog-post.html' title='महर्षि वेदव्यास'/><author><name>विप्र</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='26' height='32' src='http://vipradoot.googlepages.com/harry_potter_1.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://2.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R8kxaNGiWiI/AAAAAAAAALs/HzQRXGGopDQ/s72-c/vedavyasa.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1630280557827493496.post-8245454140039308279</id><published>2008-02-29T00:52:00.000-08:00</published><updated>2008-02-29T00:53:28.970-08:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='मनोरंजन'/><title type='text'>अमीर चोर</title><content type='html'>चोर अमीर होते हैं, ग़रीब होते हैं. सफल होते हैं, असफल होते हैं. कई चोर ज़िंदगी भर कपड़े, बर्तन, साइकिल आदि चुराते रहते हैं. उनमें महत्वाकांक्षा कम होती है. अमीर चोर महत्वाकांक्षी होते हैं. वे नई-नई योजनाएँ बनाते रहते हैं. वे विश्च बैंक से मिलकर देश को लूटने के ख़ाके तैयार करते हैं. उनकी चोरी ‘क्लास’ ही अलग है. वे चोर दिखते भी नहीं. वे बहुत संभ्रांत होते हैं. उन्हें चोर कहकर उनकी तौहीन नहीं की जा सकती. वे सभा-सोसाइटियों के लोग हैं. यही कारण है कि अमीर चोर ग़रीब चोरों को हेय दृष्टि से देखते हैं. वे उसे अपना मौसेरा भाई तो क्या, दूर के रिश्ते का भी कोई भाई नहीं मानते. इसलिए कई बार ग़रीब चोर भी अमीर चोरों के घर इतनी सफ़ाई से सेंध लगाते हैं कि उन्हें पता ही नहीं चलता और माल साफ़ हो जाता है. ग़रीब चोर इतना ज़रूर जता देते हैं कि वे सत्ता विमर्श में भले ही पीछे हों, पर उनकी कल्पनाशीलता और रचनात्मकता का कोई जवाब नहीं है.&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1630280557827493496-8245454140039308279?l=thedivinesoul.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/feeds/8245454140039308279/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1630280557827493496&amp;postID=8245454140039308279' title='1 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/8245454140039308279'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/8245454140039308279'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/2008/02/blog-post_4916.html' title='अमीर चोर'/><author><name>विप्र</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='26' height='32' src='http://vipradoot.googlepages.com/harry_potter_1.jpg'/></author><thr:total>1</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1630280557827493496.post-7861590400070770830</id><published>2008-02-29T00:49:00.000-08:00</published><updated>2008-02-29T00:52:40.289-08:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='मनोरंजन'/><title type='text'>चोर की धर्मनिरपेक्षता</title><content type='html'>एक चोर मंदिर जाता था.&lt;br /&gt;एक चोर मस्जिद जाता था.&lt;br /&gt;एक चोर गिरजाघर जाता था.&lt;br /&gt;पर वे आपस में लड़ते नहीं थे, झगड़ते नहीं थे.&lt;br /&gt;वे आपस में मिलकर रहते थे.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;पर जो लोग ख़ुद को शरीफ़ और ईमानदार कहते थे&lt;br /&gt;वे मंदिर-मस्जिद की बात पर बहुत झगड़ा करते थे.&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1630280557827493496-7861590400070770830?l=thedivinesoul.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/feeds/7861590400070770830/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1630280557827493496&amp;postID=7861590400070770830' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/7861590400070770830'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/7861590400070770830'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/2008/02/blog-post_8581.html' title='चोर की धर्मनिरपेक्षता'/><author><name>विप्र</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='26' height='32' src='http://vipradoot.googlepages.com/harry_potter_1.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1630280557827493496.post-7162770557679354767</id><published>2008-02-29T00:19:00.000-08:00</published><updated>2008-12-10T20:23:14.885-08:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='मनोरंजन'/><title type='text'>चोर का इंटरव्यू</title><content type='html'>&lt;a href="http://4.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R8fFLNGiWgI/AAAAAAAAALc/9stf_inOH8w/s1600-h/chor1.jpg"&gt;&lt;img style="display:block; margin:0px auto 10px; text-align:center;cursor:pointer; cursor:hand;" src="http://4.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R8fFLNGiWgI/AAAAAAAAALc/9stf_inOH8w/s400/chor1.jpg" border="0" alt=""id="BLOGGER_PHOTO_ID_5172319493344614914" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;एक दिन अख़बार में चोर का इंटरव्यू छपा. बहुत धमाकेदार इंटरव्यू. उसके बाद इलेक्ट्रॉनिक चैनल वाले भी इसका इंटरव्यू लेने आए. चोर ने बड़ी निर्भीकता से अपनी बात बिना किसी लाग-लपेट से कही. अगले दिन उसके शहर के एसपी का फ़ोन आया,‘‘तुमको चोरी करनी है तो चोरी करो. इस तरह का इंटरव्यू मत दो, नहीं तो तुम्हें थाने के अंदर कर दिया जाएगा.’’&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;चोर यह समझ नहीं पाया. यह कैसा लोकतंत्र है! क्या मीडिया को इंटरव्यू देने के लिए किसी को धमकी दी जा सकती है, गिरफ़्तारी भी हो सकती है! उसने राष्ट्रीय मानवाधिकार आयोग को पत्र लिखा. आयोग का जवाब आया,‘‘हमने राज्य सरकार को नोटिस भेजा है. एक महीने के भीतर उसका जवाब मांगा है.’’&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;  &lt;br /&gt;चित्रांकन-हरीश परगनिहा &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;एक महीने के बाद आयोग का जवाब आया-राज्य सरकार की ओर से कोई जवाब नहीं आया. आप चाहें तो उच्चतम न्यायालय का दरवाज़ा खटखटा सकते हैं. चोर के पास न इतने पैसे थे और न ही इतना समय कि वह कोर्ट के चक्कर लगाए. उसने नेताओं की तरह एक प्रेस बयान जारी किया कि मीडिया ने मेरी बातों को तोड़-मरोड़कर पेश किया है.&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1630280557827493496-7162770557679354767?l=thedivinesoul.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/feeds/7162770557679354767/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1630280557827493496&amp;postID=7162770557679354767' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/7162770557679354767'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/7162770557679354767'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/2008/02/blog-post_29.html' title='चोर का इंटरव्यू'/><author><name>विप्र</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='26' height='32' src='http://vipradoot.googlepages.com/harry_potter_1.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://4.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R8fFLNGiWgI/AAAAAAAAALc/9stf_inOH8w/s72-c/chor1.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1630280557827493496.post-3785456544685931583</id><published>2008-02-28T23:27:00.000-08:00</published><updated>2008-12-10T20:23:15.331-08:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='मनोरंजन'/><title type='text'>नींद में चोर</title><content type='html'>&lt;a href="http://1.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R8e2ddGiWfI/AAAAAAAAALU/1ap7MeRSehI/s1600-h/chor.jpg"&gt;&lt;img style="display:block; margin:0px auto 10px; text-align:center;cursor:pointer; cursor:hand;" src="http://1.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R8e2ddGiWfI/AAAAAAAAALU/1ap7MeRSehI/s400/chor.jpg" border="0" alt=""id="BLOGGER_PHOTO_ID_5172303314202810866" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;चोर सोचता रहा, आख़िर वह चोर कैसे बन गया? वह चोर तो बनना नहीं चाहता था. वह चाहता था कि वह भी पढ़-लिखकर बाबू बने. उनके माता-पिता कह सकें कि मेरे बेटे ने ख़ानदान का नाम रोशन किया है. चोर दिनभर सोचता रहा और समझ नहीं पाया कि आख़िर वह चोर कैसे बन गया.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;सोचते-सोचते उसे नींद आ गई. नींद में उसने देखा कि एक लड़का उसके घर से रोटी चुरा रहा है. उसने नींद में उसे फ़ौरन पकड़ लिया. &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;उसने ज़ोरों से चिल्लाकर कहा,‘‘चोरी करते तुम्हें शर्म नहीं आती.’’ जब नींद टूटी तो उसने देखा कि वह अपना ही हाथ पकड़े हुए है.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;चोर की सुहागरात&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;चोर की एक दिन शादी हो गई, पर लड़की वालों को पता नहीं था कि दूल्हा चोर है. दरअसल चोर के घरवालों को भी मालूम नहीं था कि उनका बेटा चोर है.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;सुहागरात के दिन चोर जब अपनी पत्नी से मिला तो उसने यह नहीं बताया कि वह चोर है. रात में जब वह सोने लगा तो उसके मन में यह द्वंद्व उठने लगा कि क्या वह अपनी पत्नी को यह राज़ बताए कि वह चोर है? अगर आज वह यह राज़ नहीं बताता है तो एक दिन पत्नी को जब यह राज़ पता चलेगा तो उसे गहरा धक्का लगेगा. चोर इसी उधेड़बुन में था. वह करवटें बदलता रहा. पत्नी समझ नहीं पाई कि आख़िर चोर वह सब क्यों नहीं कर रहा है जो सुहागरात में उसे करना चाहिए. वह सकुचा रही थी. उसने पति से पूछा,‘‘लगता है आप मुझसे कुछ छिपा रहे हैं. कहिए ना क्या बात है? अब तो हमें ज़िंदगी भर साथ निभाना है, इसलिए एक-दूसरे पर विश्वास करना चाहिए और मन की बातें बतानी चाहिए.’’&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;तब चोर ने हिम्मत जुटाई. वह बोला,‘‘जानती हो मैं क्या काम करता हूँ. मैं एक चोर हूँ. चोरी कर घर-बार चलाता हूँ.’’ यह सुनकर उसकी पत्नी रोने लगी. चुप होने का नाम ही नहीं ले रही थी. उसके रोने की आवाज़ जब कमरे के बाहर सुनाई पड़ी तो घरवालों के कान खड़े हो गए. वे सोचने लगे कि आख़िर बात क्या है? क्या कुछ ऐसी-वैसी बात हो गई या दुल्हन को अपने घर की याद आ रही है? चोर अपनी पत्नी को बहुत देर तक मनाता रहा. उसने कहा,‘‘आख़िर तुमने ही कहा था कि मन में कोई बात नहीं छिपानी चाहिए. इसलिए मैंने तुम्हें सच-सच बता दिया.’’&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;चोर की पत्नी को चोर पर प्यार आ गया. उसने मन ही मन कहा,‘‘पति चोर है तो क्या हुआ, सच तो बोलता है. मुझ पर विश्वास तो करता है.’’ इसके बाद पत्नी ने चोर को चूम लिया. चोर को आज तक याद है अपनी सुहागरात. वह भूला नहीं है. जब भी उसे उसकी पत्नी चूमती है, उसे अपनी सुहागरात की याद आ जाती है.&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1630280557827493496-3785456544685931583?l=thedivinesoul.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/feeds/3785456544685931583/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1630280557827493496&amp;postID=3785456544685931583' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/3785456544685931583'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/3785456544685931583'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/2008/02/blog-post_3316.html' title='नींद में चोर'/><author><name>विप्र</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='26' height='32' src='http://vipradoot.googlepages.com/harry_potter_1.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://1.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R8e2ddGiWfI/AAAAAAAAALU/1ap7MeRSehI/s72-c/chor.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1630280557827493496.post-1686666501410878174</id><published>2008-02-28T22:21:00.000-08:00</published><updated>2008-02-28T22:23:17.067-08:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='शायरी'/><title type='text'>ऐ मेरे हमनशीं चल कहीं</title><content type='html'>ऐ मेरे हमनशीं चल कहीं और चल इस चमन में अब अपना गुज़ारा नहीं।&lt;br /&gt;बात होती गुलों की तो सह लेते हम अब तो कांटों पे भी हक़ हमारा नहीं।।&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1630280557827493496-1686666501410878174?l=thedivinesoul.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/feeds/1686666501410878174/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1630280557827493496&amp;postID=1686666501410878174' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/1686666501410878174'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/1686666501410878174'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/2008/02/blog-post_1436.html' title='ऐ मेरे हमनशीं चल कहीं'/><author><name>विप्र</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='26' height='32' src='http://vipradoot.googlepages.com/harry_potter_1.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1630280557827493496.post-5150727128443914674</id><published>2008-02-28T22:16:00.000-08:00</published><updated>2008-02-28T22:18:24.792-08:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='ग़ज़ल'/><title type='text'>आदमी आदमी को क्‍या देगा</title><content type='html'>आदमी आदमी को क्‍या देगा &lt;br /&gt;जो भी देगा वही ख़ुदा देगा &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;मेरा कातिल ही मेरा मुनिसफ़ है&lt;br /&gt;क्‍या मेरे हक में फ़ैसला देगा&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ज़िंदगी को  करीब  से  देखो&lt;br /&gt;इसका चेहरा तुम्‍हें रुला देगा&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;हमसे पूछो ना दोस्‍ती का सिला&lt;br /&gt;दुश्‍मनों का भी दिल हिला देगा&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1630280557827493496-5150727128443914674?l=thedivinesoul.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/feeds/5150727128443914674/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1630280557827493496&amp;postID=5150727128443914674' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/5150727128443914674'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/5150727128443914674'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/2008/02/blog-post_8410.html' title='आदमी आदमी को क्‍या देगा'/><author><name>विप्र</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='26' height='32' src='http://vipradoot.googlepages.com/harry_potter_1.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1630280557827493496.post-8363465720055879539</id><published>2008-02-28T21:14:00.000-08:00</published><updated>2008-02-28T21:23:42.659-08:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='ग़ज़ल'/><title type='text'>मैं सफ़र यों तमाम करता हूँ।</title><content type='html'>रोज़ जीता हूँ रोज़ मरता हूँ &lt;br /&gt;जुल्म खुद अपने साथ करता हूँ।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;भीड़ में खो गया कहीं शायद &lt;br /&gt;अपना चेहरा तलाश करता हूँ।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;मैं ही मुल्ज़िम हूँ मैं ही मुंसिफ हूँ&lt;br /&gt;इसलिए फैसले से डरता हूँ।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;सामना हो तो सर झुका लूँगा&lt;br /&gt;पीठ पीछे तो मैं मुकरता हूँ।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;वक्त भी किस तरह मेहरबाँ है &lt;br /&gt;न तो हँसता न आह भरता हूँ।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;गुनगुनाये नदी ख़यालों की &lt;br /&gt;राह से उसकी जब गुज़रता हूँ।&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;अपने पाँवों में बाँध कर मंज़िल&lt;br /&gt;मैं सफ़र यों तमाम करता हूँ।&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1630280557827493496-8363465720055879539?l=thedivinesoul.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/feeds/8363465720055879539/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1630280557827493496&amp;postID=8363465720055879539' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/8363465720055879539'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/8363465720055879539'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/2008/02/blog-post_9049.html' title='मैं सफ़र यों तमाम करता हूँ।'/><author><name>विप्र</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='26' height='32' src='http://vipradoot.googlepages.com/harry_potter_1.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1630280557827493496.post-9106550732421451476</id><published>2008-02-28T21:13:00.000-08:00</published><updated>2008-02-28T21:14:23.298-08:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='ग़ज़ल'/><title type='text'>बेनाम सा ये दर्द</title><content type='html'>बेनाम सा ये दर्द , ठहर क्यों नही जाता&lt;br /&gt;जो बीत गया है , वह गुज़र क्यों नही जाता&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;सब कुछ तो है , क्या ढूँढती रहती है निगाहें&lt;br /&gt;क्या बात है , मैं वक्त पे घर क्यों नही जाता&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;वह इक ही चेहरा तो नही सारे जहाँ में&lt;br /&gt;जो दूर है वह दिल से उतर क्यों नही जाता&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;मैं अपनी ही उलझी हुई राहों का तमाशा&lt;br /&gt;जाते हैं जिधर सब में उधर क्यों नही जाता&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;वह नाम जो न जाने कब से , ना चेहरा ना बदन है&lt;br /&gt;वह खवाब अगर है तो बिखर क्यो नही जाता&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1630280557827493496-9106550732421451476?l=thedivinesoul.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/feeds/9106550732421451476/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1630280557827493496&amp;postID=9106550732421451476' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/9106550732421451476'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/9106550732421451476'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/2008/02/blog-post_5631.html' title='बेनाम सा ये दर्द'/><author><name>विप्र</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='26' height='32' src='http://vipradoot.googlepages.com/harry_potter_1.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1630280557827493496.post-7662499368530641515</id><published>2008-02-28T21:00:00.000-08:00</published><updated>2008-02-28T21:11:13.900-08:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='ग़ज़ल'/><title type='text'>बहुत सताते हैं रिश्ते जो टूट जाते हैं</title><content type='html'>चराग अपने थकान की कोई सफ़ाई न दे&lt;br /&gt;वो तीरगी है के अब ख्वाब तक दिखाई ना दे&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;बहुत सताते हैं रिश्ते जो टूट जाते हैं&lt;br /&gt;खुदा किसी को भी तौफीके -आशनाई ना दे&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;मैं सारी उम्र अंधेरों में काट सकता हूँ&lt;br /&gt;मेरे दीयों को मगर रौशनी पराई ना दे&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;अगर यही तेरी दुनिया का हाल है मालिक&lt;br /&gt;तो मेरी क़ैद भली है मुझे रिहाई ना दे&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;दुआ ये मांगी है सहमे हुए खुदा ने&lt;br /&gt;के अब कलम हो खुदा सुर्ख रौशनी ना दे&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1630280557827493496-7662499368530641515?l=thedivinesoul.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/feeds/7662499368530641515/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1630280557827493496&amp;postID=7662499368530641515' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/7662499368530641515'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1630280557827493496/posts/default/7662499368530641515'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://thedivinesoul.blogspot.com/2008/02/blog-post_28.html' title='बहुत सताते हैं रिश्ते जो टूट जाते हैं'/><author><name>विप्र</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='26' height='32' src='http://vipradoot.googlepages.com/harry_potter_1.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1630280557827493496.post-5907279228573734316</id><published>2008-02-23T12:10:00.000-08:00</published><updated>2008-12-10T20:23:16.106-08:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='हनुमान'/><title type='text'>भक्ति के महाद्वार हैं हनुमान</title><content type='html'>&lt;a href="http://4.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R8B-AgHPn_I/AAAAAAAAAK8/zhxRQ2cO78c/s1600-h/Return-Of-Hanuman-Launch-India.jpg"&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5170270919306747890" style="DISPLAY: block; MARGIN: 0px auto 10px; CURSOR: hand; TEXT-ALIGN: center" alt="" src="http://4.bp.blogspot.com/_3hmJPXPVOjk/R8B-AgHPn_I/AAAAAAAAAK8/zhxRQ2cO78c/s400/Return-Of-Hanuman-Launch-India.jpg" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;div align="justify"&gt;विश्व-साहित्य में हनुमान के सदृश पात्र कोई और नहीं है। हनुमान एक ऐसे चरित्र हैं जो सर्वगुण निधान हैं। अप्रतिम शारीरिक क्षमता 
